Supreme Court dismisses appeal when property is shared, excluding the 'proper municipality' rule. The court ruled that shared property requires proportional ownership, not exclusive municipal acquisition. The decision clarifies that the 'proper municipality' rule does not apply to jointly owned assets. The court held that shared property must be divided proportionally, not assigned to one municipality. The case establishes that shared property cannot be acquired by a single municipality. The court ruled that shared property requires proportional ownership, not exclusive municipal acquisition. The decision clarifies that the 'proper municipality' rule does not apply to jointly owned assets. The court held that shared property must be divided proportionally, not assigned to one municipality. The case establishes that shared property cannot be acquired by a single municipality.

Wyrok z dnia 11 marca 1998 r.

III RN 16/98

W sytuacji określonej w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990

r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o

pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) wyłączone jest

stosowanie art. 5 ust. 1 tej ustawy.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski, Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 marca 1998 r. sprawy ze skargi

Zarządu Miasta L.W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 10

czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie nabycia mienia komunalnego, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Wojewoda O. decyzją z dnia 8 czerwca 1995 r. [...], wydaną na podstawie

art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisów

wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm. - powoływanej nadal jako: Przepisy

wprowadzające), stwierdził nabycie przez Gminę Miejską L.W. z mocy prawa i nieodpłatnie, w ramach komunalizacji mienia ogólnonarodowego, własności 57%

udziału w nieruchomości położonej w L.W. przy ul. K. i równocześnie odmówił stwierdzenia nabycia tegoż udziału przez Gminę Wiejską L.W.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z dnia 29 września 1995 r. [...]

uchyliła decyzję Wojewody O. i przekazała sprawę temu organowi do ponownego

-2rozpoznania, zalecając równocześnie, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy

wziąć pod uwagę fakt wieloletniego i nieprzerwanego korzystania z części spornej

nieruchomości przez Gminę Wiejską L.W. Wojewoda O. decyzją z dnia 28 marca

1996 r. [...] ponownie stwierdził nabycie spornego udziału w nieruchomości przez

Gminę Miejską w L.W. W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono w szczególności, że

sporna nieruchomość, z której korzystają zarówno organy administracji samorządowej, jak i administracji rządowej, jest położona na obszarze Miasta L.W. i to przesądza, że powinna ona być uwłaszczona na rzecz Gminy Miejskiej w L.W., bowiem stosownie do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (W. 13/91 Dz.U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486 wraz ze sprostowaniem w Dz.U. z 1993 r. Nr 12, poz.

59), dotyczącej wykładni art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających, użyty w tym przepisie zwrot „właściwa gmina” oznacza gminę miejsca położenia nieruchomości.

W wyniku ponownego postępowania w powyższej sprawie, Krajowa Komisja

Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 10 czerwca 1996 r. [...] uchyliła decyzję Wojewody

O. z dnia 28 marca 1996 r. i stwierdziła, że sporną własność udziału 57% w przedmiotowej nieruchomości nabyła z mocy prawa Gmina Wiejska w L.W. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa powołała się na uchwałę

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lutego 1994 r. (W. 12/92 - Dz.U. Nr18, poz. 69),

dotyczącą wykładni art. 5 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów

wprowadzających, wywodząc w szczególności, że: „jeżeli w dniu 27.05.1990 r. niepodzielne składniki mienia ogólnonarodowego służyły jednocześnie wykonywaniu zadań należących do właściwych organów komunalnych i organów państwowych

określonych w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, to stały się w tym dniu, z

mocy prawa, przedmiotem współwłasności Skarbu Państwa i odpowiednich, komunalnych osób prawnych”. Równocześnie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stanęła

na stanowisku, że uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (W.

13/91) wyjaśnia znaczenie użytego w art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających

zwrotu „właściwa gmina” jedynie w odniesieniu do nieruchomości będących w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego i w związku z tym nie ma ona znaczenia dla

rozpoznawanej w danym wypadku sprawy. Natomiast dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy ma znaczenie powołana uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1

lutego 1994 r.(W. 12/92). W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Naczelne-

-3go Sądu Administracyjnego przez Zarząd Miasta w L.W. podniesiono mimo to zarzut,

że stosownie do wykładni Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (W.

13/91) oraz biorąc pod uwagę orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w

tego typu sprawach (między innymi wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z

dnia 11 czerwca 1996 r., I SA 552/95), uwłaszczenie powinno nastąpić na rzecz

gminy miejsca położenia nieruchomości, a w danym wypadku przedmiotowa nieruchomość jest położona na obszarze miasta L.W., a nie na obszarze Gminy L.W.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 sierpnia

1997 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono, że decyzja ta podlegała uchyleniu już z tej przyczyny, że: „Komisja - uchylając decyzję Wojewody w całości i w całości mając orzec

o istocie sprawy - stwierdziła, że mienie nabyła Gmina Wiejska, lecz nie orzekła już o

żądaniu Gminy Miejskiej”. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w kwestii interpretacji użytego w art. 5

ust. 1 Przepisów wprowadzających zwrotu ustawowego „gmina właściwa”, uznając,

że pozostaje ono w sprzeczności z wykładnią dokonaną w sposób wiążący przez

Trybunał Konstytucyjny. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lutego 1994 r. (W. 12/92) wyjaśnia jedynie jakie

skutki prawne zachodzą w razie zbiegu art. 5 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 11 ust. 1 pkt 1

Przepisów wprowadzających, natomiast nie zajmuje się ona zagadnieniem, która

gmina jest „gminą właściwą” w wypadku powstającej z mocy prawa współwłasności

ze Skarbem Państwa. Wyjaśnienie takie byłoby w tym wypadku zbędne, bowiem art.

11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających jedynie ogranicza zakres uwłaszczenia,

podczas gdy nabycie mienia przez gminę następuje na podstawie art. 5 ust. 1 lub

ust. 2 Przepisów wprowadzających. Natomiast znaczenie prawne zwrotu „gmina

właściwa”, użytego w art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających, zostało już wyjaśnione w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (W. 13/91) i ma

ono walor powszechnie obowiązujący.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 5 lutego 1998 r. [...] złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 1997 r. [...], zarzucając mu rażące naruszenie

prawa przez obrazę art. 6 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających

-4oraz art. 7 i art. 107 § 3 KPA, a także art. 57 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm) w związku z art. 16

ust. 1 Przepisów wprowadzających oraz art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

obowiązującej w dniu wydawania zaskarżonego wyroku, a także zarzucając naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji rewizja nadzwyczajna

wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi

Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że w dotychczasowym postępowaniu w rozpoznawanej sprawie nie wzięto pod uwagę tego, że sporny udział we

współwłasności nieruchomości położonej w L.W. przy ul. K. stanowił niepodzielny

składnik mienia ogólnonarodowego służącego wykonywaniu zadań więcej niż jednej

gminy i w związku z tym komunalizacja owego udziału powinna w tym wypadku nastąpić także z uwzględnieniem dyspozycji art. 6 Przepisów wprowadzających. Rewizja

nadzwyczajna zwraca uwagę, że już w decyzji Wojewody O. z dnia 8 czerwca 1995 r.

[...] ustalono, że 57% udziału w przedmiotowej nieruchomości w L.W. jest i było w

dniu 27 maja 1990 r. we władaniu Gminy Wiejskiej L.W. i stanowiło siedzibę Zarządu

tej Gminy, z czego 4 izby zajmował Zarząd Miasta L.W. Natomiast pozostałe 43%

udziału w tej nieruchomości należało do Skarbu Państwa - kierownika Urzędu Rejonowego w L.W. Przy czym, w opinii rewizji nadzwyczajnej: „Za nie mający znaczenia

prawnego w tej sprawie należy uznać także fakt zawarcia w 1988 r. umowy najmu

między Naczelnikiem Miasta L.W., a Naczelnikiem Gminy L.W. dotyczącej korzystania ze spornej - obecnie - części mienia ogólnonarodowego, jako że umowa ta (...)

dotyczyła w istocie sposobu dokonywania rozliczeń między podmiotami korzystającymi z tego samego niepodzielnego składnika mienia ogólnonarodowego” (o tym, iż

fakt istnienia stosunku najmu jest obojętny w zestawieniu z kategorią „składnik mienia ogólnonarodowego służący wykonywaniu zadań publicznych przez dany podmiot”, świadczyć ma między innymi, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III ARN 64/94 - OSNAPiUS 1995 nr 10 poz.

118, w którym Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w postępowaniu komunalizacyjnym może być stroną również delegatura Najwyższej Izby Kontroli, jako najemca

określonego składnika mienia ogólnonarodowego). Ustalenia te nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron w toczącym się postępowaniu. W tej sytuacji, należy

-5wziąć pod uwagę treść uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lutego 1994 r.

(W. 12/92 - OTK 1994 r. Nr 1, poz. 16), której przedmiotem jest wykładnia art. 5 ust.

1 w związku z art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających, w uzasadnieniu której

stwierdzono między innymi: „Możliwość powstania współwłasności w procesie komunalizacji mienia przewiduje art. 6 ust. 2 ustawy. Czyni to co prawda nie wprost, ale ze

słów, które użyte zostały w tym przepisie (do sprawowania zarządu mieniem wspólnym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego) należy wnosić, że chodzi

w nim o współwłasność gmin w częściach ułamkowych. Przepis ten jest wyrazem

myśli legislacyjnej, że gdy chodzi o stosunki cywilnoprawne regulowane przez ustawodawstwo dotyczące samorządu terytorialnego, to poza przepisami szczególnymi

zawartymi w tym ustawodawstwie, podlegają one poza tym ogólnym przepisom kodeksu cywilnego”. W rewizji nadzwyczajnej zwraca się dodatkowo uwagę i na to, że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1993

r., III ARN 23/93) dopuszczono także możliwość komunalizacji z mocy prawa mienia

ogólnonarodowego poprzez uznanie go za współwłasność gmin, z zastrzeżeniem, że

ewentualnie późniejsze (tzn. po dniu 27 maja 1990 r.) wyodrębnienie władz tych

gmin może uzasadniać wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 44 ustawy z

dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 13, poz. 74). W tej sytuacji, w rewizji nadzwyczajnej wyrażona została opinia, że dotychczasowe rozstrzygnięcia podejmowane w rozpoznawanej sprawie zarówno przez organy administracyjne, jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny, dotknięte są istotną wadą, bowiem nie brały one pod uwagę faktu, że sporny składnik

mienia ogólnonarodowego w dniu 27 maja 1990 r. służył wykonywaniu zadań więcej

aniżeli jednej gminy. Natomiast w związku z tym, że do dnia 27 maja 1990 r. zainteresowane gminy nie określiły formy władania rzeczą wspólną, a w danym wypadku

formy władania udziałem w rzeczy wspólnej, w trybie określonym w art. 6 ust. 1

Przepisów wprowadzających, Wojewoda O. był obowiązany do podjęcia działań

określonych w art. 6 ust. 2 Przepisów wprowadzających. Ponadto, rozpatrując wnioski obu gmin o uwłaszczenie, Wojewoda O. powinien w danym wypadku wydać

decyzję na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 i

orzec o nabyciu przez obie zainteresowane gminy udziałów w przedmiocie współwłasności. Rewizja nadzwyczajna wywodzi przy tym, że komunalizacja mienia ogól-

-6nonarodowego na podstawie art. 6 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających następuje na rzecz gmin właściwych rozumianych nie jako gminy miejsca położenia nieruchomości, lecz jako gminy, którym określone niepodzielne składniki mienia ogólnonarodowego służyły wykonywaniu ich zadań w dniu 27 maja 1990 r.

Dlatego w tym wypadku, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, nie znajduje merytorycznego uzasadnienia odwoływanie się do dokonanej w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r. (W. 13/92 - OTK 1992 r. Nr 2, poz. 37) wykładni

użytego w art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających zwrotu „gmina właściwa”. Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wykładnia obowiązujących przepisów prawa na jakiej oparte zostało to

orzeczenie nie odpowiada regułom zawartym w art. 7 KPA, bo nie uwzględnia interesów mieszkańców wspólnoty samorządowej, jaką w danym wypadku stanowi

gmina wiejska utworzona wokół gminy miejskiej. Poza tym wykładnia ta, jak ujmuje

rewizja nadzwyczajna, jest „sprzeczna z intencjami ustawodawcy” i „może być

uznana także za naruszającą zasady demokratycznego państwa prawnego”. Wreszcie rewizja nadzwyczajna zwraca uwagę i na to, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, która związana była oceną prawną wyrażoną w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydała w dniu 12 grudnia 1997 r. decyzję [...]

utrzymującą w mocy decyzję Wojewody O. z dnia 28 marca 1997 r. w sprawie

stwierdzenia nabycia z mocy prawa udziału w spornej nieruchomości przez Gminę

Miejską w L.W., co w wypadku uwzględnienia zarzutów rewizji nadzwyczajnej powinno powodować wznowienie postępowania z urzędu w tej sprawie (art. 145 § 1 pkt 8

KPA).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Stosownie do postanowienia art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 40 ustawy z

dnia 10 maja 1990 r. - Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) mienie

ogólnonarodowe (państwowe), które w dniu 27 maja 1990 r. należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

-7staje się z tym dniem z mocy prawa mieniem właściwych gmin, jeżeli dalsze przepisy

tej ustawy nie stanowią inaczej. Równocześnie jednak art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów

wprowadzających stanowi właśnie, że składniki mienia ogólnonarodowego

(państwowego), o których mowa jest w art. 5 tej ustawy, nie stają się mieniem

komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Wyjaśniając kontrowersje jakie pojawiły się w praktyce na tle stosowania tego przepisu,

Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 1 lutego 1994 r. (W 12/92, OTK 1994 r. Nr

1, poz. 16) orzekł, że: „Niepodzielne składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (...), jeżeli

w dniu 27 maja 1990 r. służyły jednocześnie wykonywaniu zadań należących do

właściwości organów komunalnych i organów państwowych określonych w art. 11

ust. 1 pkt 1 tej ustawy, stały się w tym dniu z mocy prawa przedmiotem współwłasności Skarbu Państwa i odpowiednich komunalnych osób prawnych w częściach ułamkowych odpowiadających wykonywaniu przez nie zadaniom. Wysokość udziałów

określa wojewoda na podstawie art. 18 ust. 1 przedmiotowej ustawy”. W konsekwencji oznacza to, że w sytuacji, której dotyczy art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających, wyłączone jest wyraźnie stosowanie zasady określonej w art. 5 ust. 1

Przepisów wprowadzających.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że przedmiotowa nieruchomość

położona w L.W. przy ul. K. (obejmująca działkę [...] wraz z zabudowaniami) stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. niepodzielny składnik mienia ogólnonarodowego, które w

57 % służyło wykonywaniu zadań komunalnych - Gminy Wiejskiej L.W., która posiadała tam siedzibę Zarządu Gminy oraz Zarządu Miasta L.W., który zajmował tam

cztery izby, natomiast w pozostałych 43 % służyło wykonywaniu zadań administracji

rządowej - kierownikowi Urzędu Rejonowego w L.W. W tej sytuacji, biorąc pod

uwagę dyspozycję art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających oraz wykładnię

tego przepisu dokonaną w drodze uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lutego 1994 r. (W 12/92), z dniem 27 maja 1990 r. nieruchomość ta stała się z mocy

prawa przedmiotem współwłasności Skarbu Państwa i zainteresowanych gmin w

częściach ułamkowych, które odpowiadać powinny wykonywanym przez nie zadaniom i powinny zostać określone w drodze decyzji Wojewody O. wydanej na podsta-

-8wie art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających. Co więcej, należałoby przyjąć, że do

czasu ustalenia wielkości wspomnianych udziałów oraz zorganizowania wspólnego

zarządu przedmiotową nieruchomością, stosownie do postanowienia art. 6 Przepisów wprowadzających, nieruchomość ta powinna pozostawać w dotychczasowym

zarządzie. W tym stanie rzeczy, skoro w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie

merytoryczne powinno być podjęte na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów

wprowadzających, który wprost (expressis verbis) wyłącza możliwość stosowania w

tego typu sytuacjach art. 5 ust. 1 tejże ustawy, a w zaskarżonym wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 1997 r. [...] stwierdza się, że

w danym wypadku komunalizacja mienia powinna nastąpić na rzecz tzw. gminy właściwej wskazanej na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających, to

oznacza to, że słuszny jest w tym wypadku zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego

naruszenia prawa, który uzasadniał uchylenie tego wyroku. W konsekwencji oznacza

to równocześnie, że zaistniała także podstawa dla wznowienia postępowania

administracyjnego w celu uchylenia decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia

12 grudnia 1997 r. [...], która została wydana w oparciu o uchylony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 8 w związku z art. 147 KPA).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo

o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

43, poz. 189) w związku z art. 39313 KPC orzekł, jak w sentencji.