Supreme Court dismissed teacher's appeal, ruling overtime hours do not negate economic dismissal grounds under Teacher's Charter.

Wyrok z dnia 9 kwietnia 1997 r.

I PKN 72/97

Zatrudnianie nauczycieli w niewielkiej ilości godzin ponadwymiarowych nie

świadczy o niespełnieniu przesłanek do zastosowania art. 20 Karty Nauczyciela.

Wybór pracownika (nauczyciela) do zwolnienia podlega kontroli sądu pracy pod

względem przestrzegania zasady niedyskryminacji.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Roman Kuczyński, Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 1997 r. sprawy z powództwa

Witolda O. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w R. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie z dnia 21 listopada 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Witold O. domagał się przywrócenia do pracy w Szkole Podstawowej [...] w R.

Pozwana Szkoła wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Rzeszowie wyrokiem z 25 września 1996 r. oddalił

powództwo. Sąd ten ustalił, że powód był nauczycielem mianowanym od 18 maja 1992

r., a w zawodzie nauczyciela pracuje ogółem 18 lat. W pozwanej Szkole był zatrudniony

od 1 września 1990 r. W roku szkolnym 1996/97 w tej szkole zmniejszyła się liczba

oddziałów, w związku ze zmniejszeniem liczby uczniów. Liczba godzin lekcyjnych

przedmiotu technika zmniejszyła się o 60. Spowodowało to konieczność rozwiązania

stosunku pracy z trzema nauczycielami tego przedmiotu, między innymi z powodem. W

ocenie Sądu Pracy zostały spełnione przesłanki z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) do rozwiązania

stosunku pracy. Sąd zbadał też zasadność wyboru powoda, jako pracownika, z którym

rozwiązano stosunek pracy, porównując jego sytuację z sytuacją nauczycieli, których

zatrudnienie jest kontynuowane. Zdaniem Sądu wybór powoda uzasadniony był tym, że

nie wywiązywał się on należycie ze swoich zadań (zaniedbywał prowadzenie

dokumentacji klasowej, spóźniał się na lekcje), a ponadto przez prawie 2 lata nie

wykonywał zawodu korzystając z urlopu dla poratowania zdrowia i ze zwolnienia

lekarskiego, a decyzją z 4 kwietnia 1996 r. zaliczono go do III grupy inwalidów w

związku z chorobą zawodową - niedowładem strun głosowych. W konsekwencji tych

ustaleń Sąd Pracy uznał decyzję o zwolnieniu powoda za uzasadnioną.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem

z 21 listopada 1996 r. oddalił apelację powoda od omówionego wyroku. Sąd II instancji

podzielił ustalenia i oceny dokonane przez Sąd Rejonowy.

Powód wniósł kasację od tego wyroku. Podniósł zarzut naruszenia prawa

materialnego (art. 28 i 45 KP oraz art. 20 Karty Nauczyciela), a także zarzut naruszenia

przepisów postępowania mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia (art. 239 § 1

KPC i art. 316 § 1 KPC). Według wnoszącego kasację naruszenie art. 20 Karty

Nauczyciela nastąpiło przez: 1) "przyjęcie, że podstawą zwolnienia powoda były przyczyny ekonomiczne i organizacyjne, gdy tymczasem, jak wynika z zatwierdzonego

planu organizacyjnego i planu realizacyjnego pozwanej szkoły powstał wymiar godzin

nadliczbowych, który w planie realizacyjnym utworzony został jeszcze w większym

wymiarze", 2) "przyjęcie, że przy ocenie doboru kandydatów do zwolnienia, pracodawca

właściwie uwzględnił okoliczności takie jak staż pracy, kwalifikacje oraz stosunek do

pracy i warunki osobowe i rodzinne pracowników przy całkowitym pominięciu faktu, że

wcześniej zostały ogłoszone przed Radą Pedagogiczną przez pozwaną kryteria mające

obowiązywać przy redukcji pracowników w postaci przygotowania zawodowego i stażu

pracy", 3) "ustalenie, że pracodawca posiada samodzielne prawo do określania

kryteriów mających obowiązywać przy zwalnianiu pracowników przy braku

równoczesnego rozważenia faktu, iż to uprawnienie pracodawcy nie ma charakteru

nieograniczonego, a w szczególności faktu, że jest on związany obowiązującymi

przepisami prawa, w tym m.in. przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od

nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli

nie mających wykształcenia wyższego". Natomiast naruszenie art. 38 § 1 KP nastąpiło

przez brak konsultacji decyzji dyrektora o zwolnieniu powoda z przyczyn

ekonomicznych i organizacyjnych ze związkami zawodowymi oraz brak ustalenia przez

dyrektora jednolitych kryteriów zwolnień pracowników przed podjęciem formalnej

decyzji w tym zakresie. Zdaniem wnoszącego kasację naruszenie art. 45 KP polega na

przyjęciu, że przy ocenie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę złożonego przez

pracodawcę z przyczyn ekonomicznych i organizacyjnych bez znaczenia jest plan

realizacyjny, struktura organizacyjna, natomiast znaczenie mają jedynie inne

okoliczności, takie jak np. dotychczasowy przebieg pracy, co do którego wcześniej

pracodawca w stosunku do powoda nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń.

Naruszenia art. 233 § 1 KPC autor kasacji upatruje w daniu "wiary w całości

zeznaniom świadków takich jak mgr inż. Izabela P. i Rozalia S. pomimo braku poparcia

ich treści jakimikolwiek innymi środkami dowodowymi w sytuacji zgłaszania przez

powoda i nieprzeprowadzenia przez Sąd przy pomocy biegłego gruntownego badania

planu realizacyjnego obowiązującego w pozwanej szkole", a naruszenia art. 316 § 1

KPC w "całkowitym pominięciu przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie treści

zatwierdzonego planu organizacyjnego szkoły i planu realizacyjnego zawierających

różnice odnośnie liczby godzin przydzielonych jako nadliczbowe innym nauczycielom, a

ponadto zatrudnienie dodatkowego nauczyciela z przedmiotu". W konsekwencji powód

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przywrócenie do pracy na

dotychczasowym stanowisku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Rzeszowie i przekazanie

sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Zarzuty naruszenia art. 38 i 45 KP są nietrafne.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela wyrażony

już wielokrotnie w orzecznictwie pogląd co do tego, że rozwiązanie stosunku pracy z

nauczycielem mianowanym w trybie art. 20 Karty Nauczyciela następuje bez

zachowania okresu wypowiedzenia (por. np. uchwała z dnia 2 marca 1993 r., I PZP

6/93, OSNCP 1993 z. 11 poz. 193 i uchwała z dnia 25 czerwca 1993 r. I PZP 25/93,

PiZS 1994 nr 1 s. 59), a zatem nie mogą mieć w tym wypadku nawet odpowiedniego

zastosowania przepisy Kodeksu pracy, dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę poprzez odesłanie z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Niezasadne są też zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania.

Przepis art. 233 § 1 KPC nie został naruszony przez Sąd II instancji. Naruszenie

mogłoby nastąpić jedynie pośrednio, skoro Sąd ten nie przeprowadzał dowodów, a

jedynie dokonał oceny zachowania przepisów postępowania przez Sąd Pracy. Nie

może być uznana za naruszająca ten przepis akceptacja przez Sąd II instancji oceny

dowodów dokonanej przez Sąd I instancji, a w szczególności zeznań świadków Izabeli

P. i Rozalii S. na okoliczność jakości pracy pracowników i ich rzetelności, a także

niecelowości tworzenia etatu dla powoda przez odjęcie innym nauczycielom po 1

godzinie nauczania.

Dla dokonania ustaleń okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie było

konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dla badania planu realizacyjnego

obowiązującego w pozwanej Szkole. Sąd Wojewódzki wydając zaskarżony wyrok nie

naruszył art. 316 § 1 KPC, który stanowi, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok

biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, w

szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się

ono wymagalne w toku sprawy. Nie stanowi naruszenia tego przepisu zarzucane w

kasacji pominięcie przez Sąd różnic w planie organizacyjnym i realizacyjnym

dotyczących liczby godzin przydzielonych innym nauczycielom i zatrudnienia innego

nauczyciela. Tak sformułowany zarzut nie odnosi się do treści art. 316 § 1 KPC, a w

szczególności nie wynika z niego, by zarzut ten dotyczył wzięcia pod uwagę stanu

rzeczy z innej chwili niż chwila zamknięcia rozprawy.

Nie został też naruszony przepis art. 20 Karty Nauczyciela (w brzmieniu sprzed

nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta

Nauczyciela, Dz. U. Nr 87, poz. 369). W przepisie tym określone zostały przesłanki

rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym. Przesłanki te zostały

spełnione, skoro nie jest kwestionowane, że nastąpiło zmniejszenie liczby oddziałów i

miały miejsce zmiany organizacyjne polegające na zlikwidowaniu (decyzją Urzędu

Miejskiego) podziału uczniów na grupy na lekcjach przedmiotu "technika", nauczanego

przez powoda, a w konsekwencji zmniejszenie o 60 godzin nauczania tego przedmiotu.

W przepisie tym nie określono wymagania, by w szkole nie stosowano - po zmianach godzin ponadwymiarowych. Określono przesłankę niemożności dalszego zatrudnienia

nauczyciela w pełnym wymiarze godzin. Dla oceny spełnienia tej przesłanki praca

innych nauczycieli w godzinach ponadwymiarowych może mieć znaczenie, jednakże

sam ten fakt nie stanowi o możliwości zatrudnienia powoda w pełnym wymiarze godzin,

ani o niespełnieniu przesłanki zaistnienia zmian organizacyjnych, o których mowa w art.

20. Dobór pracowników do zwolnienia podlega ocenie Sądu w zakresie stosowanych

przez pracodawcę kryteriów, jednakże ocena ta ma na celu przede wszystkim

sprawdzenie przestrzegania zasady niedyskryminacji oraz może umożliwiać ewentual-

ne kwestionowanie arbitralnych i niesprawiedliwych decyzji pracodawcy. Stąd też w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku mowa jest o sprawdzeniu, czy pomiędzy pracownikami, którzy mogliby zostać zwolnieni nie zachodzą "dysproporcje", co należy

rozumieć jako dokonanie przez sąd oceny doboru pracowników do zwolnienia w wyżej

określonych granicach. Nie oznacza to, by Sąd przyznał pracodawcy niczym nie

ograniczone prawo do określenia w sposób dowolny kryteriów stosowanych przy wyborze pracowników do zwolnienia.

Z tych względów kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu (art. 39312 KPC).

Notka

Podobny pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 7 września 1994 r., I PRN 56/94 (OSNAPiUS

1995 nr 1 poz. 5), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że w ramach konieczności rozwiązania stosunku

pracy z jednym spośród kilku nauczycieli ocenie sądu podlegają również kryteria wyboru osoby, która

została zwolniona.