Supreme Court dismisses transfer request for criminal case where victim's distance is not a valid ground for jurisdiction delegation.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed a request to transfer a criminal investigation to a different court based on the victim's distance and health issues. The victim argued that his age and financial situation prevented him from attending court in the current venue, yet he expressed a desire for personal participation. The court ruled that the victim's location is irrelevant for jurisdictional delegation because his participation is optional and can be exercised through a court-appointed lawyer if he is indigent.
Legislator headnote
AI generatedArt. 37 k.p.k.; Art. 78 § 1 k.p.k.; Art. 88 k.p.k.: The victim's residence or health status does not constitute a valid ground for transferring a criminal case to another court of equal jurisdiction, as his participation is not mandatory and may be represented by counsel.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
POSTANOWIENIE Z DNIA 20 KWIETNIA 2011 R.
II KO 29/11
Jeżeli, zgodnie z obowiązującymi przepisami, doszło do przekazania
rozpoznania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, nie można skutecznie
występować do Sądu Najwyższego o dalsze jej przekazanie w trybie art. 37
k.p.k., dopatrując się dobra wymiaru sprawiedliwości w tym, że pokrzywdzony, którego miejsce zamieszkania lub pobytu jest bardziej odległe od siedziby
sądu obecnie właściwego, niż było to przed przekazaniem sprawy, wyraża
zdecydowaną wolę osobistego uczestnictwa w rozpatrywaniu jej przez sąd,
ale wskazuje, że odległość ta oraz jego podeszły wiek i stan zdrowia uniemożliwia mu dotarcie do sądu, ponieważ miejsce zamieszkania (pobytu) pokrzywdzonego nie stanowi kryterium przy decydowaniu o tym, któremu sądowi sprawa będzie przekazana w trybie tzw. właściwości z delegacji, a sam
udział pokrzywdzonego w rozpoznawaniu sprawy jest przy tym jedynie jego
prawem i może być realizowany także przez pełnomocnika, którego można
mu, w razie niezamożności, ustanowić także z urzędu.
Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon.
Sędziowie SN: T. Grzegorczyk (sprawozdawca), M. Laskowski
Sąd Najwyższy w sprawie Antoniego B., w kwestii zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o czyn z art. 231 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. wniosku Sądu Rejonowego w G., zawartego w postanowieniu tego Sądu z dnia 10 lutego 2011
r., o przekazanie tej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
w trybie art. 37 k.p.k.,
wniosku n i e u w z g l ę d n i ł .
UZASADNIENIE
Prokuratura Rejonowa w S., w związku z zawiadomieniem Antoniego B.
o podejrzeniu popełnienia wobec niego przestępstwa z art. 231 § 1 w zw. z
art. 13 k.k., postanowieniem z dnia 28 października 2010 r., odmówiła
wszczęcia śledztwa w tej sprawie, stwierdzając, że opisane w zawiadomieniu
zachowania nie zawierały znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2
k.p.k.). Z orzeczeniem tym nie zgodził się Antoni B. składając zażalenie,
przekazane do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w C. Wówczas to wszyscy
sędziowie tego Sądu, każdy z nich odrębnie, złożyli oświadczenia w trybie
art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., podnosząc, że w wielu, toczących się
wcześniej z inicjatywy skarżącego, sprawach byli oni pomawiani o popełnienie przestępstwa niedopełnienia obowiązków, co może być odebrane jako
rzutujące na ich bezstronność. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r.,
wydanym w trybie wskazanym w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k., Sąd Okręgowy w P.
wyłączył wszystkich tych sędziów od orzekania w niniejszej sprawie, podnosząc dodatkowo, że również w przedmiotowym środku odwoławczym pokrzywdzony podnosi kwestię przekroczenia uprawnień przez sędziów tegoż
Sądu Rejonowego. Orzekając w ten sposób, Sąd Okręgowy, stosownie do
art. 43 k.p.k., jednocześnie przekazał rozpoznanie zażalenia Antoniego B.
Sądowi Rejonowemu w G., podnosząc, iż niezbędne jest rozpoznanie go
przez sąd poza obszarem właściwości Sądu Okręgowego w P.
Po otrzymaniu przekazanej sprawy, Sąd Rejonowy w G. wystąpił do
Sądu Najwyższego o rozważenie przekazania jej innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że w swoich pismach sporządzonych po orzeczeniu o przekazaniu sprawy skarżący, wskazując na znaczną odległość sądu obecnie wła-
ściwego od jego miejsca zamieszkania i chęć osobistego udziału w posiedzeniu Sądu, odwołując się do swego podeszłego wieku i trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej mu stawiennictwo w tym Sądzie, sugerował
przeniesienie jego sprawy bliżej swojego miejsca zamieszkania. Sąd Rejonowy podzielając te argumenty i wskazując na prawo strony do udziału w posiedzeniu odnośnie do zażalenia na postanowienia kończące postępowanie,
podniósł, że w interesie wymiaru sprawiedliwości leży, aby w sytuacji, gdy
strona wyraża wolę takiego uczestnictwa, nie pozbawiać jej przysługujących
stronie uprawnień. Podniósł też, że niektóre inne Sądy Rejonowe oddalone
są w mniejszym stopniu od miejsca zamieszkania skarżącego, niż Sąd w G.,
a znajdują się przy tym także poza obszarem działania Sądu Okręgowego w
P., na co szczególną uwagę zwracał Sąd przekazujący sprawę do G.
Rozpoznając ten wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Prawdą jest, że art. 464 k.p.k. gwarantuje stronom prawo udziału w posiedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na postanowienie
kończące postępowanie, a takim jest na pewno orzeczenie o odmowie
wszczęcia śledztwa. Prawdą jest także, że zawiadamiający o podejrzeniu popełnienia przestępstwa skierowanego przeciwko niemu jest w rozumieniu
prawa (hipotetycznie) pokrzywdzonym. Stosownie zaś do art. 299 § 1 k.p.k.,
pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego, w ramach którego sąd dokonuje niektórych czynności procesowych, w tym m.in. jako organ
odwoławczy od niektórych postanowień prokuratora. Tym samym, ten hipotetycznie pokrzywdzony, jest też stroną postępowania zażaleniowego, prowadzonego przez sąd. Możliwość udziału pokrzywdzonego jako strony w posiedzeniu zażaleniowym jest jednak jedynie prawem, a nie obowiązkiem procesowym tej strony.
Sprawa ta w zakresie zażalenia rozpoczęła się przed zupełnie innym
sądem, ale po wyłączeniu wszystkich jego sędziów, z uwagi na różne zarzuty
czynione pod ich adresem przez skarżącego we wcześniejszych sprawach,
jak i obecnie, została ona przekazana do Sądu w G. Żaden przy tym przepis
Kodeksu postępowania karnego nie wskazuje, iżby przy takim przekazywaniu
niezbędnym było uwzględnianie miejsca zamieszkania osoby pokrzywdzonej
przestępstwem, odnośnie do którego odmówiono wszczęcia postępowania
przygotowawczego. Jedynie w przypadku oskarżonego, z uwagi na to, że jego udział w procesie jest obowiązkowy, przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie dopuszczalność przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k. do innego
sądu równorzędnego, także z uwagi na stan zdrowia tego podmiotu, gdyż to
kwestia jego odpowiedzialności karnej ma być przedmiotem rozstrzygnięcia
sądu. Jak zaś wskazano m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15
kwietnia 2010 r., III KO 39/10, niepubl., nie można tego w żaden sposób odnosić do pokrzywdzonego, którego proces też wprawdzie dotyczy i którego
interesy także są chronione przez przepisy procesowe, ale nie musi on osobiście w postępowaniu uczestniczyć i może działać przez pełnomocnika, w
tym także – przy wykazaniu niezamożności (art. 78 § 1 w zw. z art. 88 k.p.k.)
– ustanowionego mu z urzędu. Nie ma bowiem żadnych podstaw, aby właściwość sądu w sprawach karnych uzależniać od bliskości tego sądu w stosunku do miejsca zamieszkania czy pobytu osoby pokrzywdzonej. W świetle
powyższego należy przyjąć, że jeżeli stosownie do obowiązujących przepisów doszło do przekazania rozpoznania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, nie można skutecznie występować do Sądu Najwyższego o dalsze jej
przekazanie w trybie art. 37 k.p.k., dopatrując się dobra wymiaru sprawiedliwości w tym, że pokrzywdzony, którego miejsce zamieszkania lub pobytu jest
bardziej odległe od siedziby sądu obecnie właściwego, niż było to przed
przekazaniem sprawy, wyraża zdecydowaną wolę osobistego uczestnictwa w
rozpatrywaniu jej przez sąd, ale wskazuje, że odległość ta oraz jego podeszły
wiek i stan zdrowia uniemożliwia mu dotarcie do sądu, ponieważ miejsce zamieszkania (pobytu) pokrzywdzonego nie stanowi kryterium przy decydowaniu o tym, któremu sądowi sprawa będzie przekazana w trybie tzw. właściwo-
ści z delegacji, a sam udział pokrzywdzonego w rozpoznawaniu sprawy jest
przy tym jedynie jego prawem i może być realizowany także przez pełnomocnika, którego można mu, w razie niezamożności, ustanowić także z urzędu.
Pokrzywdzony musi więc liczyć się z tym, że sądem właściwym do rozpoznania sprawy, także przy ukształtowaniu tej właściwości w trybie tzw. właściwości z delegacji, będzie sąd odległy od miejsca, w którym on przebywa i
nie może skutecznie, powołując się na wiek i trudności finansowe, domagać
się przeniesienia rozpoznania takiej sprawy do sądu, do którego mógłby łatwiej dotrzeć. Tym samym, także i sąd, któremu sprawę przekazano, nie może zasadnie występować, powołując się na rzekome dobro wymiaru sprawiedliwości, o przekazanie jej rozpoznania z tych powodów, innemu sądowi równorzędnemu.
W konsekwencji, z uwagi na brak wymaganego przez art. 37 k.p.k. wymogu zaistnienia dobra wymiaru sprawiedliwości, które mogłoby uzasadniać
przekazanie tej sprawy innemu sądowi równorzędnemu, Sąd Najwyższy nie
uwzględnił wniosku Sądu Rejonowego w G. o takie przekazanie.