Supreme Court vacated a dismissal of a retrial request due to a judge's mandatory recusal violation.

Sygn. akt II UO 2/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku K. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r.,

skargi wnioskodawcy o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

postanowieniem Sądu Najwyższego,

z dnia 10 listopada 2010 r.,

1. wznawia postępowanie przed Sądem Najwyższym w

sprawie zakończonej postanowieniem z dnia 10 listopada 2010

r., sygn. akt II UZ 29/10,

2. uchyla postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10

listopada 2010 r., sygn. akt II UZ 29/10 i znosi postępowanie w

sprawie objętej tym postanowieniem,

3. zasądza od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę

150 zł (sto pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania

ze skargi o wznowienie postępowania.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 listopada 2010 r. oddalił zażalenie

ubezpieczonego K. G. na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych […] z dnia 10 maja 2010 r., mocą którego odrzucono

jego skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

tegoż Sądu z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa 2896/04.

Ubezpieczony złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego

powyższym postanowieniem Sądu Najwyższego. Jako podstawę wznowienia

wskazano nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 401 pkt 1 k.p.c.,

albowiem w rozpoznaniu zażalenia wziął udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, tj.

art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c. Skarżący wniósł o wznowienie postępowania, wyłączenie

tegoż

sędziego

od

rozpoznania

przedmiotowego

zażalenia,

uchylenie

zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy oraz zasądzenie na

rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu

przez Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprawy

zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa

2896/04, brał udział sędzia, który następnie przewodniczył składowi orzekającemu

Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt IIUZ 29/10, której przedmiotem było

zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o

wznowienie

postępowania

zakończonego

wspomnianym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego. Przytaczając poglądy prezentowane w orzecznictwie Trybunału

Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego oraz doktrynie prawa skarżący zauważył, iż

sędzia biorący udział w wydaniu wyroku, którego dotyczy skarga o wznowienie

postępowania, nie może uczestniczyć w żadnej fazie postępowania zainicjowanego

tą skargą. W konsekwencji tegoż postępowanie przez Sądem Najwyższym w

sprawie o sygn. akt II UZ 29/10 dotknięte jest nieważnością. O okoliczności tej

ubezpieczony dowiedział się zaś z chwilą doręczenia mu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej

sprawie ubezpieczony K. G. upatruje podstawy

wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z

dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II UZ 29/10 w okoliczności objętej hipotezą

normy art. 401 pkt 1 w związku z art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c., a zatem w nieważności

postępowania wskutek uczestniczenia w wydaniu tegoż orzeczenia sędziego

wyłączonego z mocy ustawy. Zarzut tej treści należy uznać za zasadny.

Bezspornym jest, że wspomniane postanowienie Sądu Najwyższego

zapadło z udziałem sędziego, który brał udział w wydaniu wyroku Sąd

Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2005 r.,

sygn. akt III AUa 2896/04, którego dotyczyła skarga o wznowienie postępowania,

odrzucona postanowieniem tego Sądu z dnia10 maja 2010 r., zaskarżonym do

Sądu

Najwyższego

zażaleniem

stanowiącym

przedmiot

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie sygn. akt II UZ 29/10. Tymczasem zgodnie z

art. 48 § 3 k.p.c. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o

wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.

Warto podkreślić, że przepisy art. 48 i art. 413 k.p.c. określają w sposób

wyczerpujący sytuacje, gdy sędzia jest wyłączony z mocy ustawy od orzekania w

sprawie. Przepisy te mają gwarancyjny charakter. Służą one realizacji wyrażonej w

art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwego

rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd (por. uzasadnienie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK –A

2006, nr 9, poz. 125). Wprowadzenie do Kodeksu postępowania cywilnego

przepisu art. 48 § 3 stanowiło dopełnienie katalogu przyczyn bezwzględnego

wyłączenia sędziego z mocy ustawy.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. (SK

19/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 67), oceniając treść art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. wyraził

stanowisko, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań sprowadza się do

eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek

wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu

określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz zachowania zewnętrznych

znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko, by sędzia orzekający w

sprawie

zachowywał

się

zawsze

rzeczywiście

zgodnie

ze

standardami

niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie

sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą

bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Instytucja

wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności

sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby

pozorów braku bezstronności.

Przemawia to za szerokim rozumieniem także podstaw do wyłączenia

sędziego z mocy art. 48 § 3 i art. 413 k.p.c.

Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26

kwietnia 2007 r., II CSK 536/06 (LEX nr 457809)), pierwszy z wymienionych

przepisów dotyczy sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego

skargą o wznowienie. W przypadku gdy zaskarżonym orzeczeniem będzie wyrok,

to sędzią który brał udział w jego wydaniu, jest sędzia, który zasiadał w składzie

sądu, przed którym odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie

wyroku, który następnie uczestniczył w niejawnej naradzie sędziów i został

wymieniony w sentencji wyroku. Jeśli przy tym orzeczenie zapadło w sprawie

prowadzonej w kilku instancjach, od rozpoznawania skargi o wznowienie wyłączeni

są wszyscy sędziowie orzekający w sprawie, w której zapadło orzeczenie objęte

taką skargą, w jakiejkolwiek instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

8 sierpnia 2007 r., I CZ 87/07, OSNC – ZD 2008, nr 3, poz. 68). Z kolei na

podstawie art. 413 k.p.c. wyłączony jest sędzia, którego udziału lub zachowania się

w procesie poprzednim dotyczy skarga. Sędzią tym nie musi być (ale może) sędzia,

który następnie brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą. Pomimo różnic

w budowie hipotez norm, zarówno przepis art. 48 § 3 k.p.c., jak i przepis art. 413

k.p.c. i wyłącznie te przepisy regulują przyczyny wyłączenia sędziego od udziału w

postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Zważyć jednocześnie należy,

że każda z nich nieco inaczej precyzuje zakres wyłączenia. Na podstawie art. 48 §

3 k.p.c. sędzia jest wyłączony od orzekania co do skargi o wznowienie

postępowania, zaś w myśl art. 413 k.p.c. wyłączony jest od orzekania w

postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania.

W judykaturze podkreśla się, że zakres pojęcia wyłączenia sędziego

powinien być ujmowany bardzo szeroko. Wyłączenie to dotyczy całego toku

postępowania, aż do prawomocnego zakończenia sprawy. W konsekwencji tegoż,

sędzia wyłączony na podstawie art. 48 § 3 lub art. 413 k.p.c., wyłączony jest od

udziału w całym postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, na każdym

jego etapie. Wyłączenie to obejmuje wszystkie czynności wchodzące w zakres

badania dopuszczalności wznowienia oraz rozpoznania skargi (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 22 luty 2007 r., IV CSK 9/07, LEX nr 274135; z dnia 26

kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, LEX nr 457809; z dnia 3 lutego 2009 r., I PK

161/08, LEX nr 724991).

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy należy

stwierdzić, że sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

19 grudnia 2005 r., sygn. akt III AUa 2896/04, którego dotyczyła skarga

ubezpieczonego o wznowienie postępowania, podlegał wyłączeniu od orzekania w

sprawie z zażalenia strony na postanowienie o odrzuceniu tejże skargi z powodu jej

niedopuszczalności. Udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy od rozpoznania

wspomnianego zażalenia implikował zaś nieważność postępowania przez Sądem

Najwyższym i stanowił podstawę wznowienia postępowania z art. 401 pkt 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 412 § 2 oraz art. 108 § 1 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji.