Legislator Case Law & Legislation
I PKN 677/98 AI generated

Adoption of cooperative member status terminates employment contract and prevents dual labor relationship.

Case Number I PKN 677/98
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a worker against a labor cooperative regarding her employment status. The court found that joining the cooperative as a member automatically transformed the existing employment contract into a cooperative labor agreement, making a simultaneous regular employment relationship legally impossible. Consequently, the termination of her membership effectively ended the employment contract, and the lower court correctly applied the relevant statutes and statutes to reject the claim.

Legislator headnote

AI generated

Art. 182 § 3, 186 Prawa spółdzielczego; § 36 Statutu Spółdzielni: Admission to cooperative membership transforms the employment relationship into a cooperative labor agreement, precluding the coexistence of a regular employment contract and membership status.

Keywords

AI generated
cooperative membership employment contract termination labor relationship transformation dual employment status statutory conversion labor law principles contractual modification

Cited Legislation

AI generated
Art. 182 § 3 Prawa spółdzielczego
Zgodnie bowiem z art. 182 § 1 Prawa spółdzielczego,
Art. 186 Prawa spółdzielczego
Taką datę zakończenia zatrudnienia wpisano w świadectwie pracy, podając, że stosunek pracy wygasł na podstawie art. 186 Prawa spółdzielczego i § 36 Statutu Spółdzielni.
§ 36 Statutu Spółdzielni
186 Prawa spółdzielczego i § 36 Statutu Spółdzielni.
Art. 56 Kodeksu cywilnego
umowę o pracę na warunkach dotychczasowych, zmodyfikowanych treścią przepisów prawa, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów (art. 56 KC w
Art. 300 Kodeksu pracy
art. 300 KP, oświadczenie woli może być złożone przez każde zachowanie ujawniające wolę osoby je składającej w sposób dostateczny.
Art. 393 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Wyrok z dnia 5 maja 1999 r.

I PKN 677/98

1. Przyjęcie pracownika spółdzielni pracy w poczet jej członków powoduje rozwiązanie pracowniczego i nawiązanie spółdzielczego stosunku pracy.

2. Członek spółdzielni pracy nie może pozostawać z nią w pracowniczym

stosunku pracy.

Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski,

Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 1999 r. sprawy z powództwa

Katarzyny M. przeciwko B. Spółdzielni Pracy „Z.” w B. o ustalenie, na skutek kasacji

powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Bydgoszczy z dnia 29 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 października 1998 r. [...] oddalił apelację Katarzyny M. od wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bydgoszczy z dnia 23 kwietnia 1998 r. [...], oddalającego jej powództwo o ustalenie, że pozostaje z B. Spółdzielnią Pracy „Z.” w stosunku pracy. Sąd pierwszej instancji ustalił, a Sąd drugiej instancji uznał te ustalenia

za prawidłowe, że powódkę od 1 września 1989 r. łączyła z pozwaną Spółdzielnią

umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony. W dniu 5 września 1990 r. Katarzyna

M. została przyjęta w poczet członków Spółdzielni. Na okres od 7 września 1994 r.

do 6 września 1997 r. udzielono jej urlopu wychowawczego. Pismem z dnia 28 grudnia 1994 r. powódka wypowiedziała Spółdzielni członkostwo. Spółdzielnia potraktowała jej oświadczenie jako równoczesne wypowiedzenie spółdzielczej umowy o

pracę i przyjęła, że stosunek pracy między stronami ustał z dniem 31 marca 1995 r.

Taką datę zakończenia zatrudnienia wpisano w świadectwie pracy, podając, że stosunek pracy wygasł na podstawie art. 186 Prawa spółdzielczego i § 36 Statutu Spółdzielni. Świadectwo pracy wysłano powódce pocztą - zwykłym listem - w marcu 1995

r. We wrześniu 1996 r. Katarzyna M. uzyskała potwierdzenie w legitymacji ubezpieczeniowej, że przebywa na urlopie wychowawczym. Poświadczyła tę okoliczność

świadek J., dokonując, bez sprawdzenia „ w zeszycie”, wpisu w legitymacji przedłożonej jej przez mężczyznę, którego nie skojarzyła z osobą powódki. Powódka nie

interesowała się swoim zatrudnieniem. Po przypadkowej rozmowie ze świadkiem J.,

we wrześniu 1996 r. złożyła wniosek o nagrodę jubileuszową z tytułu dziesięcioletniego okresu pracy. Z pisma o odmowie wypłaty gratyfikacji wynikało, że nie jest już

pracownicą Spółdzielni. Odpis świadectwa pracy, którego - jak stwierdziła - nie otrzymała, wydano jej w październiku 1996 r. Powódce zaproponowano wówczas podjęcie pracy, ale propozycji tej nie przyjęła, uzasadniając odmowę ciążą i terminem porodu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, z chwilą wstąpienia Katarzyny M. do Spółdzielni „zwykła umowa o pracę uległa przekształceniu w spółdzielczą umowę o

pracę”. Ten pogląd prawny skorygował Sąd drugiej instancji przyjmując, że umowa o

pracę rozwiązała się na mocy porozumienia stron, a w jej miejsce nawiązana została

spółdzielcza umowa o pracę. Zgodnie bowiem z art. 182 § 1 Prawa spółdzielczego,

spółdzielnia i jej członek mają obowiązek pozostawania w stosunku pracy. Od chwili

przyjęcia powódki w poczet członków nie łączył stron żaden inny stosunek pracy

poza spółdzielczą umową o pracę. Powódka „nie wyraziła w żadnej formie woli zawarcia z pozwaną ‘ zwykłej ’ umowy o pracę po wygaśnięciu jej członkostwa”.

Paragraf 17 Statutu B. Spółdzielni Pracy „Z.” stanowi, że jej członek może z

niej wystąpić za co najmniej trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Zgodnie z art. 186 §

1 Prawa spółdzielczego i § 36 statutu Spółdzielni, z ustaniem członkostwa spółdzielcza umowa o pracę wygasa. Wpis w legitymacji ubezpieczeniowej o urlopie wychowawczym nie może dowodzić trwania zatrudnienia, albowiem został dokonany pod

wpływem błędu pracownika.

Katarzyna M. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Pełnomocnik powódki zarzuciwszy naruszenie prawa materialnego, a to art. 186, 182 § 3 Prawa spółdzielczego oraz

„przepisów Rozdziału II (umowa o pracę) Kodeksu Pracy, w zakresie zawierania i

rozwiązywania umowy o pracę, a także błędną wykładnię, przez Sąd, par. 36 Statutu

Pozwanej Spółdzielni, a mianowicie bezzasadne przyjęcie przez Sąd pierwszej ins-

tancji i Sąd drugiej instancji, że Powódka mogła być tylko zatrudniona u Pozwanej na

podstawie członkowskiej umowy o pracę, i że była zatrudniona Powódka u Pozwanej

na podstawie członkowskiej umowy o pracę (Podkreślenia moje A.P.) i skoro Powódka wypowiedziała Pozwanej swoje członkostwo u Pozwanej Spółdzielni, to zdaniem Sądu tym samym Powódka wypowiedziała członkowską umowę o pracę.”,

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według ich zestawienia. Jego zdaniem, przyjęcie powódki w poczet członków pozwanej Spółdzielni nie miało żadnego

znaczenia dla trwania pracowniczego stosunku pracy na podstawie umowy z dnia 1

września 1989 r., albowiem nie został on nigdy rozwiązany. Od 5 września 1990 r. do

31 marca 1995 r. Katarzyna M. była członkiem Spółdzielni, jednak podstawę jej zatrudnienia stanowiła nieprzerwanie umowa o pracę. Także jako pracownik przebywała na urlopie wychowawczym. Poza tym, nie wszyscy pracownicy Spółdzielni zatrudnieni są na podstawie spółdzielczej umowy o pracę.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie są zasadniczo kwestionowane. Zastrzeżenia skarżącej dotyczą ich oceny i kwalifikacji prawnej. Istota problemu (sporu) sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy przyjęcie pracownika spółdzielni pracy w poczet członków tejże spółdzielni wpływa - i ewentualnie jak - na jego

dotychczasowy status pracowniczy.

Zgodnie z art. 181 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze

(jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), powoływanej dalej także jako

„ustawa”, przedmiotem gospodarczej działalności spółdzielni pracy jest prowadzenie

wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków. Art. 182 § 1 tejże

ustawy nakłada na spółdzielnię i jej członka obowiązek pozostawania w stosunku

pracy. Jest to obowiązek stanowiący element treści stosunku członkostwa (zdanie 2

art. 182 § 1 ustawy). Obowiązek ten jest bezwzględny i ma charakter wzajemny,

dwustronny. Członek może dochodzić jego wykonania przez spółdzielnię w drodze

powództwa o zawarcie spółdzielczej umowy o pracę (art. 182 § 4 i art. 192 § 2 zdanie 1 ustawy). Odmowa zawarcia umowy przez członka stanowi podstawę wykluczenia go ze spółdzielni (art. 193 § 1 pkt 2 ustawy). Brak możliwości zatrudnienia

członka przez okres dłuższy niż rok uzasadnia wykreślenie go z rejestru członków

spółdzielni (art. 194 § 1 pkt 1 ustawy). Wyjątki dopuszczające trwanie członkostwa

bez równoczesnego zatrudnienia regułę tę potwierdzają. W czasie trwania członkostwa możliwe jest rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę tylko w razie odmowy

przyjęcia zaproponowanych warunków pracy i płacy (art. 186 ustawy), zmniejszenia

na podstawie uchwały rady spółdzielni stanu zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecznością (art. 187 pkt 1 ustawy), przyznania członkowi prawa do emerytury

(art. 187 pkt 2 ustawy) oraz długotrwałej, usprawiedliwionej nieobecności w pracy

(art. 189 § 1 ustawy w związku z art. 53 KP). Inne przepisy Prawa spółdzielczego

łączą ustanie zatrudnienia z ustaniem członkostwa (art. art.186 § 1 i § 2 in fine,

193,194). Jest to oczywiste, skoro spółdzielczy stosunek pracy jest stosunkiem niesamoistnym i musi mu w każdym przypadku towarzyszyć stosunek członkostwa. Taki

jego charakter usprawiedliwia fakt, że członek spółdzielni świadczy pracę w jakimś –

mniejszym lub większym - zakresie także na własny rachunek. Przepisy wprowadzające odstępstwa od zasady pozostawania członka spółdzielni w stosunku pracy z

tą spółdzielnią mają charakter wyjątkowy, wobec czego należy je wykładać i stosować ściśle.

Jedyną podstawę nawiązania stosunku pracy przez spółdzielnię z jej członkiem stanowi spółdzielcza umowa o pracę (art. 183 § 3 ustawy). Członek spółdzielni

nie może być zatrudniony w ramach pracowniczego stosunku pracy. Obowiązujące

prawo takiej możliwości nie przewiduje. Z tego też względu błędny jest pogląd

prawny wyrażony w kasacji, jakoby powódka przez cały czas zatrudnienia u strony

pozwanej pozostawała w pracowniczym stosunku pracy, zaś „epizod” członkowski

nie miał żadnego znaczenia dla podstawy tego zatrudnienia.

Przyjęcie pracownika w poczet członków spółdzielni nie powoduje ex lege

ustania (rozwiązania lub wygaśnięcia) umowy o pracę i zawarcia spółdzielczej

umowy o pracę. Nie jest też zdarzeniem przekształcającym z mocy prawa pracowniczy stosunek pracy w spółdzielczy stosunek pracy, choć, w kontekście całościowej

regulacji spółdzielczego stosunku pracy, byłoby to logiczne i uzasadnione funkcjonalnie. Dotychczasowa umowa o pracę powinna być zatem rozwiązana przez strony i

w jej miejsce zawarta spółdzielcza umowa o pracę.

W rozpoznawanej sprawie strony wyraźnie nie złożyły oświadczeń woli, których skutki polegałyby na rozwiązaniu pracowniczego i nawiązaniu spółdzielczego

stosunku pracy.

Zgodnie z art. 60 KC, stosowanym do stosunku pracy odpowiednio poprzez

art. 300 KP, oświadczenie woli może być złożone przez każde zachowanie ujawniające wolę osoby je składającej w sposób dostateczny. Za takie zachowania mogą

być uznane, z jednej strony, złożenie deklaracji członkowskiej przez pracownika, z

drugiej, przyjęcie go w poczet członków przez spółdzielnię. Skoro członek zobowiązany jest do osobistej pracy w ramach prowadzenia wspólnego gospodarstwa, to

wstępując do spółdzielni godzi się na taki rodzaj wykonywania zatrudnienia, jaki z

mocy prawa, związany jest z członkostwem. Jeżeli przy tym jedyną możliwą podstawę zatrudnienia stanowi spółdzielcza umowa o pracę, to i jej zawarcie, jako obowiązek wynikający z treści stosunku członkostwa, objęte być musi co najmniej domniemaną wolą wyrażoną we wniosku o przyjęcie w poczet członków spółdzielni – deklaracji złożonej, pod rygorem nieważności, na piśmie.

Wypełnienie i złożenie przez pracownika deklaracji członkowskiej należy traktować jako oświadczenie w przedmiocie zgody na warunki zatrudnienia wynikające z

Prawa spółdzielczego i Statutu Spółdzielni, a zatem na zmianę podstawy zatrudnienia. Zmiana podstawy zatrudnienia prowadzi zawsze do rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy i nawiązania „nowego”. Trafnie więc Sąd drugiej instancji ocenił

materiał dowodowy i ustalił, że Katarzyna M. i Spółdzielnia Pracy „Z.” w sposób dorozumiany rozwiązały na mocy porozumienia łączącą je od 1 września 1989 r.

umowę o pracę i w taki sam sposób zawarły w dniu 5 września 1990 r. spółdzielczą

umowę o pracę na warunkach dotychczasowych, zmodyfikowanych treścią przepisów prawa, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów (art. 56 KC w

związku z art. 300 KP).

Koncepcja zawieszenia pracowniczego stosunku pracy na czas trwania członkostwa, a taka jest sugestia skarżącej - jeśli odrzucić możliwość wykonywania pracy

na innej podstawie niż spółdzielcza umowa o pracę - może wynikać z twierdzenia, że

„Powódkę z Pozwaną, cały czas począwszy od dnia 1 września 1989 r., łączyła zawsze nieczłonkowska (zwykła), zawarta na zasadach Kodeksu Pracy, umowa o pracę i

ta nieczłonkowska umowa o pracę nigdy nie została wypowiedziana (rozwiązana)”,

jest błędna. Zawieszenie stosunku pracy jest konstrukcją prawniczą i instytucją

prawną właściwą stosunkowi pracy z mianowania. Stanowi wynikający z mocy

ustawy lub woli pracodawcy sposób zmiany stosunku pracy nawiązanego na tej

podstawie. Poza stosunkiem pracy z mianowania zawieszenie stosunku pracy nie

występuje. Zawieszenie wzajemnych praw i obowiązków (na ogół nie wszystkich, a

tylko podstawowych) podmiotów stosunku pracy, to konstrukcja różna od zawieszenia stosunku pracy. Jej zastosowanie wymagałoby przyjęcia absurdalnej tezy, że

pracownik spółdzielni pracy na czas członkostwa otrzymuje urlop bezpłatny.

Wniosek z powyższego taki, że wbrew odmiennemu twierdzeniu kasacji, od

dnia 5 września 1990 r. jedyną podstawę zatrudnienia Katarzyny M. u strony pozwanej stanowiła spółdzielcza umowa o pracę.

Powódka wypowiedziała członkostwo Spółdzielni w dniu 22 grudnia 1994 r.

Zgodnie z art. 198 § 1 Prawa spółdzielczego ustanie członkostwa powoduje wygaśnięcie spółdzielczej umowy o pracę. Według § 36 Statutu obowiązującego u strony

pozwanej wypowiedzenie członkostwa jest równoznaczne z wypowiedzeniem spółdzielczej umowy o pracę. Dalsze zatrudnienie powódki w Spółdzielni, po 31 marca

1995 r., wymagałoby zawarcia umowy o pracę. Takiej umowy strony nie zawarły. Co

więcej, złożoną przez Spółdzielnię ofertę pracy powódka odrzuciła. Nie jest trafne

stanowisko skarżącej, że potwierdzenie w legitymacji ubezpieczeniowej, iż korzysta z

urlopu wychowawczego dowodzi trwania zatrudnienia. Nie zastępuje ono, i nie może

zastąpić, czynności kreującej stosunek pracy. Pomijając okoliczności dokonania

wpisu, nie jest on oświadczeniem woli, lecz wiedzy. W sprawie nie ma także żadnego

znaczenia podniesiona w kasacji okoliczność, że spółdzielnia zatrudnia osoby nie

będące członkami. Nie narusza tym prawa.

W konkluzji należy stwierdzić, że Sąd prawidłowo zinterpretował art. 182 § 3 i

186 Prawa spółdzielczego oraz § 36 Statutu Spółdzielni i właściwie je zastosował,

wobec czego w tym zakresie podstawy kasacji nie są usprawiedliwione.

Nie jest natomiast możliwa kasacyjna kontrola zasadności zarzutu naruszenia

„przepisów Rozdziału II (umowa o pracę) Kodeksu pracy, w zakresie zawierania i

rozwiązywania umowy o pracę”. Rozdział ten, zatytułowany „Umowa o pracę”, podzielony na siedem oddziałów, zawiera 42 przepisy, zaś skarżący ani w petitum kasacji, ani w jej uzasadnieniu nie wskazał, które z tej liczby przepisów zostały przez

Sąd naruszone oraz w jaki sposób.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

orzekł jak w sentencji.