Supreme Court quashes administrative decision due to incomplete evidence failing to prove factual possession of land.

Wyrok z dnia 23 listopada 1994 r.

III ARN 55/94

Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie

potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni

rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w

całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w

sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków

niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego

wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Janusz

Łętowski, Andrzej Wróbel, Sędzia SA: Andrzej Kijowski (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po

rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1994 r. sprawy ze skargi Zarządu Gminy w B. na decyzję

Wojewody K. z dnia 1 lutego 1993 r. [...] w przedmiocie przeniesienia prawa własności

działki na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku

Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 3 marca

1994 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok

2. u c h y l i ł zaskarżoną decyzję Wojewody K. z dnia 1 lutego 1993 r. [...].

Uzasadnienie

Kierownik Oddziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Rejonowego w S.,

działający z upoważnienia Kierownika tegoż Urzędu, decyzją z dnia 4 grudnia 1992 r.

wydaną na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r., Nr 7, poz. 24 ze zm.), orzekł o nieodpłatnym

przekazaniu na rzecz Janiny D. prawa własności działek oznaczonych nr 4573/1 i 4575 o

łącznej powierzchni 0,19 ha, położonych we wsi B. i stanowiących mienie komunalne Gminy

B., a ponadto odmówił przeniesienia prawa własności działki nr 4773 o powierzchni 0,18 ha.

W motywach tej decyzji podano, że wymienione działki oraz działkę nr 4769 wydzielono do

dożywotniego bezpłatnego użytkowania przez Ludwika i Stanisławę H. w związku z

przejęciem na podstawie decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia 1 czerwca 1977 r na rzecz

Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,09 ha,

stanowiącego własność Ludwika H. W grudniu 1980 r. Ludwik H. darował notarialnie córce

Janinie D. i zięciowi Eugeniuszowi D. budynek mieszkalno-gospodarczy położony na działce

nr 4769, którą małżonkowie nabyli notarialnie w 1987 r od Skarbu Państwa.

Nieodpłatne przeniesienie prawa własności działek nr 4573/1 i 4575 uzasadniono w

decyzji faktem ich użytkowania przez Janinę D. W odniesieniu do działki nr 4773 podano

natomiast, że w dniu 11 czerwca 1991 r. Zarząd Gminy zdecydował o rozdysponowaniu jej w

postępowaniu scaleniowym na rzecz Stanisława K. i Tadeusza Ż., którym Wójt Gminy oddał

tę działkę w bezumowne użytkowanie.

Powyższą decyzję, wskutek odwołania Janiny D., uchylił w dniu 1 lutego 1993 r.

Zastępca Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w

K., który z upoważnienia Wojewody K. orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz

skarżącej prawa własności działek nr 45733/1, 4575 i 4773 o łącznej powierzchni 0,37 ha. W

uzasadnieniu decyzji przyjęto, że wspomniane działki pozostawały w faktycznym

użytkowaniu Janiny D., w związku z czym nabyła ona ex lege uprawnienie do przyznania ich

własności na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników (Dz .U. Nr 58, poz. 280), obowiązującej od dnia 21 sierpnia 1992 r.

Tę ostateczną decyzję zaskarżył Wójt Gminy B., który w imieniu Zarządu Gminy

podniósł zarzut błędnych ustaleń faktycznych, pomijających okoliczność, że Janina D. w dniu

20 czerwca 1992 r. nie była użytkownikiem działki nr 4773 i na tej podstawie domagał się

uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W

odpowiedzi na skargę Wojewoda K., reprezentowany przez Dyrektora Wydziału Geodezji i

Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w K., wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, wyrokiem z dnia

3 marca 1994 r. [...] skargę oddalił, zaś w uzasadnieniu swego orzeczenia podał, że

zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, względnie prawa procesowego.

Ustalenia faktyczne dotyczące użytkowania przez Janinę D.spornej działki nr 4773 znajdują

bowiem potwierdzenie w materiale dowodowym (zeznaniach świadków Jana i Olgi B.), a

więc nie są dowolne, wobec czego zarzuty skargi stanowią niedopuszczalną polemikę z

kompetencją organów orzekających do swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80

k.p.a.).

Od wspomnianego wyżej wyroku rewizję nadzwyczajną w dniu 26 sierpnia 1994 r.

wniósł z urzędu [...] Minister Sprawiedliwości, który zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił

rażące naruszenie art. 207 § 1 i § 2 pkt 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art.

118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z

1991 r., Nr 7, poz. 24 ze zm.), w brzmieniu określonym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o

zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280). W

uzasadnieniu tych zarzutów skarżący podał, że organy administracji państwowej nie

dokonały wyczerpującego zebrania i dokładnego rozpatrzenia materiału dowodowego

sprawy. Jej stan faktyczny pozostawia wiele niejasności co do faktycznego władania przez

wnioskodawczynię sporną nieruchomością, a tym samym uniemożliwia kontrolę, czy

zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja jest zgodna z hipotezą normy

prawa materialnego.

W konkluzji zarzutów i wywodów rewizji nadzwyczajnej skarżący wniósł na

podstawie art. 210 k.p.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że

ustalenia faktyczne dotyczące użytkowania spornej działki przez Janinę D. znajdują

potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, a więc nie są dowolne, lecz oceny takiej nie

sposób zaakceptować.

Jako "dowolne" należy traktować również ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie

potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału

dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 §

1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia

stanu faktycznego, jako warunku sine qua non wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7

k.p.a.).

Wymaganiom tym nie odpowiada ostateczna decyzja wydana w niniejszej sprawie,

więc Sąd Najwyższy uchylił nie tylko zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego, ale - wychodząc poza granice wniosku rewizji nadzwyczajnej - również

rozstrzygnięcie organu administracyjnego drugiego stopnia. Ocena legalności decyzji

Wojewody Krośnieńskiego zależy bowiem od stwierdzenia, czy istnieje przesłanka, aby

wobec wnioskodawczyni Janiny D. zastosować przepis art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r., Nr 7, poz. 24 ze

zm.), wprowadzony ustawą nowelizacyjną z 20 czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 280).

Przesłankę tę stanowiłoby "faktyczne władanie" sporną działką gruntu do dnia 21 sierpnia

1992 r., tj. do wejścia w życie wspomnianej ustawy nowelizacyjnej, co w świetle materiału

dowodowego zebranego i ocenionego w postępowaniu administracyjnym, nasuwa nie dające

się rozstrzygnąć wątpliwości.

Wątpliwości tych nie usuwają bynajmniej zeznania świadków Jana i Olgi B., które

Janina D. załączyła do swego wniosku z dnia 16 września 1992 r. Świadkowie ci potwierdzili

jedynie oświadczenie wnioskodawczyni, że na działce nr 4773 zbierała owoce z rosnących

tam jabłoni, które zostały wszakże ścięte wiosną 1992 r. Protokół z wizji terenowej,

przeprowadzonej w dniu 20 kwietnia 1993 r. z inicjatywy Urzędu Wojewódzkiego w K.

zawiera z kolei sformułowanie, że na działce nr 4773 "znajdują się jedynie kilkuletnie pniaki

po wyciętych drzewach" (k. 23 akt administracyjnych).

Jan i Olga B. zeznali ponadto, że część spornej działki zajmuje przybudówka do

stodoły, wykonana przez Tadeusza Ż. oraz ogródek warzywno-kwiatowy, urządzony przez

Stanisława K. Potwierdza to również protokół z wizji terenowej, informujący poza tym, że

Stanisław K. w zgodzie z uchwałą Zarządu Gminy B. rozpoczął budować drogę dojazdową

przez działkę nr 4773, w związku z czym składa w niej kręgi betonowe oraz naczepy

samochodowe. Protokół z wizji wskazuje wreszcie, że sporna działka była wykorzystywana

jako pastwisko.

Niejasności odnośnie do faktycznego władania sporną nieruchomością pogłębia fakt,

że w dniu 11 czerwca 1991 r., a więc na rok przed uchwaleniem wspomnianej ustawy

nowelizacyjnej, Zarząd Gminy B. podjął uchwałę o rozdysponowaniu działki w

postępowaniu scaleniowym na rzecz Stanisława K. i Tadeusza Ż., którym Wójt Gminy oddał

ją w bezumowne użytkowanie.

W niejednoznaczny sposób o swym stosunku do spornego gruntu wypowiadała się

zresztą sama zainteresowana, która przed Urzędem Gminy B. oświadczyła w dniu 1 grudnia

1992 r., że brak drzew na działce stwierdziła wiosną 1992 r. choć "nie wiedząc, że będzie

możliwość odzyskania działki, nie dochodziła kto i za czyją zgodą te drzewa wyciął" (k. 12

akt administracyjnych). Zainteresowana podała też, że w budynku na działce nr 4769 mieszka

w B. jej córka Dorota. Wnioskodawczyni mieszka natomiast w S., choć w postępowaniu

administracyjnym brakuje ustaleń, czy i jakie ewentualnie znaczenie mogło to mieć dla

kwestii faktycznego władania sporną działką.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.