Supreme Court dismisses cassation appeal regarding social insurance coverage for self-employed persons with employment contracts.

Sygn. akt I UK 44/10

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z odwołania M. Ś.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniu i ustalenie podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 kwietnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 października 2009 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 13 października 2009 r. oddalił apelację M. Ś. od

wyroku Sądu Okręgowego z 3 kwietnia 2009 r., którym oddalono jego odwołanie od

decyzji pozwanego organu ubezpieczeń społecznych z 27 listopada 2008 r.,

stwierdzającej że podlega on ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących

pozarolniczą działalność gospodarczą od 30 grudnia 1999 r. do 29 lutego 2000 r. i

od 1 kwietnia 2000 r. do 31 sierpnia 2000 r. oraz ustalającej podstawę wymiaru

składek za te okresy.

Niesporny był zbieg podstaw ubezpieczenia, jako że M/ Ś. był zatrudniony na

umowę o pracę na 3/4 etatu i prowadził też działalność gospodarczą. Jego

podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy była niższa od minimalnego

wynagrodzenia, dlatego na podstawie art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Sądy Okręgowy i

Apelacyjny decyzję pozwanego uznały za prawidłową.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

podstawy z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.

W zakresie pierwszej – „zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych, a

to art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z

Nr 110, poz. 1256) w zakresie zgodności z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP,

albowiem w ocenie odwołującego ww. przepisy naruszają zasadę sprawiedliwości

społecznej

i

wprowadzają

nierówność

wobec

prawa

osób

prowadzących

działalność gospodarczą i jednocześnie pozostających w stosunku pracy oraz osób

zatrudnionych na podstawie umowy cywilnoprawnej”.

Według drugiej – „skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż zaskarżone

orzeczenie oczywiście narusza prawo materialne:

- przepis art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w

związku z art. 7 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię art. 9 ust. 1 i ust. 1a w/w

ustawy poprzez przyjęcie, że przepis art. 9 ust. 1a w/w ustawy dotyczy objęcia

ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym osób prowadzących pozarolniczą

działalność gospodarczą w okresie objętym kwestionowaną decyzją ZUS,

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 9 ust. 1a i ust. 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 2 i art. 32 oraz art. 193 Konstytucji RP

poprzez

stwierdzenie

podlegania

przez

odwołującego

się

ubezpieczeniu

emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności w okresach wskazanych w decyzji ZUS z dnia 27.11.2008 r. na

podstawie art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pomimo, że

przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP w zakresie w jakim narusza on zasadę

sprawiedliwości

społecznej

i

wprowadza

nierówność

wobec

prawa

osób

prowadzących działalność gospodarczą i jednocześnie pozostających w stosunku

pracy oraz osób zatrudnionych na podstawie umowy cywilnoprawnej, co

uzasadniało uwzględnienie wniosku odwołującego się o skierowanie w tym zakresie

pytania do Trybunału Konstytucyjnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie wskazane we wniosku podstawy nie spełniają się jako przesłanki

przedsądu i dlatego skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania.

Pierwsza podstawa rozmija się z warunkami przedsądu z przepisu art. 398 9

§ 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważane wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Przedmiotem zainteresowania tej przesłanki jest więc sam przepis, a ten,

czyli art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest gramatycznie i

pragmatycznie jasny. Chodzi w nim tylko o odstępstwo od podstawowego

ubezpieczenia, w tym przypadku z tytułu pracowniczego zatrudnienia, gdy

podstawa wymiaru składek z tego zatrudnienia jest niższa od minimalnego

wynagrodzenia.

Wówczas

ubezpieczeni

podlegają

również

obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

Wniosek nie skupia się na tym przepisie (art. 9 ust. 1a) i nie wykazuje w

czym wyraża się trudność w jego wykładni, i to w takim stopniu, że mimo jasnej

jego literalnej treści norma lub normy prawne zeń wynikające miałyby być

sprzeczne, czyli że istnieje potrzeba wykładni tego przepisu i to nie zwykłej

wykładni, lecz szczególnej, skoro przepis ma budzić poważane wątpliwości lub

wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Jeżeli założyć za skarżącym, że potrzeba wykładni określonego przepisu z

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. obejmuje też badanie jego zgodności z przepisami

Konstytucji, to skarżący pominął, że przepisy art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji nie

działają tu samodzielnie. Nie stanowią podstawy prawnej dla rozstrzygania o

przedmiocie sprawy. Istotne jest bowiem zwrócenie uwagi, że w Konstytucji jest

przepis art. 67 ust. 1, którego skarżący w skardze nie dostrzega, a będący

przepisem szczególnym do art. 2 i art. 32 ust. 1. Stanowi, że „Obywatel ma prawo

do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na

chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy

zabezpieczenia

społecznego

określa

ustawa”.

Oznacza

to,

że

materia

zabezpieczenia społecznego w tym ubezpieczenia społecznego to domena ustawy

zwykłej a nie ustawy zasadniczej. Rozwiązanie to Trybunał Konstytucyjny

potwierdził w wielu orzeczeniach.

Po wtóre skarżący operuje pojęciem „umowy cywilnoprawnej”, które nie jest

adekwatne na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która jest

precyzyjna i podstawę obowiązkowego ubezpieczenia zawęża do „umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której

zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia” - art. 6 ust.

1 pkt 4.

Innymi słowy przepis art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń działa

samodzielnie, choć za podstawę odniesienia ma przepis art. 9 ust. 1. W dalszym

zakresie wniosek odnoszący się do przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c. nie

przedstawił klarowanej i gruntownej analizy, która pozwalałaby przyjąć, że sam

przepis art. 9 ust. 1a budzi poważane wątpliwości w wykładni albo że jest

niezgodny z Konstytucją.

Druga podstawa wniosku nie wykazuje, że skarga jest oczywiście

uzasadniona.

Gdyby potwierdzić, wykładnię skarżącego, czyli że przepisy art. 9 ust. 1 i ust.

1a nie dotyczą objęcia ubezpieczeniem osób prowadzących pozarolniczą

działalność gospodarczą, to wówczas nie byłoby w ogóle sprawy zbiegu podstaw

ubezpieczenia i określonego w ustawie zwolnienia, lecz osoba prowadząca taką

działalność musiałaby podlegać ubezpieczeniom z tego tytułu niezależnie od

ubezpieczenia z tytułu pracowniczego zatrudnienia, czyli byłaby to sytuacja dla niej

niekorzystna w rozważanych kategoriach.

To, że Sąd nie przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnego pytania prawnego

na podstawie art. 193 Konstytucji, nie oznacza, że zastosowany przepis art. 9 ust.

1a i ust. 2 ustawy systemowej jest niezgodny z Konstytucją. Sąd może przedstawić

takie pytanie, ale jeżeli tego nie czyni to ocenia, że nie ma takiej niezgodności. Sąd

Apelacyjny

wyjaśnił,

dlaczego

nie

przyjął

argumentacji

skarżącego

o

niekonstytucyjności zastosowanych w sprawie przepisów. Można więc jedynie

dodać, że w poprzednim i w obecnym systemie to właśnie zatrudnienie

pracownicze stanowi dominującą podstawę ubezpieczenia społecznego. Podstawa

ta nie jest podobna i porównywalna do „umowy cywilnoprawnej”. Nie jest niczym

szczególnym, że to właśnie w ramach działalności gospodarczej zawiera się szereg

umów cywilnoprawnych i wówczas „umowa cywilnoprawna” w ogóle nie występuje

jako samodzielna podstawa ubezpieczenia. Zauważono już wyżej, że wymaga się

tu precyzji, gdyż podstawę ubezpieczenia stanowią tylko określone umowy

cywilnoprawne (art. 6 ust. 1 pkt 4). Budowanie więc zarzutu o niezgodności z

Konstytucją (z pominięciem art. 67 ust. 1) przepisów ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych - art. 9 ust. 1a i ust. 2 - jako niezgodnych z zasadą

sprawiedliwości społecznej i nierówności wobec prawa nie jest zasadne, gdyż punkt

odniesienia powinien być odwrócony, czyli wyznacza go zatrudnienie pracownicze

a nie na podstawie „umowy cywilnoprawnej”. Tak też się zresztą stało, z chwilą

wprowadzenia dla ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozwiązania z

art. 9 ust. 2a, czyli podobnego do rozwiązania z art. 9 ust. 1a ustawy systemowej.

Z braku zasadnych podstaw (przesłanek) przedsądu orzeczono jak w

sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.