Supreme Court dismisses cassation appeal for failure to cite correct social security exemption regulation article.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a social security decision regarding employees working abroad. The appellant failed to cite the specific regulation article exempting certain foreign work remuneration from social security contributions, which the lower court had applied. The court ruled that it cannot substitute the appellant's argument and must reject the appeal for lack of proper legal basis under cassation rules.
Legislator headnote
AI generatedArt. 398 § 1 k.p.c.; Art. 398 § 2 k.p.c.; The Supreme Court cannot substitute the appellant's argument and must dismiss the cassation appeal if the specific statutory provision granting the exemption is not cited as the basis for the challenge.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II UK 415/13 POSTANOWIENIE Dnia 7 stycznia 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Myszka w sprawie z wniosku […] D. […] Sp. z o.o. z siedzibą w Z.przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.z udziałem zainteresowanych: S. A., J. X., J. D., M. F., K. G., D. M., D. P., E. S., C. Ś., W. Z.o składki na ubezpieczenie społeczne,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2014 r.,skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt III AUa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w […] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., po ponownym rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 21 marca 2011 r., zmieniającego decyzje organu rentowego z dnia 17 i 20 kwietnia 2009 r. oraz ustalającego, że nie zachodzi obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne przez wnioskodawcę […] D. […] Spółka z o.o. w Z. z tytułu diet i ryczałtów za noclegi delegowanych do pracy poza granicami kraju zainteresowanych pracowników:
S. A., J. X., J. D., M. F., K. G., D. M., D. P., E. S., C. Ś., W. Z. - zmienił zaskarżony wyrok w punktach I, II, III, IV, V, VI, VIII, IX i X oraz oddalił odwołania (pkt 1 wyroku), uchylił punkt VII zaskarżonego wyroku i sprawę w tej części przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi w tym zakresie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w sprawie (pkt 2 wyroku); zmienił punkt XI zaskarżonego wyroku i obciążył wnioskodawcę kosztami postępowania przed Sądem pierwszej instancji (pkt 3 wyroku), a także zasądził od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kwotę 3.240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym (pkt 4 wyroku).W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy, który wyrokiem z dnia 11 stycznia 2013 r., II UK 156/12, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2011 r., oddalający apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21 marca 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W tym wyroku Sąd Najwyższy miarodajnie przesądził, że w rozpoznawanym stanie faktycznym zainteresowani w okresach wykonywania pracy w Belgii, wskazanych w decyzjach, nie pozostawali w podróży służbowych w rozumieniu art. 775 k.p., ponieważ podjęcie się przez pracownika podróży w celu wykonania określonej pracy na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą nie jest podróżą służbową w rozumieniu art. 775 § 1 k.p., chyba że pracownik wykonuje na polecenie pracodawcy zadania stricte służbowe.W okresach objętych zaskarżonymi decyzjami zainteresowani nie wykonywali pracy w miejscach pracy określonych w umowach o pracę („na prowadzonych przez pracodawcę miejscach budów w obrębie Z.”), ale wykonywali ją na budowach w Belgii, która to praca ta nie miała charakteru incydentalnego, nietypowego i krótkotrwałego zadania służbowego, lecz polegała na wykonywaniu czynności zgodnie ze stanowiskami określonymi w umowach o pracę (tynkarza, murarza, murarza-tynkarza, murarza-cieśli), a zainteresowani każdorazowo przed rozpoczęciem pracy wyrażali zgodę na zmianę miejsca jej wykonywania.
Wskutek uznania, że zainteresowani (z wyjątkiem E. S.) nie odbywali podróży służbowych do Belgii w spornych okresach, nie znajduje w stosunku do nich zastosowania § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 18 grudnia 1998 r.). Dlatego w tym zakresie Sąd Apelacyjny oddalił odwołania wnioskodawcy od zaskarżonych decyzji.
Jedynie w stosunku do zainteresowanego E. S. Sąd Apelacyjny przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ponieważ zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie charakteru wyjazdów tego zainteresowanego do Belgii. W skardze kasacyjnej odwołująca Spółka zarzuciła naruszenie następujących przepisów: 1/ art. 775 § 1 k.p. przez błędne przyjęcie, że pracownicy skarżącej w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami nie odbywali podróży służbowych za granicę, podczas gdy realizowali zadania wskazane przez pracodawcę w poleceniach wyjazdu służbowego, polegające na wykonywaniu prac na różnych budowach, w różnych miejscowościach, na zlecenie odrębnych podmiotów za granicą (w Belgii), co wypełniało definicję podróży służbowej z art. 775 k.p., 2/ § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r. przez błędne ustalenie, że nie znajduje on zastosowania w stosunku do pracowników skarżącej, chociaż spełnili oni wszystkie warunki konieczne do uznania, że wykonywali zagraniczne podróże służbowe, a tym samym świadczenia z tytułu wypłacanych im diet powinny zostać zwolnione ze składki ubezpieczeniowej, 3/ § 2 ust. 1 w związku z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (poprzednio § 2 ust. 1 oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju), przez uznanie, że pracownikom wysyłanym przez skarżącą w ramach podróży służbowej do wykonania określonych zadań w Belgii nie przysługują diety, ponieważ rzekomo nie realizowali oni podróży służbowej, w sytuacji, gdy realizowane przez nich czynności spełniały kryteria podróży służbowej, a ponadto dłuższe pobyty za granicą predysponowały pracowników do ewentualnego korzystania ze świadczeń dla osób odbywających, dopuszczone przez ustawodawcę, długotrwałe podróże służbowe, 4/ art. 112 k.p. przez błędne przyjęcie, że „dopuszczalne jest rozróżnienie wykonywania pracy poza stałym miejscem pracy w ramach krótkotrwałych wyjazdów (którym Sąd Apelacyjny nadał cechę podróży służbowej) oraz wyjazdów długotrwałych (którym Sąd Apelacyjny odmówił uznania za podróże służbowe) i w konsekwencji naruszenie zasady równego traktowania pracowników (art. 112 kp), poprzez przyznanie jednym z nich (odbywającym podróże incydentalne) prawa do diet, a odmówienie tego prawa innym (odbywającym podróże długotrwałe), w sytuacji, gdy stan jednej i drugiej grupy wynikający z wykonywania pracy poza stałym miejscem pracy pod względem ponoszenia kosztów na wyżywienie w podróży jest taki sam”, 5/ art. 22 k.p. w związku z art. 775 k.p. w związku z art. 100 § 1 k.p. przez uznanie, że nie są one wystarczającą podstawą do polecenia pracownikowi wykonania długotrwałej podróży służbowej, a długie wyjazdy poza stałe miejsce pracy nie mogą odbywać się na podstawie „art. 22 kp w zw. z art. 775 kp w zw. z art. 100 § 1 kp, ale oznaczają dorozumianą weryfikację między stronami umowy o pracę w zakresie zmiany miejsca pracy”, 6/ art. 29 § 1 pkt 2 k.p. przez uznanie, że w sprawie uzasadnione było zatrudnienie na czas nieokreślony polskiego pracownika, przez polskiego pracodawcę, na podstawie polskich przepisów Kodeksu pracy w miejscu pracy trwale ustalonym w umowie pracę jako miejscowości znajdującej się za granicą, w sytuacji, gdy w rzeczywistości ten pracownik wykonywał swoje obowiązki tylko częściowo za granicą, zaś w istotnej części realizował je w Polsce - w obrębie miasta Z. - zgodnie z zapisem zawartym w umowie o pracę, 7/ art. 29 § 1 pkt 2 k.p. przez uznanie, że nie jest możliwe zatrudnienie na czas nieokreślony pracownika przez polskiego pracodawcę, na podstawie przepisów kodeksu pracy w miejscowości stanowiącej siedzibę pracodawcy i polecanie pracownikowi wykonywania podróży służbowych (nawet długotrwałych) poza tak określone w umowie o pracę miejsce pracy, 8/ „art. 13 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1408/71 WE z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 1 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1), ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem (WE) nr 1992/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. (Dz.U.
L 392, s.
1) poprzez naruszenie ustanowionej w tym przepisie zasady, zgodnie z którą w zakresie zabezpieczenia społecznego pracownik najemny podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, w którym pracuje” polegające na stwierdzeniu, że w przypadku zainteresowanych „nastąpiła zmiana ich miejsca pracy z miasta Z. - wskazanego w umowie o pracę - na miejscowość położoną za granicą, w której każdorazowo pracownicy realizowali obowiązki wynikające z umowy o pracę”.Skarżąca, jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazała oczywiste uzasadnienie skargi, zwłaszcza w zakresie niewłaściwego określenia znaczenia pojęcia „podróży służbowej”, choć pojęcie to wywoływało „liczne rozbieżności interpretacyjne w judykaturze, przy czym Sąd Apelacyjny uznał za podróż służbową tylko zachowania pracownika odmienne od wykonywania pracy określonego rodzaju (art. 22 § 1 kp), a nadto odnosząc się do dyspozycji art. 775 kp uznał, że podróż służbowa może mieć incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter, gdy tymczasem cytowane przepisy (art. 22 § 1 kp, art. 775 kp) nie określają w żadnym zakresie, że podróż służbowa musi sprowadzać się do wykonywania czynności innych niż normalne zadania pracownika określone w jego umowie o pracę”, ani nie wynika z nich nakaz wykonywania jedynie krótkich, incydentalnych podróży służbowych.
Ponadto w sprawie występują istotne zagadnienia prawne i potrzeba interpretacji przepisów: 1/ czy wobec obecnie obowiązującego art. 775 k.p. w związku art. 29 § 1 pkt 2 kp w związku z przepisem § 12 oraz § 18 rozporządzenia MPiPS z dnia 29 stycznia 2013 r. możliwe jest „określenie jakichkolwiek ram czasowych podróży służbowej, po przekroczeniu których można jednoznacznie stwierdzić, iż pracownik nie realizuje już podróży służbowej, a nastąpiła zmiana miejsca pracy pracownika w ten sposób, że miejscem pracy stało się miejsce, w którym pracownik na podstawie polecenia wykonania podróży służbowej świadczy pracę poza dotychczasowym stałym miejscem pracy?, 2/ czy w świetle art. 775 k.p. w związku z art. 112 k.p. „możliwe jest pozbawienie pracownika wykonującego długotrwałą podróż prawa do diet z tytułu podróży służbowych, w sytuacji, gdy za podróż służbową uznawałoby się tylko wyjazd krótkotrwały, incydentalny, co w konsekwencji prowadzi do pytania „czy dopuszczalne jest różne traktowanie tych samych podmiotów (pracowników) w takich samych okolicznościach (wykonywanie pracy w podróży - poza stałym miejscem pracy)”?, 3/ czy podróż służbowa w rozumieniu art. 775 k.p. może mieć tylko incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter, czy też możliwe jest na podstawie art. 775 k.p. w związku z § 2 ust. 1, § 12 oraz § 18 rozporządzenia MPiPS z dnia 29 stycznia 2013 r. wykonywanie przez pracownika podróży służbowej, która będzie wiązała się z częstszym bądź długotrwałym wykonywaniem obowiązków poza stałym miejscem pracy (określonym w umowie) i w związku z tym z koniecznością realizowania częstych wyjazdów (podróży służbowych) poza stałe miejsce pracy? 4/ czy określenie w umowie o pracę miejsca pracy musi każdorazowo pokrywać się z miejscowym zakresem realizowania obowiązków pracownika oraz „czy w sytuacji, gdy pracodawca w trakcie trwania umowy o pracę powierza pracownikowi obowiązki poza miejscem pracy określonym pierwotnie w umowie o pracę, to może dokonać tego w ramach polecenia wykonania podróży służbowej czy też powinna zostać dokonana stosowna zmiana tej umowy w zakresie dookreślenia miejsca pracy (...), przy założeniu, że pracodawca w chwili wydawania polecenia wyjazdu w podróż służbową nie zna czasu, na który powierza pracownikowi obowiązki poza miejscem pracy, jak również nie zna wszystkich miejsc, w których pracownik realizować będzie powierzone mu poza miejscem pracy obowiązki?” 5/ czy możliwe jest zatrudnienie pracownika na określonym stanowisku pracy z założeniem, że w trakcie realizowania umowy o pracę, w momencie wskazanym przez pracodawcę będzie on wykonywał część swoich obowiązków w ramach podróży służbowych oraz czy możliwe jest wykonywanie takich zadań w ramach zrealizowania podróży służbowej podejmowanej przez pracownika na podstawie art. 22 k.p. w związku z art. 775 k.p. oraz art. 100 § 1 k.p. ustalających dla pracodawcy ogólną kompetencję do wydawania poleceń zrealizowania podróży służbowej, czy też w przypadku dłuższych podróży kompetencje pracodawcy do wydania polecenia podróży służbowej wynikające z ww. przepisów są niewystarczające i każdorazowo przy potrzebie zlecenia pracownikowi długotrwałej podróży służbowej wymagana jest stosowna zmiana umowy o pracę w zakresie miejsca pracy? 6/ „czy w sytuacji, gdy ustalone zostanie (jak to uczynił Sąd Apelacyjny w […]), że nastąpiła zmiana miejsca pracy pracownika z miasta położonego w kraju członkowskim Unii Europejskiej będącej siedzibą pracodawcy (w niniejszej sprawie:
Z., Polska) na miasto w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej, to czy pracownik ten powinien nadal podlegać systemowi ubezpieczeniowemu kraju siedziby pracodawcy, czy też zgodnie z dyspozycją art. 13 ust. 2 lit. a, rozporządzenia nr 1408/71 WE powinien podlegać ustawodawstwu (w tym w szczególności systemowi ubezpieczeniowemu) tego państwa członkowskiego, w którym (zgodnie z ustaleniem Sądu Apelacyjnego w […]) miałby stale pracować?”.Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. uznanie, że zainteresowani w okresach objętych decyzjami organu rentowego odbywali podróż służbową, co w konsekwencji wskazuje, iż wszelkie dodatkowo wypłacane świadczenia z tego tytułu nie stanowią podstawy wymiaru składek, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi albo innemu równorzędnemu sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania powstałych na skutek wniesienia skargi kasacyjnej według norm przepisanych.
Jednocześnie skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjne na rozprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wadliwie skonstruowana skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie jej do rozpoznania, ponieważ w skardze kasacyjnej zabrakło zarzutu naruszenia § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r., który stanowił podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji składkowych. Tymczasem zamiast kasacyjnego zarzutu naruszenia tego przepisu autor skargi zarzucił naruszenie § 2 ust. 1 pkt 15 tego aktu normatywnego, który w sprawie nie był wskazany przez organ rentowy jako podstawa zaskarżonych decyzji, po ustaleniu, że zainteresowani nie świadczyli prac na budowach za granicą w ramach poleceń wyjazdów służbowych (w podróży służbowej), ale na podstawie porozumień o okresowej zmianie miejsca wykonywania zatrudnienia za granicą.
W konsekwencji z tytułu wykonywania „stałej” pracy za granicą skarżący pracodawca nie wypłacał zainteresowanym diet, ale świadczenia „w wysokości równowartości diet przysługujących z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju”, które podlegały wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne według § 2 ust. 1 pkt 16 wyżej wymienionego rozporządzenia. Tymczasem autor skargi kasacyjnej nie wskazał tego przepisu jako podstawy kasacyjnego zaskarżenia, a Sąd Najwyższy - związany wskazanymi granicami podstaw prawnych kasacyjnego zaskarżenia (art. 39813 § 1 k.p.c.) - nie może wyręczać ani zwalniać autora skargi ze wskazania potencjalnie adekwatnych podstaw wniesionej skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku z dnia 11 stycznia 2013 r., II UK 156/12, miarodajnie uznał, że do zainteresowanych „nie znajdują zastosowania przepisy § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudni9a 1998 r.”. Stanowisko, że inni zainteresowani pracownicy strony skarżącej nie świadczyli pracy za granicą w podróży służbowej merytorycznie ocenił w jednej z analogicznych spraw tego samego rodzaju Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 2013 r. , II UK 111/13, (dotychczas nie publikowany), wyjaśniając, że delegowanie pracownika ma cechy podróży służbowej, jeżeli dotyczy „zjawiska wśród obowiązków pracowniczych powinności niezwyczajnego i nietypowego, stanowiącego pewien wyłom w zwykłym świadczeniu pracy”, a podstawę odbycia podróży służbowej stanowi „narzucone” pracownikowi polecenie wykonania zleconej pracy, które wymaga udania się poza określone w umowie o pracę miejsce wykonywania pracy.
Natomiast taka sytuacja nie występuje w przypadku zawarcia okresowego porozumienia zmieniającego ten istotny składnik stosunku pracy i delegowania do wykonywania „stałej” pracy za granicą. W tym przypadku, podstawa wymiaru składek na krajowe (polskie) ubezpieczenie społeczne była ustalona przez organ rentowy według § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia, tyle że autor skargi kasacyjnej nie objął tego przepisu podstawami kasacyjnego zaskarżenia, co wykluczało kasacyjną weryfikację tego, czy w zaskarżonych decyzjach przepis ten został prawidłowo zastosowany przez organ rentowy, a w szczególności wykluczało możliwość i dopuszczalność badania (a contrario do art. art. 39813 § 1 k.p.c.), czy organ ten zrealizował przysługujące zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z innego tytułu „w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju”, (o którym mowa § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia), które jest jedynie „zbliżone” do ulgi uzyskiwanej przez pracownika wykonującego pracę w podróży służbowej (przysługującej na podstawie § 2 ust. 1 pkt 15 tego rozporządzenia), która nie miała zastosowania do zainteresowanych pracowników, którzy nie przebywali w podróży służbowej.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. aw