Supreme Court dismisses judge's request to recuse another judge based on flawed appointment procedures.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court rejected a judge's request to recuse another judge from a disciplinary case, citing the flawed appointment procedures of the latter. The applicant argued that the recusing judge's appointment was invalid and linked to a political scandal involving the former president of the Judicial Council. The court held that constitutional rulings regarding the independence of the Judicial Council do not automatically invalidate specific judicial appointments or justify recusal in this context.
Legislator headnote
AI generatedArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1 k.p.k.; The court ruled that general constitutional findings regarding the independence of the Judicial Council do not constitute a valid ground for recusing a specific judge based solely on the procedural flaws of their appointment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
I ZO 104/23 POSTANOWIENIE Dnia 24 listopada 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie dotyczącej M. F. - sędzi Sądu Rejonowego P. w P., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 24 listopada 2023 r. na posiedzeniu bez udziału stron wniosku sędzi M. F. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od udziału w rozpoznaniu wniosku zarejestrowanego pod sygn. akt I ZO 88/23, w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. postanowił: nie uwzględnić wniosku sędzi M. F. o wyłączenie SSN X.Y. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZO 88/23.
UZASADNIENIE
Pismem z 19 września 2023 r. sędzia M. F. wniosła o wyłączenie SSN X.Y. od orzekania w sprawie I ZO 88/23.Jako przyczynę złożenia wniosku wskazała, że „dowodem na upadek kondycji Sądu Najwyższego pod przewodnictwem Małgorzaty Manowskiej jest to, że umotywowany nieprawidłowością powołania wniosek o wyłączenie Marii Szczepaniec, rozpoznany ma być przez osobę, która została powołana na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, w tej samej nieprawidłowej procedurze co Maria Szczepaniec”. Zaakcentowała, że X.Y. nie jest sędzią Sądu Najwyższego, z uwagi na jego wadliwe powołanie.
Wnioskodawczyni nadmieniła, że X.Y. ma powiązania z Ł. P. - powiązanym z aferą hejterską – w wyniku której został zdymisjonowany, jest twórcą i wykonawcą reformy wymiaru sprawiedliwości, łącznie z degradacją Krajowej Rady Sądownictwa oraz powołaniem „tworów w postaci Izby Dyscyplinarnej i Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych”. Powiązanie X.Y. i Ł. P. wynikało także z faktu, że X.Y. był promotorem jego pracy doktorskiej.Wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą pokrzywdzoną w sprawie karnej dotyczącej afery hejterskiej i w związku z tym, z uwagi na powiązanie X.Y. z osobą Ł.
P., powinien on być wyłączony od rozpoznania sprawy I ZO 88/23.Skarżąca wskazała na systemową wadliwość powołania osób na stanowiska sędziów Izby Dyscyplinarnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Podała, że TSUE oraz ETPCz, SN oraz NSA wielokrotnie wskazywały, że nowa KRS nie jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a tym samym wybrani przez nią sędziowie nie mogą być uznani za spełniających standardy niezawisłości i bezstronności.Wnioskodawczyni wskazała, że Sąd Najwyższy związany jest uchwałą z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I4110-1/20, w której wskazał, że KRS w obecnym kształcie nie ma przymiotów, które gwarantowałyby prawidłowy proces powoływania i awansowania sędziów oraz prawo obywateli do niezależnych sądów.
W ocenie wnioskodawczyni uchwała ta wiąże wszystkie składy SN i dotyczy także osoby SSN X.Y..Wyznaczenie X.Y. do rozpoznania jej wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec narusza jej prawo do sądu a okoliczności przez nią wskazane wywołują uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności.Nadmieniła, że została obwiniona w sprawie, która jest sprokurowana na potrzeby wywołania efektu mrożącego wobec sędziów przez lojalnego politykowi Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie jest zasadny.Wątpliwości co do bezstronności sędziego, wyznaczonego do składu orzekającego w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec w sprawie o sygn. akt I ZO 88/23, wnioskodawczyni upatrywała w okoliczności powołania SSN X.Y. na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego.
Jednocześnie uznała, że uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., odnosi się do tego sędziego, gdyż został powołany w trybie zakwestionowanym przez Sąd Najwyższy. W tym miejscu należy przypomnieć, że uchwała połączonych Izb SN z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7, nie może stanowić podstawy dla wykładni przepisów ustawy, bowiem orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego z 21 kwietnia 2020 r. (sygn. akt Kpt 1/20) oraz z 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20) uznano, że nie jest źródłem prawa zastępującym ustawę.Ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym.
Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”. Wnioskodawczyni przywołała również okoliczności wskazujące na znajomość SSN X.Y. z sędzią Ł. P.Sprawa nie dotyczy sędziego Ł. P. Wnioskodawczyni nie przywołała innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że:
„sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Zarzucana sędziemu znajomość z inną osobą, również przed objęciem stanowiska sędziego, nie przenosi się od razu w każdej sytuacji na zasadną przyczynę wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy. Z chwilą złożenia ślubowania i objęcia stanowiska sędzia pełni swój urząd, co oznacza, że stawia mu się określone wymagania w zakresie służby a nawet życia prywatnego, co dotyczy też okoliczności z art. 41 k.p.k., bowiem od sędziego wymaga się określonej samooceny i złożenia wniosku o wyłączenie w sytuacji to uzasadniającej.
Uprawnienie strony w tym zakresie jest odrębne, jednak nie wszystkie okoliczności lub zdarzenia uzasadniają wyłączenie sędziego. Wykładnia art. 41 k.p.k. nie może być dowolnie szeroka, bo nie może prowadzić do wyłączenia sędziego w każdej sytuacji i w każdej sprawie (iudex suspectus), bowiem tego nie przewiduje nawet wyłączenie na podstawie art. 40 k.p.k. (z mocy prawa iudex inhabilis). Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 ustawy zasadniczej). Ta zasadnicza norma stanowi punkt wyjścia w ocenie statusu sędziego.
Natomiast wniosek o wyłączenie sędziego jest zawsze indywidualny i konkretny, w tym znaczeniu, że decyduje bezstronność sędziego w stosunku do stron i przedmiotu sprawy, której braku nie można przyjmować a priori, czyli bez rzeczowego wykazania takiej okoliczności. Wcześniejsze sytuacje prywatne lub zawodowe, czyli sprzed objęcia stanowiska sędziego, nie powinny decydować o wyłączeniu sędziego od rozpoznania konkretnej sprawy bez obiektywnej oceny stosunku sędziego do stron i przedmiotu sprawy. Tymczasem zarzuty wniosku są w tym zakresie ogólne i w tym znaczeniu nie są wystarczające do uznania wniosku za zasadny.
W aspekcie normy z art. 41 k.p.k. w zw. z art. 42 k.p.k. chodzi o obiektywny brak bezstronności sędziego w danej sprawie. Przeciwne zapatrywanie, że wystarczy subiektywne przekonanie lub odwołujące się do „postronnego obserwatora” nie zawsze są właściwą miarą bezstronności, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona reprezentowana jest przez fachowego pełnomocnika, a poza tym sama jest sędzią i może korzystać na dalszym etapie z regulacji procesowych. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:1.
Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z:
a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.
3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex suspectus).
Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy – art. 176 ust. 2 Konstytucji RP.
W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października 2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21).Z tych motywów orzeczono jak w sentencji. [M. T.] [ms]