Supreme Court allows veteran's combatant rights despite no direct battle participation, interpreting 'fight for independence' broadly.

Wyrok z dnia 14 maja 1996 r.

III ARN 1/96

Osobie, która zdezerterowała z pełnionej przymusowo służby w armii

niemieckiej a następnie wstąpiła ochotniczo do polskiej formacji wojskowej przy

armiach sojuszniczych i pełniła tę służbę do końca wojny, przysługują

uprawnienia kombatanckie chociażby nie uczestniczyła bezpośrednio w akcji

zbrojnej.

Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Adam Józefowicz, Andrzej Kijowski, Walerian Sanetra,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 1996 r. sprawy ze skargi Józefa

G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z

dnia 16 kwietnia 1994 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na

skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy

w Krakowie z dnia 26 lipca 1995 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z

dnia 16 kwietnia 1994 r. [...] wydaną na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji

wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) odmówił przyznania

uprawnień kombatanckich Józefowi G. uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że wnioskodawca nie spełnia warunków, o którym mowa w tym przepisie. W ocenie organu

przesłanką niezbędną do przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które wcześniej przymusowo pełniły służbę w armii niemieckiej jest wykazanie się tych osób

udziałem w walkach o niepodległość Polski, przy czym konieczne jest wykazanie

czynnego udziału w wojnie (działaniach zbrojnych), a nie tylko pełnienie samej służby

wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Skoro zatem wnioskodawca

pełnił służbę w Polskich Siłach Zbrojnych stacjonujących na terenie Wielkiej Brytanii,

nie można zatem przyjąć, że brał czynny udział w walce.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z

dnia 26 lipca 1995 r. [...], po rozpoznaniu sprawy ze skargi Józefa G. [...], uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu dokonana przez Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy nie

jest prawidłowa, bowiem w przepisie tym nie ma mowy o żadnych Awalkach@ w

rozumieniu Adziałań wojennych@, ale o Awalce o niepodległość Polski@. Przepis ten,

zdaniem Sądu, nie precyzuje ponadto miejsca owej walki o niepodległość Polski. To

szersze znaczenie przepisu pozwala objąć jego treścią nawet rozmaite formy działalności cywilnej, o której mowa w art. 2 ustawy, a nie tylko formy działalności wojskowej,

określonej w art. 1 tej ustawy. Sąd wskazał, że fakt, iż skarżący nie brał bezpośredniego

udziału w żadnej z bitew, nie ma znaczenia w świetle tego przepisu, gdyż jako żołnierz

mógł być wzięty do akcji w dowolnym momencie.

Powyższy wyrok zaskarżył Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego rewizją

nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji

wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) oraz art. 207 § 5 k.p.a.,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W ocenie Prezesa

Naczelnego Sądu Administracyjnego z zestawienia przepisów art. art. 1 ust. 2 pkt 1 i 21

ust. 2 pkt 2 ustawy wynika, że ich zakresy pojęciowe są różne, przy czym zakres

przepisu art. 1 ust. 2 pkt 1 jest szerszy w stosunku do art. 21 ust. 2 pkt 2. Również ze

wzajemnego usytuowania tych przepisów w tekście ustawy należy wnioskować, że ten

ostatni przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 1 ust. 2 pkt 1,

normującym w sposób odmienny sytuację osób, które przymusowo pełniły służbę w

armii niemieckiej. W związku z tym, zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego, należy uznać, że użyty w tekście art. 21 ust. 2 pkt 2 zwrot Anie brała

udziału w walce o niepodległość Polski@ jest celowym i zamierzonym działaniem

ustawodawcy, który dla osób przymusowo pełniących służbę w armii niemieckiej, a

ubiegających się o świadczenia kombatanckie, wprowadził dodatkowy wymóg udziału w

walce o niepodległość Polski.

Prokurator na rozprawie oświadczył, że nie znajduje wystarczających podstaw do

złożenia wniosku o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd zawarty w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że użyty w tekście art. 21

ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze

zm.) zwrot Anie brała udziału w walce o niepodległość Polski@ jest celowym i

zamierzonym działaniem ustawodawcy, który dla osób przymusowo pełniących służbę

w armii niemieckiej, a ubiegających się o świadczenia kombatanckie, wprowadził

dodatkowy wymóg udziału w walce o niepodległość Polski, nie jest trafny. Przepis ten,

jak prawidłowo przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu kwestionowanego

niniejszą rewizją nadzwyczajną wyroku, nie ustanawia bowiem, w odniesieniu do osób,

które przymusowo pełniły służbę w armii niemieckiej, wymagania bezpośredniego

uczestniczenia w walkach w rozumieniu działań wojennych. Jak bowiem przyjął Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 marca 1996 r., III ARN 76/95 (jeszcze nie

opublikowany) tego rodzaju, jak przedstawiona w rewizji nadzwyczajnej, wykładnia

powyższego przepisu ustawy nie wynika wprost ze sformułowań ustawowych, a

ponadto nie uwzględnia, że w zależności od potrzeb, uwarunkowań wojennych i decyzji

dowództwa poszczególne formacje i oddziały wojskowe brały lub nie brały

bezpośredniego udziału w walkach z nieprzyjacielem; nie zależało to jednak od woli czy

wyboru indywidualnych żołnierzy czy też nawet ich ogółu. Należy zatem przyjąć, że

osobie pełniącej przymusowo służbę w armii niemieckiej, z której zdezerterowała, a

następnie wstąpiła ochotniczo do polskiej formacji wojskowej przy armiach

sojuszniczych i pełniła służbę w tej formacji do końca wojny, przysługują uprawnienia

kombatanckie także wówczas, gdy nie uczestniczyła bezpośrednio w żadnej z bitew.

Pojęcie Awalka o niepodległość Polski@ użyte w tym przepisie oznacza bowiem w

szczególności te wszystkie formy działalności wymienione w art.1 ustawy, zmierzające

do odzyskania suwerenności i niepodległości Polski, które osoba wcielona przymusowo

do armii niemieckiej, wykonywała następnie do końca wojny. Jak bowiem trafnie

wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, była to służba wojskowa pełniona podczas

działań wojennych, a fakt, że skarżący nie brał bezpośredniego udziału w walce nie ma

w świetle powyższego przepisu żadnego znaczenia, gdyż jako żołnierz Pierwszej

Polskiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod dowództwem brytyjskim mógł być

wzięty do akcji w dowolnym momencie.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.