Supreme Court allows retrial in lustration case due to ECHR ruling on fair trial violations.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court granted a retrial in a lustration case following a European Court of Human Rights finding of unfair trial violations. The applicant's family argued that the original proceedings failed to provide a fair process due to document secrecy and restricted access. The Court held that the ECHR ruling directly concerned the core of the proceedings, creating an undeniable need to reopen the case.
Legislator headnote
AI generatedArt. 540 § 3 k.p.k.; Art. 21d ust. 1 ustawy lustracyjnej: A retrial is required when an international body's decision concerns the main course of the proceedings and reveals a fundamental violation of fair trial rights.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II KO 58/14 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący)SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)SSN Jarosław MatrasProtokolant Marta Brylińska w sprawie W. B., w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego,po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniuw dniu 7 listopada 2014 r. w trybie art. 544 § 2 i 3 k.p.k. w zw. z art. 21 d ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.
U. z 2007 r., Nr 63, poz. 425 ze zm.), wniosku pełnomocnika osób najbliższych lustrowanej W. B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 8 listopada 1999 r., sygn. akt V AL (…)., utrzymującym w mocy orzeczenie Sądu Apelacyjnego w (…) Wydział V Lustracyjny z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt V AL (…)., I. wznawia postępowanie i uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji, a sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego rozpoznania;
II. zarządza zwrot opłaty od wniosku uiszczonej przez wnioskodawców. UZASADNIENIESąd Apelacyjny w (…), orzeczeniem z 15 września 1999 r., stwierdził, że W.B. złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne. Orzeczenie to w dniu 8 listopada 1999 r., po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez lustrowaną, zostało przez Sąd Apelacyjny w (…) utrzymane w mocy.
Postanowieniem z dnia 10 października 2000 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy osoby lustrowanej jako oczywiście bezzasadną.Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 lipca 2007 r., skarga nr […]/01, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (Sekcja Druga) stwierdził, że w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym wobec W. B. nastąpiło naruszenie art. 6 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jednocześnie ETPC orzekł, że „stwierdzenie naruszenia stanowi samo w sobie wystarczające zadośćuczynienie za jakąkolwiek szkodę niematerialną doznaną przez skarżącą”.
W. B. zmarła w dniu 14 maja 2010 r.Wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego złożył pełnomocnik najbliższych – synów G. B. i J. B.. Odwołując się do treści strasburskiego wyroku i powołując jako podstawę prawną swojego stanowiska art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP przy zastosowaniu art. 21d ust. 4 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów – tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 63, poz. 425 ze zm. (dalej określaną „ustawą lustracyjną”) oraz art. 540 § 2 i 3, art. 544 § 2 i art. 545 § 2 k.p.k., wniósł o uchylenie orzeczeń sądów obu instancji w całości i przekazanie sprawy właściwemu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na wniosek Dyrektor Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o stwierdzenie, że są podstawy do wznowienia w trybie art. 21d ustawy lustracyjnej i art. 540 § 3 k.p.k. prawomocnie zakończonego postępowania lustracyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego jest zasadny.Przepis art. 540 § 3 k.p.k., stanowi, że „postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską”.
Regulacja ta znajduje zastosowanie do orzeczeń lustracyjnych (art. 21a ust. 1 ustawy lustracyjnej).Jakkolwiek oceny „potrzeby” wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. dokonywać należy zawsze w realiach konkretnej sprawy i wykluczone jest automatyczne stosowanie tego przepisu w każdej sprawie, w której organ międzynarodowy rozstrzygnie o naruszeniu przez Polskę przepisów prawa międzynarodowego, to jednak „potrzeba” wznowienia procesu zachodzi niewątpliwie wówczas, gdy przedmiot rozstrzygnięcia tego organu dotyczy „głównego nurtu procesu” (por. wyrok SN z 23 kwietnia 2009 r., II KO 63/08,R – OSNKW 2009, poz. 2502; z dnia 28 kwietnia 2010 r., II KO 64/09, R – OSNKW 2010, poz. 925).W sprawie dotyczącej W.
B. ETPC stwierdził, że z powodu niejawności dokumentów i ograniczenia dostępu do akt sprawy osoby lustrowane, jak również uprzywilejowanej pozycji Rzecznika Interesu Publicznego w postępowaniu lustracyjnym, możliwość skarżącej rozstrzygnięcia jej sprawy w sposób rzetelny była poważnie zredukowana. Zwracając uwagę na szczególny kontekst postępowania lustracyjnego i na skumulowane zastosowanie wskazanych zasad, Trybunał uznał, że w praktyce nałożyły one na skarżącą nadmierne obciążenia, jak również nie spełniły wymogów rzetelnego postępowania oraz zasady równości stron postępowania (pkt 69 uzasadnienia).
W konsekwencji przyjął, że w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym wobec W. B. nastąpiło naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 3 EKPC, a więc że miało miejsce naruszenie prawa do rzetelnego procesu, zasady równości stron i prawa do obrony.Przytoczone stanowisko ETPC wskazuje jednoznacznie, że stwierdzone naruszenia proceduralne jak najściślej łączą się z „głównym nurtem procesu” i to w jego newralgicznej części. Naruszenia te, co oczywiste, miały strukturalny i kompleksowy charakter i tym samym mogły wywrzeć wpływ na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia lustracyjnego.
W tych warunkach „potrzeba wznowienia”, o której mowa w art. 540 § 3 k.p.k., jawiła się jako nieodzowna.W tym stanie rzeczy koniecznym stało się uchylenie orzeczeń sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w R., zgodnie z właściwością (rzeczową i miejscową) przewidzianą w art. 63a ust. 4 ustawy lustracyjnej oraz § 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 lutego 2007 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 224).O zwrocie uiszczonej przez wnioskodawców opłaty od wniosku o wznowienie postępowania orzeczono po myśli art. 15 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych (t.j.
Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.).