Legislator Case Law & Legislation
I UZ 170/10 AI generated

Supreme Court dismisses Social Security Agency's appeal regarding civil court costs exemption based on financial hardship.

Case Number I UZ 170/10
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the Social Security Agency's appeal against a lower court's decision to exempt the claimant from litigation costs due to her financial hardship. The agency argued that the second-instance court failed to verify the claimant's assets and that the decision lacked objective justification. The court ruled that the lower court's assessment of the claimant's evident financial situation was a sovereign judicial discretion that did not require detailed evidence or a hearing.

Legislator headnote

AI generated

art. 102 k.p.c.; The court's assessment of whether a specific case warrants exemption from litigation costs based on financial hardship is a sovereign judicial power requiring only limited review for serious errors.

Keywords

AI generated
litigation costs financial hardship sovereign discretion social security benefits civil procedure code judicial review exemption from costs

Cited Legislation

AI generated
art. 102 k.p.c.
instancję odwoławczą (pkt II wyroku) na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na
art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.
Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na mocy art. 394 1 § 1 pkt 2
art. 394 1 § 2 k.p.c.
przysługuje skarga kasacyjna (ograniczenie takie przewiduje art. 394 1 § 2 k.p.c. w
art. 398 14 w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 398 14
art. 130 k.p.c.
art. 102 k.p.c
instancję odwoławczą (pkt II wyroku) na podstawie art. 102 k.p.c.
art. 102 k.c
rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 102 k.c., a kontrola sprawowana przez
art. 130 k.p.c
art. 3941 § 3 k.p.c
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.)

Cited Case Law

AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt I UZ 170/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania Z. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 października 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 października 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację wnioskodawczyni Z. M. od wyroku Sądu

Okręgowego Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 11 sierpnia 2010 r.,

oddalającego odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 28 maja 2010 r. przyznającej jej prawo do emerytury (pkt I

wyroku) i nie obciążył wnioskodawczyni kosztami zastępstwa procesowego za

instancję odwoławczą (pkt II wyroku) na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na

okoliczności dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni i jej trudnej sytuacji

finansowej.

W zażaleniu na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II

wyroku organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie

od wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

zastosowanie, pomimo że Sąd drugiej instancji nie badał przesłanek odstąpienia od

obciążenia strony przerywającej kosztami procesu, a w sprawie brak dowodów

potwierdzających stan majątkowy wnioskodawczyni, która nie była przesłuchana na

tę okoliczność. „Wyjątkowe przypadki”, o których mowa w art. 102 k.p.c., stanowią

kategorię oceny, która nie może być dowolna, lecz powinna być uzasadniona

obiektywnymi argumentami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wydane przez sąd drugiej instancji rozstrzygnięcie o kosztach procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, podlega kontroli

Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym na mocy art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c., dodanego ustawą z dnia 19 marca 2009 r. zmieniającą Kodeks

postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69, poz. 592), który wszedł w życie 22 maja

2009 r. Nie ma przy tym ustawowego ograniczenia możliwości wniesienia do Sądu

Najwyższego zażalenia dotyczącego kosztów procesu jedynie do spraw, w których

przysługuje skarga kasacyjna (ograniczenie takie przewiduje art. 394 1 § 2 k.p.c. w

odniesieniu do postanowień sądu drugiej instancji kończących postępowanie w

sprawie).

Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 102

k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Powołany przepis nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”

stanowiących przesłankę jego zastosowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że kwalifikacja takich wyjątkowych okoliczności należy do sądu i

zależy od okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 13 października 1976 r. IV PZ 61/76 i z dnia 16 lutego 1981 r., IV PZ 11/81,

niepublikowane). Oznacza to, że sposób korzystania z art. 102 k.p.c. jest

suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy

przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia

odstąpienie

od

generalnej

zasady

obciążania

kosztami

procesu

strony

przegrywającej spór (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 27 maja 2010 r. II

PK 359/09 LEX nr 603828; z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, LEX nr 439151; z 17

marca 2010 r., II CZ 105/09, niepublikowany; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09,

LEX 564753; z 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepublikowane; z 18 października

2010 r., I PZ 15/10, niepublikowane). Odwołanie się do pojęcia „wypadków

szczególnie uzasadnionych” oparte jest na zwrocie niedookreślonym, który stwarza

luz decyzyjny dla organu stosującego prawo i umożliwia nieobciążenie jednej ze

stron kosztami procesu. Nie jest zatem uzasadniona nadmierna ingerencja w

rozstrzygnięcia wydane na podstawie art. 102 k.c., a kontrola sprawowana przez

Sąd Najwyższy w tym zakresie musi być ograniczona do zwalczania orzeczeń

dotkniętych wyłącznie poważnym błędem (por. postanowienie SN z dnia 8 września

2010 r., II CZ 80/10, niepublikowane), co nie miało miejsca w rozpoznawanej

sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny zastosował art. 102 k.p.c. ze

względu na okoliczności dotyczące stanu majątkowego odwołującej i jej trudną

sytuację finansową. Odniesienie takiej oceny do przedmiotu sprawy, w której

ubezpieczona dochodziła podwyższenia wysokości emerytury, przyznanej jej w

granicach minimalnej wysokości tego świadczenia (wskaźnik wysokości podstawy

wymiaru emerytury wynosi 61,34%, a sama podstawa wymiaru 1.581,50 zł) mogło

przeto prowadzić do uznania wystąpienia wypadku szczególnie uzasadnionego,

który usprawiedliwiał odstąpienie od obciążania kosztami procesu tej strony

przegrywającej sprawę. W przypadku widocznego od razu niekorzystnego stanu

majątkowego strony okoliczności z art. 102 k.p.c. nie muszą być szczegółowo

uzasadniane i wbrew twierdzeniom wnoszącego zażalenie, nie wymagały wzywania

strony

w celu

szczegółowego

ustalenia

jej

sytuacji

finansowej.

Takiego

szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej strony wymaga art. 102 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2005 r. Nr

167, poz.1398 ze zm.), który nakłada (w § 2 tego przepisu) obowiązek dołączenia

do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczenia obejmującego

szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania

osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów, pod rygorem przewidzianym w art.

130 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.)