Supreme Court orders retrial due to judge's prior participation in a related case that was later overturned.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court ordered a retrial of the appeal proceedings regarding a request for retrial filed by the defense. The defense argued that the appellate court judge had previously sat on a related case involving the same defendants, which was later overturned. The court found that this prior participation violated the impartiality requirement of the Code of Criminal Procedure, necessitating the removal of the judge from the current proceedings.
Legislator headnote
AI generatedArt. 40 § 1 pkt 7 k.p.k.; Art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k.; Art. 542 § 3 k.p.k.: A judge who participated in a prior judgment in a related proceeding that was subsequently overturned must be excluded from the current proceedings to ensure impartiality.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II KO 13/13 POSTANOWIENIE Dnia 27 marca 2013 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący)SSN Tomasz GrzegorczykSSN Jacek Sobczak (sprawozdawca) w sprawie D. Ł. i W. Ł.skazanych za czyny z art. 286 §1 kk i in.po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 marca 2013r., przeprowadzonym z urzędu, w trybie art. 542 § 3 kpkw kwestii wznowienia postępowania p o s t a n o w i ł:
1. wznowić postępowanie w sprawie II AKo […] Sądu Apelacyjnego w […];
2. uchylić postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II AKo […] i sprawę z wniosku D. Ł. i W. Ł. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […], przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Obrońca skazanych D. Ł. i W. Ł. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozważenia, na podstawie art. 542 § 1 i § 3 k.p.k., kwestię wznowienia z urzędu postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II AKo […] oddalającym wniosek obrońcy ww. skazanych o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt II K […], utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […].
Rozważając tę kwestię, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Analiza akt przedmiotowej sprawy istotnie dowodzi, że postępowanie Sądu Apelacyjnego w […] dotknięte zostało uchybieniem wskazanym w art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., a więc jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wymienioną w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. Bezspornie, w wydaniu orzeczenia co do wniosku o wznowienie postępowania w sprawie ww. skazanych, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w […] z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt V Ka […], uczestniczył sędzia Sądu Apelacyjnego J.
B., który uprzednio zasiadał w składzie Sądu Okręgowego w Ł., w sprawie V Ka […]/01 utrzymującym w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn. akt II K […]/00. Dla uzasadnienia zdiagnozowanego uchybienia w obliczu zawartej w przepisie art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. przesłanki – brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone – koniecznym wydaje się w tym miejscu przytoczenie historii i kolejności wydawanych w przedmiotowej sprawie przez sądy rozstrzygnięć. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2000 roku, Sąd Rejonowy w B., w sprawie o sygn. akt II K […]/00 uniewinnił D.
Ł. i W. Ł. od popełnienia przestępstwa wyczerpującego dyspozycję art. 291 § 1 k.k. zaś za pozostałe przestępstwa zarzucane im aktem oskarżenia, wyczerpujące dyspozycję art. 286 § 1 k.k., art. 291 § 1 k.k. oraz art. 298 § 1 k.k., zostali oni skazani na kary łączne po 3 lat pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 200 stawek dziennych po 50,00 zł każda (k. 549, t. III). Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 15 maja 2001 roku, sygn. akt V Ka […]/01. Wówczas to Sąd Okręgowy w Ł. orzekał w składzie:
SSO J. P., SSO J. B. i SSR (del. do SO) A. L.-C. (k. 665, t. IV). W wyniku wniesionej przez obrońcę skazanych kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 15 maja 2001 roku, sygn. akt V Ka […]/01, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 maja 2003 roku, sygn. akt II KK 45/02 uchylił zaskarżony wyrok m.in. w części dotyczącej D. Ł. Oraz W. Ł. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w Ł. Do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (k. 983, t. V). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy D. Ł. i W. Ł., Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2003 roku, sygn. akt V Ka […]/03 uchylił uprzednio zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w B. w sprawie o sygn. akt II K […]/00 i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania (k. 1002, t.VI).Następnie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2005 roku Sąd Rejonowy w B., sygn. akt II K […]/02 uniewinnił D.
Ł. i W. Ł. od popełnienia przestępstw wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. i art. 298 §1 k.k., zaś za pozostałe zarzucane im aktem oskarżenia czyny z art. 291 § 1 k.k. skazał i wymierzył kary po 1 roku i 3 miesiącach pozbawienia wolności, których wykonanie warunkowo zawieszono na okres 3 lat tytułem próby oraz kary grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 20,00 zł każda k. 603, t. IV). Na skutek wniesionej apelacji Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 roku, sygn. akt XVII K […]/05 uchylił wyrok Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt II K […]/02 i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (k. 672, t.IV).Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w B., w sprawie o sygn. akt II K […] zarówno D.
Ł. jak i W. Ł. uznał winnymi popełnienia wszystkich zarzucanych im w akcie oskarżenia czynów wyczerpujących dyspozycję art. 286 §1 k.k., art. 291 § 1 k.k. oraz art. 298 § 1 k.k. i wymierzył kary łączne po 3 lata pozbawienia wolności (k. 848, t. V). Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone i w wyniku wniesienia środka odwoławczego Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 17 listopada 2008 roku, sygn. akt XVII Ka […]/07 utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji (k. 959, t. V). Na skutek wniesionej kasacji przez obrońców skazanych, wyrokiem z dnia 17 listopada 2009 roku Sąd Najwyższy, w sprawie o sygn. akt II KK 133/09 uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Ł.
O sygn. akt XVII Ka […]/07 i sprawę przekazał temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (k.1090, t. VI). Następnie Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 roku, sygn. akt V Ka […] utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt II K […] (k. 1232, t. VII). Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II KK 221/10 oddalił wniesioną od powyższego orzeczenia kasację uznając ją za bezzasadną w stopniu oczywistym (k. 1357, t. VII).Po prawomocnym rozstrzygnięciu postępowania, działając na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k. obrońca skazanych D.
Ł. i W. Ł. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 02 sierpnia 2007 roku wydanego w sprawie o sygn. akt II K […], utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2010 roku, sygn. akt V Ka […] ze względu na fakt, iż po wydaniu orzeczenia ujawniły się nowe fakty nie znane przedtem sądowi, wskazujące na to, że skazani nie popełnili przestępstw. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 roku Sąd Apelacyjny w […], sygn. akt II AKo […] oddalił powyższy wniosek.
W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny orzekał w składzie SSA M. X., SSA J. B. i SSA K. E..W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że w postępowaniu Sądu Apelacyjnego doszło do uchybienia polegającego na wzięciu udziału w sprawie przez sędziego wyłączonego od orzekania z mocy prawa, tj. z mocy przepisu art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., co stanowi tzw. bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, wymienioną w art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k. Wskazać należy, że choć instytucja wznowienia postępowania ma zastosowanie – generalnie rzecz ujmując – do postępowań zakończonych prawomocnym orzeczeniem rozstrzygającym o odpowiedzialności karnej (zob. podstawy wznowienia wskazane w przepisach art. 540 –540a k.p.k.), to poza sporem pozostaje, że w sytuacji ujawnienia się powodów przewidujących wznowienie postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), instytucja ta ma zastosowanie także i do tych postępowań, które są prowadzone po uprawomocnieniu się orzeczenia rozstrzygającego o fakcie głównym (zob. postanowienie SN z dnia 18 marca 2010 r., sygn.
III KO 96/09, Lex 578212). Nie ma żadnych wątpliwości, że przepis art. 542 § 3 k.p.k. ma zastosowanie w tym i do postępowania wznowieniowego, które podlega jak każde inne badaniu z urzędu pod kątem ewentualnych uchybień wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 k.p.k.Przepis art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. ma charakter gwarancyjny i jego ratio legis leży w konieczności zapewnienia bezstronnego rozpoznania sprawy przez wyeliminowanie od orzekania sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia, które w dalszym toku procesu nie ostało się, wracając do ponownego rozpoznania po uchyleniu go w wyżej instancji i ma on w tej sprawie już wyrobiony pogląd.
Dotyczy to także sędziego, który orzekał merytorycznie na jakimkolwiek etapie w tej sprawie, a orzeczenie to zostało następnie uchylone, obecnie zaś orzeka co do wznowienia.W literaturze podnosi się, że nie ma znaczenia, czy chodzi o orzeczenie w przedmiocie procesu czy o rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej, jeżeli tylko kwestia ta wraca do ponownego rozpoznania. W istocie przy uchyleniu orzeczenia chodzi nadal o wyłączenie od udziału w ponownym rozpoznawaniu danej sprawy lub kwestii. W razie uchylenia orzeczenia co do głównego przedmiotu procesu, osoby uczestniczące w wydaniu uchylonego orzeczenia ulegają wyłączeniu od udziału w sprawie, a więc w każdej kwestii, choćby incydentalnej, wpadkowej, rozstrzyganej w ramach tej sprawy (patrz szerzej:
T. Grzegorczyk, Komentarz do art. 40 k.p.k., Lex 2004).W przedmiotowej sprawie zaistniały specyficzne „historyczno-procesowe” okoliczności, które na pierwszy rzut oka mogą poddawać w wątpliwość ziszczenie się przesłanki z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. Nie chodzi tu przecież o kwestię „wyłączenia sędziego” orzekającego na poszczególnych etapach zmierzających do prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Zarysowany konflikt dotyczy z natury rzeczy odrębnych postępowań ale oscylujących wokół tego samego podmiotu i przedmiotu.
Sędzia J. B. pierwszy raz orzekał w składzie Sądu Okręgowego w Ł., sygn. V Ka […]/01 rozpoznającym apelację od wyroku Sądu Rejonowego w B., sygn. II K […]/00, które to orzeczenia były kilkukrotnie uchylane w ramach zwyczajnych i nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Następnie dopiero Sędzia J. B. wypowiadał się w kwestii wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym rozstrzygnięciem, zasiadając w składzie Sądu Apelacyjnego w […].. Rozstrzygał zatem o nadzwyczajnym środku zaskarżenia, który nie pozostaje irrelewantny, albowiem przy spełnieniu określonych kodeksowo wymogów jest w stanie podważyć prawomocne rozstrzygnięcie w sprawie.
Powyższe przesądza o konieczności wznowienia z urzędu i powtórzenia postępowania w przedmiocie wniosku obrońcy skazanych D. Ł. i W. Ł. O wznowienie postępowania, z wyeliminowaniem uchybienia stanowiącego przesłankę niniejszego postanowienia. Formę orzeczenia Sądu Najwyższego dyktuje treść przepisów art. 547 § 2 w zw. z art. 93 § 1 k.p.k. Ustawa (art. 456 w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.) nie wymaga bowiem wydania wyroku w sytuacji, gdy uchyleniu – w wyniku wznowienia postępowania – podlega nie wyrok, lecz postanowienie, którym prawomocnie zakończono rozważane postępowanie w przedmiocie wznowienia.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.aw