Dismissal of appeal: employer termination during parental leave allowed if plant-related reasons exist.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by an employee against her dismissal during her first three months of parental leave. The court found that the employer's termination was lawful because it resulted from plant-related restructuring and the elimination of manual telephone exchanges. Consequently, the statutory protection for parental leave did not apply since the leave exceeded three months and the dismissal was justified by economic necessity. The court upheld the lower court's decision that the employer's actions were consistent with the law.
Legislator headnote
AI generatedArt. 1 ust. 1 and Art. 5 ust. 3 of the Act on Special Rules for Termination of Employment Contracts Due to Plant Reasons; The prohibition on terminating an employment contract during parental leave does not apply if the termination is based on plant-related reasons and the leave exceeds three months.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Wyrok z dnia 11 grudnia 1996 r.
I PKN 39/96
Wypowiedzenie umowy o pracę w okresie pierwszych trzech miesięcy
urlopu wychowawczego, w przypadku udzielenia pracownikowi tego urlopu na
okres dłuższy niż trzy miesiące jest dopuszczalne, jeżeli zwolnienie z pracy
nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 1 ust. 1 i art. 5 ust. 3 ustawy
z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie
niektórych ustaw - Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm).
Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Maria Mańkowska, SA
Mieczysław Bareja (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 1996 r. sprawy z powództwa
Elżbiety M. przeciwko Państwowemu Przedsiębiorstwu Użyteczności Publicznej "Poczta
Polska" - Rejonowemu Urzędowi Pocztowemu w B.B. o uznanie wypowiedzenia umowy
o pracę za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 8 sierpnia 1996 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 marca 1991 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wadowicach
oddalił powództwo Elżbiety M. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za
bezskuteczne. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka od 20 czerwca 1988 r. była zatrudniona w Urzędzie Pocztowym w Z. na stanowisku telefonistki. Powódka była pracownicą
Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej "Poczta Polska" - Rejonowego Urzędu
Poczty w B.B., zaś faktycznie jako telefonistka obsługująca ręczną centralę telefoniczną
w Z. świadczyła pracę na rzecz Telekomunikacji Polskiej SA, przy czym zgodnie z
porozumieniem pomiędzy zakładami pracy, Telekomunikacja Polska SA wynagrodzenie
powódki refundowała Rejonowemu Urzędowi Poczty. Sytuacja ta wiązała się z
wyodrębnieniem przedsiębiorstwa Telekomunikacja Polska SA ze struktury
Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej "Poczta Polska" w 1992 r. Z końcem grudnia
1995 r. Telekomunikacja Polska SA zlikwidowała ręczne centrale telefoniczne w B. i Z.
podłączając sieć telefoniczną z tych obszarów do centrali automatycznej. W związku z
tym zakład pracy (Rejonowy Urząd Poczty w B.B.) wypowiedział i rozwiązał umowę o
pracę z 12 telefonistkami obsługującymi dotychczas ręczne centrale telefoniczne, w tym
i z powódką. Elżbieta M. pismo dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę z dniem 1
lutego 1996 r., z terminem rozwiązania umowy dnia 29 lutego 1996 r., otrzymała w dniu
30 stycznia 1996 r. Działające w pozwanym zakładzie pracy związki zawodowe nie
zgłosiły zastrzeżeń do tych wypowiedzeń. Sąd Pracy stwierdził zgodność
wypowiedzenia z prawem i zasadność tego wypowiedzenia. W szczególności,
powołując się na przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych
zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących
zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.),
uznał za dopuszczalne wypowiedzenie umowy o pracę w okresie urlopu
wychowawczego, z jakiego powódka korzystała od 2 stycznia 1996 r. W motywach
wyroku Sąd Pracy dodatkowo wskazał na uprawnienia powódki wynikające z
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów
wychowawczych (Dz. U. z 1990 r., Nr 76, poz. 454 ze zm., Dz. U. z 1992 r., Nr 41, poz.
179). W rewizji pełnomocnik powódki zarzucił naruszenie prawa materialnego
polegające na błędnym zastosowaniu ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Twierdził, że
ustawa ma wyłączne zastosowanie do przedsiębiorstw podupadających i likwidowanych, tymczasem pozwany zakład pracy nie znajduje się w takiej sytuacji ekonomicznej.
Nadto powódka w dacie wypowiedzenia umowy o pracę, jak i jej rozwiązania nie
przebywała jeszcze na urlopie wychowawczym przez okres trzech miesięcy i zdaniem
rewizji z tej przyczyny przepis art. 5 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy nie może być
stosowany wobec powódki. Powołując się na ukończenie przez powódkę dodatkowego
kursu, rewizja wywodzi, że była ona przygotowana zawodowo do wykonywania innej
pracy i taką inną pracę, niezależnie od obsługi centrali telefonicznej, wykonywała
obsługując okienko pocztowe. Okoliczności te nie zostały zaś zbadane i ocenione przez
Sąd Pracy pomimo zgłoszonych dowodów.
Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej oddalił rewizję. W motywach wyroku stwierdził, że
ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. ma zastosowanie, zgodnie z art. 1, nie tylko do
przedsiębiorstw słabych ekonomicznie, lecz także w przypadkach zakładów pracy
dokonujących zmian organizacyjnych, zmian w produkcji albo technologii, w tym także
w sytuacjach, gdy zmiany te następują w celu poprawy warunków pracy lub warunków
środowiska naturalnego. Likwidacja ręcznych central telefonicznych i zastąpienie ich
centralami automatycznymi jest taką zmianą organizacyjną. Konsekwencją
przeprowadzenia takiej zmiany jest zwolnienie z pracy zbędnych w nowej sytuacji
telefonistek obsługujących ręczne centrale telefoniczne. Skoro powódka nie ma zawodowego przygotowania do obsługi automatycznej centrali telefonicznej, to wypowiedzenie jej umowy o pracę było koniecznością organizacyjną i ekonomiczną.
Wskazując na treść dokumentów stosunku pracy (akta osobowe), w tym treść umów o
pracę i fakt w sprawie bezsporny, że powódka była zatrudniona przez cały okres pracy
od 1988 r. na etacie telefonistki i praca telefonistki stanowiła jej podstawowe obowiązki
pracownicze, Sąd Wojewódzki stwierdził, że ewentualne dodatkowe czynności, jakie
wykonywała, nie zmieniają sytuacji prawnej w sprawie. Dokonując szczegółowej analizy
przepisu art. 5 ust. 3 wyżej wskazanej ustawy Sąd Wojewódzki uznał dopuszczalność
wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego
również w trakcie trzech pierwszych miesięcy korzystania z tego urlopu, w sytuacji, w
której urlop wychowawczy udzielony został na okres trzech lat.
W kasacji pełnomocnik powódki, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art.
5 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.), wywodził, że przepis ten nie pozwala na
dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego w okresie trzech pierwszych miesięcy korzystania z tego urlopu. W ogóle
kwestionował dopuszczalność wypowiedzenia umowy o pracę w okresie urlopu
wychowawczego twierdząc, że zakład pracy nie ma interesu w tym, aby dokonywać w
tego rodzaju sytuacji wypowiedzenia umowy o pracę, skoro będzie to mógł uczynić po
zakończeniu urlopu wychowawczego. Zarzucił również naruszenie prawa procesowego,
polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy
okoliczności poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków na okoliczności związane
z zakresem obowiązków powódki. Powołując się na świadectwo dotyczące ukończenia
kursu zawodowego wywodził, że powódka ma przygotowanie zawodowe do
wykonywania innej pracy niż telefonistka w Urzędzie Pocztowym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja nie jest zasadna.
Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z
pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) wprowadziła istotne zmiany w
polskim prawie pracy. W sytuacji głębokich przemian ustrojowych, obejmujących całość
życia gospodarczego, zaszła konieczność dokonania zmian w systemie prawnym i
umożliwienia podmiotom gospodarczym przekształceń nie tylko ekonomicznych, lecz
także organizacyjnych i technologicznych, przy zachowaniu uprawnień tak związków
zawodowych, jak i uprawnień pracowniczych w możliwych do utrzymania granicach. Art.
5 ust. 3 tej ustawy stworzył możliwość prawną rozwiązania umowy o pracę z
pracownikami, którzy korzystają z długotrwałego urlopu. Przepis ten ogranicza zakaz
wypowiadania umów o pracę zawarty w art. 41 KP. Nadal przepis art. 41 KP chroni
prawo do wypoczynku przysługujące pracownikowi nawet w sytuacji, w której po stronie
zakładu pracy istnieją podstawy do rozwiązania umowy o pracę określone w art. 1
powołanej wyżej ustawy. W takiej sytuacji ochrona dotyczy tylko urlopów trwających
krócej niż trzy miesiące. W pozostałych przypadkach, niezależnie od charakteru urlopu
[...] ustawodawca uznał, że nie zachodzi konieczność szczególnej ochrony prawa do
urlopu (do wypoczynku). W związku z tą ustawową zmianą uległy zmianie przepisy
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. z 1990 r., Nr 76, poz. 454 ze zmianą w Dz. U. z 1992 r., Nr 41, poz.
179), obowiązującego w dacie rozwiązania umowy o pracę (obowiązującego do dnia 2
czerwca 1996 r.). Przepis § 4 ust. 5 tego rozporządzenia wprost stwierdza, że zakaz
wypowiadania umów o pracę pracownikom korzystającym z urlopu wychowawczego nie
ma zastosowania w sytuacji, w której stosowane są w zakładzie pracy zwolnienia z
pracy określone art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Twierdzenia zawarte w
kasacji, jakoby przepis art. 5 ust. 3 tej ustawy chronił przed wypowiedzeniem umowy o
pracę pracownika korzystającego z urlopu trwającego dłużej niż trzy miesiące w okresie
pierwszych trzech miesięcy trwania urlopu, jest sprzeczne z tym przepisem i to
niezależnie od tego, czy zastosuje się do niego wykładnię gramatyczną, logiczną czy
celowościową. Z tych względów zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w
kasacji nie jest zasadny.
Orzekające w sprawie Sądy dokonały szczegółowej analizy treści stosunku pracy
łączącego powódkę z pozwanym zakładem pracy. Ustalenia te są prawidłowe.
Powódka została zatrudniona jako telefonistka i przez cały okres pracy w pozwanym
zakładzie pracy, zgodnie z wszystkimi dokumentami stosunku pracy, była zatrudniona
jako telefonistka. Pracę tę faktycznie wykonywała zgodnie ze stanowiskiem służbowym.
Kwestia, że w ramach podziału obowiązków mogła wykonywać dodatkowo również inne
czynności, zasadnie oceniona została przez Sąd Wojewódzki jako nie mająca
znaczenia prawnego w sprawie. Jest bowiem zrozumiałe, że te ewentualne dodatkowe
czynności nie decydowały o zatrudnieniu powódki, o potrzebie i celowości
kontynuowania przez nią stosunku pracy. Podnoszona w kasacji kwestia przydatności
powódki do pracy w urzędzie pocztowym na innym stanowisku pracy wykracza poza
przedmiot sporu (poza ocenę prawną dopuszczalności wypowiedzenia umowy o pracę).
Z tych wszystkich przyczyn uznając kasację za niezasadną, stosownie do art.
393 KPC orzeczono jak w sentencji.