Supreme Court dismisses disability pension claim where pre-insurance incapacity precludes benefit under Social Security Act.

Wyrok z dnia 13 października 1995 r.

II UR 6/95

Ubezpieczony, który stał się długotrwale niezdolny do

pracy w gospodarstwie rolnym przed okresem podlegania

ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, może uzyskać rentę

inwalidzką dopiero po spełnieniu warunków określonych w art.

21 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 71,

poz. 342).

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Stefania Szymańska (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 października 1995

r., sprawy z wniosku Aleksego R. przeciwko Kasie Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w B. o rentę

inwalidzką rolniczą, na skutek rewizji Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w B. od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Białymstoku z dnia 28 marca 1995 r., [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i

o d d a l i ł

odwołanie Aleksego R. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddział Regionalny w B. z dnia 9 sierpnia 1994 r.,

[...].

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z 9 sierpnia 1994 r. Kasa Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego - Oddziału Regionalnego w B.

załatwiła odmownie wniosek Aleksego R., urodzonego 8 listopada

1976 r., o przyznanie rolniczej renty inwalidzkiej. W

uzasadnieniu podano, że wnioskodawca nie spełnia warunków do

przyznania renty na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity

tekst: Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342). Wprawdzie stał się

on długotrwale niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym

przed objęciem go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, jednakże

nie podlegał temu ubezpieczeniu co najmniej przez 20 kwartałów

w ciągu 10 lat przed zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Białymstoku wyrokiem z 28 marca 1995 r. zmienił powyższą

decyzję i przyznał wnioskodawcy rolniczą rentę inwalidzką od

dnia 31 maja 1994 r.

Na podstawie opinii lekarzy biegłych sądowych Sąd

Wojewódzki ustalił, że wnioskodawca stał się długotrwale

niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym w 1986 r.,

natomiast od maja 1994 r., z uwagi na istotne pogorszenie

stanu zdrowia jest inwalidą I grupy. Skoro zatem stan zdrowia

wnioskodawcy uległ istotnemu pogorszeniu w czasie trwania

ubezpieczenia, to spełnia on warunek z art. 21 ust. 1 ustawy z

20 grudnia 1990 r. do przyznania rolniczej renty inwalidzkiej.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, rozpoznając rewizję

pozwanego organu rentowego uznał, iż w sprawie występuje

zagadnienie prawne nasuwające poważne wątpliwości, wymagające

rozważenia przez Sąd Najwyższy. Z tych powodów Sąd Apelacyjny

przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne o następującej treści:

"Czy spełnia wymóg z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.

z 1993 r., Nr 71, poz. 342) ubezpieczony, który przed objęciem

ubezpieczeniem był długotrwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a w trakcie trwania ubezpieczenia niezdolność

ta uległa istotnemu pogorszeniu?"

Sąd Najwyższy po przejęciu sprawy do merytorycznego

rozpoznania (art. 391 k.p.c.) zważył co następuje:

Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników stanowi w art. 21 ust. 1, iż renta inwalidzka

rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który wykaże się

odpowiednim okresem ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz u

którego niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w

okresie podlegania ubezpieczeniu lub w okresie 18 miesięcy od

jego ustania.

Wyjątek od tej zasady ustawa przewiduje w art. 21 ust. 3.

W myśl bowiem tego przepisu, jeżeli ubezpieczony stał się

długotrwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym przed

okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, albo

przed okresem zaliczonym do tego okresu, to renta inwalidzka

przysługuje, o ile okresy te wynoszą co najmniej 20 kwartałów

i przypadają w ciągu ostatnich 10 lat przez zgłoszeniem

wniosku o rentę.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników odróżnia więc

wyraźnie sytuację prawną ubezpieczonego, u którego długotrwała

niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała przed

objęciem go ubezpieczeniem. Unormowanie zawarte w art. 21 ust.

3 tejże ustawy jest podobne do regulacji z art. 34 ust. 1

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.),

według którego pracownikowi, który stał się inwalidą I lub II

grupy przed podjęciem zatrudnienia po raz pierwszy, renta

inwalidzka przysługuje dopiero po osiągnięciu okresu

zatrudnienia wynoszącego łącznie z okresami równorzędnymi i

zaliczalnymi (obecnie: okresy składkowe i nieskładkowe) 5 lat

w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę.

Ratio legis takiego unormowania było umożliwienie osobom

niezdolnym do pracy także otrzymania renty inwalidzkiej, ale

pod warunkiem pozostawanie w zatrudnieniu (ubezpieczeniu) co

najmniej 5 lat w określonym czasie.

W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników dla oceny zdolności do wykonywania pracy w

gospodarstwie rolnym wprowadzono - w odróżnieniu do

poprzedniego stanu prawnego, tzw. inwalidztwo zawodowe.

Oznacza to, że ubezpieczony musi być uznany za długotrwale

niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, przy czym

występuje to w sytuacji, gdy z uwagi na stan zdrowia istnieją

przeciwwskazania do osobistego wykonywania niezbędnych prac w

danym gospodarstwie rolnym w okresie dłuższym niż 6 miesięcy

(art. 21 ust. 2). Takie unormowanie ma istotne znaczenie przy

ocenie prawa wnioskodawcy do renty inwalidzkiej rolniczej.

Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca został objęty

ubezpieczeniem emerytalno-rentowym rolniczym z dniem 1

października 1992 r. W dacie tej wnioskodawca liczył 16 lat

(ur. 8 września 1976 r.), a więc został ubezpieczony jako

domownik. W dniu zgłoszenia wniosku o rentę inwalidzką

rolniczą (3 sierpnia 1994 r.) wnioskodawca liczył 17 lat i

wykazał się okresem ubezpieczenia w ilości niepełnych 2 lat.

Ten okres ubezpieczenia byłby wystarczający, gdyby długotrwała

niezdolność wnioskodawcy do pracy w gospodarstwie rolnym

spowodowana schorzeniem wzroku powstała w czasie trwania

ubezpieczenia. Materiał dowodowy sprawy jednak nie pozwala na

takie ustalenie. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca był

badany przez Obwodową KIZ w dniu 15 lutego 1992 r. i w wyniku

tego badania został z powodu stanu narządu wzroku zaliczony do

II grupy inwalidów oraz uznany za długotrwale niezdolnego do

pracy w gospodarstwie rolnym. Na podstawie tego orzeczenia

ojcu wnioskodawcy przyznano prawo do pobierania zasiłku

pielęgnacyjnego na wnioskodawcę od czerwca 1992 r. (decyzja z

dnia 3 marca 1993 r.), przy czym zasiłek ten wypłacany jest

nadal, ponieważ inwalidztwo istnieje od dzieciństwa.

W dacie objęcia ubezpieczeniem wnioskodawca był zatem już

długotrwale niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym z powodu

narządu wzroku. Ma to istotne znaczenie przy ocenie jego prawa

do renty inwalidzkiej rolniczej. Stwierdzenie przez Obwodową

KIZ, w wyniku badania z dnia 12 lipca 1994 r., że wnioskodawca

z powodu pogorszenia się stanu narządu wzroku stał się od maja

1994 r. inwalidą I grupy, nie uprawnia do przyznania mu renty

inwalidzkiej rolniczej, ponieważ długotrwała niezdolność do

pracy w gospodarstwie rolnym z powodu schorzenia narządu

wzroku występowała już - jak to wyżej podkreślono - w dacie

objęcia go ubezpieczeniem i w tym zakresie podczas podlegania

ubezpieczeniu nie nastąpiła zmiana. Stan długotrwałej

niezdolności wnioskodawcy do pracy w gospodarstwie rolnym

utrzymuje się nieprzerwanie od objęcia go ubezpieczeniem.

Dlatego wnioskodawca, mimo pogorszenia się stanu narządu

wzroku, nie spełnia wymagań z art. 21 ust. 1 ustawy z 20

grudnia 1990 r. do przyznania renty inwalidzkiej rolniczej.

Ubezpieczony, który stał się długotrwale niezdolny do

pracy w gospodarstwie rolnym przed okresem podlegania

ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu może uzyskać rentę

inwalidzką dopiero po spełnieniu warunków określonych w art.

21 ust. 3 tejże ustawy, tj. po przebyciu w ubezpieczeniu 20

kwartałów przypadających na okres ostatnich 10 lat przed

zgłoszeniem wniosku o rentę inwalidzką. Poza sporem jest, że

wnioskodawca warunku tego nie spełnia. Odmienne stanowisko

podważałoby sens tego przepisu.

Mając na uwadze powyższe wywody Sąd Najwyższy uznał

rewizję za uzasadnioną, w związku z czym orzekł jak w

sentencji wyroku.