Supreme Court dismisses appeal due to lower court's failure to explain legal stance on tax exemption grounds.

Wyrok z dnia 21 listopada 1997 r.

III RN 63/97

Zasadny jest zarzut rażącego naruszenia art. 328 § 2 KPC w związku z art.

59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr

74, poz. 368 ze zm.) jeżeli w treści uzasadnienia wyroku brak jest wyjaśnienia

stanowiska sądu w istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii prawnej.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza

Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 1997 r. sprawy ze skargi Grażyny

W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 3 kwietnia 1996 r.

[...] w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 1996 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej

Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie

z dnia 19 lutego 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka

Zamiejscowego w Lublinie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia 3 kwietnia 1996 r.

wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję

(nakaz płatniczy) [...] Wójta Gminy w H., którą ustalono dla Grażyny W. podatek rolny

za I półrocze 1996 r. od gruntów rolnych o powierzchni 9,51 ha w łącznej kwocie 225,90

zł. Kolegium Odwoławcze stwierdziło w uzasadnieniu swej decyzji, że podniesiony w

odwołaniu strony zarzut, jakoby wymiar podatku rolnego był nieprawidłowy, bowiem nie

uwzględniono przysługującego jej zwolnienia od tego podatku z tytułu kupna gruntów,

nie jest uzasadniony. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z 15 listopada 1984 r. o

podatku rolnym (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) od podatku

rolnego zwalnia się nabyte w drodze kupna grunty, które przeznaczone są na

utworzenie nowego lub powiększenie istniejącego gospodarstwa oraz grunty z

Państwowego Funduszu Ziemi objęte w trwałe zagospodarowanie. Natomiast Grażyna

W. kupiła w 1994 r. grunt o powierzchni 5 ha, który był zwolniony od podatku rolnego w

1995 r. Jednak następnie, w wyniku zawartej we wrześniu 1995 r. umowy z Agencją

Własności Rolnej Skarbu Państwa, zamieniła ten grunt na grunt o powierzchni 6,57 ha,

który nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi. W tej sytuacji utraciła ona

prawo do zwolnienia podatkowego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku

rolnym. Od tej decyzji strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie

wyrokiem z 19 lutego 1997 r. [...] skargę strony oddalił, a w uzasadnieniu tego

rozstrzygnięcia stwierdził, że wprawdzie w danym wypadku umowa zamiany gruntów

rolnych została zawarta z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, tym niemniej

nabyty w tym trybie przez stronę grunt znajdował się w użytkowaniu Stacji Hodowli

Roślin w M. i nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Tym samym, zdaniem Sądu, nie zostały w tym wypadku spełnione warunki, o których mowa w art. 12

ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym, od których uzależnione jest uzyskanie zwolnienia

od podatku rolnego.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 19 sierpnia 1997 r.

[...] złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku, zarzucając mu rażące

naruszenie art. 328 § 2 KPC w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o

Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i na podstawie art.

57 ust. 2 tej ustawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej

podkreślono w szczególności, że art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym przewiduje dwa stany faktyczne, w których z mocy prawa następuje zwolnienie gruntu od

podatku rolnego. Zwolnienie to dotyczy: po pierwsze - gruntów nabytych w drodze

kupna na utworzenie nowego lub powiększenie istniejącego gospodarstwa rolnego oraz

po drugie - gruntów Państwowego Funduszu Ziemi i gruntów przejętych z tego

Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, które objęte zostały w trwałe

zagospodarowanie. Biorąc pod uwagę, że grunt nabyty przez stronę od Skarbu

Państwa nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi, zwolnienie od podatku

rolnego mogłoby w danym wypadku wchodzić w grę jedynie wtedy, gdyby okazało się,

że spełnione zostały przesłanki nabycia gruntu w drodze kupna i w celu powiększenia

istniejącego gospodarstwa. Tymczasem w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego wskazano jedynie na to, że grunt nabyty przez skarżącą w drodze

umowy zamiany nie należał ani do gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, ani też do

Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Natomiast pominięto istotną z punktu

widzenia rozstrzygnięcia kwestię oceny prawnej umowy jaką skarżąca zawarła w celu

nabycia danego gruntu. W związku z tym w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że

Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w niniejszej sprawie nie dokonał

niezbędnej analizy treści umowy notarialnej zawartej w dniu 21 września 1995 r. przez

Grażynę W. ze Skarbem Państwa, na mocy której nabyła ona grunt o powierzchni 6,57

ha, od którego naliczony został następnie sporny w niniejszej sprawie podatek rolny.

Tymczasem, wywodzi się w rewizji nadzwyczajnej, jakkolwiek umowa ta nazwana

została ?umową zamiany@, to jednak zawiera ona w swej treści tego rodzaju

postanowienia, które wymagają szczególnej oceny prawnej; w szczególności z § 5 tej

umowy wynika, że Grażyna W. dopłaci na rzecz drugiej strony umowy kwotę 2.272 zł z

tytułu różnicy wartości zamienianych nieruchomości, a ponadto w § 10 umowy wyraźnie

stwierdza się, że Grażyna W. oświadczyła, iż powyższą nieruchomość nabywa z

przeznaczeniem do użytkowania rolniczego i na powiększenie prowadzonego

gospodarstwa rolnego. Powyższe okoliczności nie mogą wykluczać, że chodzi w danym

wypadku o umowę mieszaną (o znamionach zarówno umowy zamiany, jak i umowy

sprzedaży), bądź też, że zawarte zostały de facto dwie odrębne umowy - umowa

zamiany oraz umowa sprzedaży. W konsekwencji, dopiero stosowna analiza prawna

powyższej umowy notarialnej pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy faktycznie w danym

wypadku zawarta została umowa zamiany (art. 603 KC), czy też inny rodzaj umowy lub

umów. Ma to bowiem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy w danym wypadku

właścicielowi gruntu rolnego przysługiwało zwolnienie od podatku rolnego na podstawie

art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym. Niewyjaśnienie powyższych, istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanowi zatem rażące naruszenie art. 328 § 2 KPC

w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (jednolity

tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) stanowi podstawę prawną dla zwolnienia

od podatku rolnego z mocy prawa na okres pięciu lat w dwu wypadkach: po pierwsze gdy grunty zostały nabyte w drodze kupna w celu utworzenia nowego lub powiększenia

już istniejącego gospodarstwa o powierzchni nie przekraczającej 100 ha oraz po drugie

- gdy grunty należące do Państwowego Funduszu Ziemi lub przejęte z tego Funduszu

do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa zostały objęte w trwałe

zagospodarowanie w celu utworzenia nowego lub powiększenia już istniejącego

gospodarstwa o powierzchni nie przekraczającej 100 ha.

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że grunt nabyty przez skarżącą w

drodze ?umowy zamiany@ nie należał do Państwowego Funduszu Ziemi, ani też nie

został przejęty z tego Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, lecz

pozostawał w użytkowaniu Stacji Hodowli Roślin w M. Z tej przyczyny Naczelny Sąd

Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 19 lutego 1997 r. [...]

oddalił skargę na decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego. Jednakże, jak wynika z

treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, który nie jest

związany granicami skargi (art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym, Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w niniejszej sprawie w ogóle nie

wyjaśnił, czy w danym wypadku brak było również podstaw dla zwolnienia od podatku

rolnego z tytułu nabycia gruntu ?w drodze kupna@, zakładając brak takiej przesłanki,

skoro nabycie gruntu nastąpiło w formie umowy określonej w akcie notarialnym mianem

?umowa zamiany@. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżąca już w swym

odwołaniu do Kolegium Odwoławczego zwróciła uwagę na okoliczność, że wprawdzie w

1995 r. dokonała zamiany gruntu z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, ale:

?Różnicę ceny tych gruntów dopłaciłam@ (co potwierdza treść § 5 zawartej ?umowy

zamiany@). W rewizji nadzwyczajnej wywodzi się trafnie, że jest to okoliczność prawna,

której ocena nie jest obojętna dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza

jeżeli zważyć, że sama nazwa zawartej umowy (?umowa zamiany@) nie przesądza

jeszcze ani o jej treści (art. 603 - art. 604 KC), a w konsekwencji także o jej charakterze

prawnym. I to tym bardziej, że w danym wypadku w § 10 ?umowy zamiany@ znalazło

się ponadto wyraźne stwierdzenie, iż ?Grażyna W. (...) powyższą nieruchomość

nabywa z przeznaczeniem do użytkowania rolniczego i na powiększenie prowadzonego

gospodarstwa rolnego@. W tej sytuacji, ponieważ w treści uzasadnienia zaskarżonego

wyroku brak jest jakiegokolwiek bliższego wyjaśnienia stanowiska Sądu w tej istotnej

dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii prawnej, zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego

naruszenia art. 328 § 2 KPC w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym jest zasadny.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 10 ustawy z dnia

1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta

Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu

postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) w związku z art. 39312 KPC orzekł,

jak w sentencji.