Supreme Court dismisses claim that joining a cooperative transforms employment law automatically without mutual agreement.

Wyrok z dnia 7 grudnia 1999 r.

I PKN 385/99

Przyjęcie pracownika spółdzielni pracy w poczet jej członków prowadzi

do rozwiązania pracowniczego stosunku pracy na mocy porozumienia stron i

nawiązania spółdzielczej umowy o pracę.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 1999 r. sprawy z powództwa

Adama C., Andrzeja M., Marka G., Wiesława K. i Tadeusza G. przeciwko Przedsiębiorstwu Usługowo-Handlowemu Spółdzielni Niewidomych „Z.” w R. o przywrócenie

do pracy i zapłatę, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 10 marca 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Giżycku z dnia 20 października 1998 r. [...] i przekazał sprawę

temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 marca 1999 r. [...] zmienił zaskarżony apelacją przez Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe Spółdzielnię Niewidomych „Z.” w R., wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Giżycku z dnia 20 października 1998 r. [...] przywracający powodów : Adama C., Andrzeja M., Marka G., Wiesława K. i Tadeusza G. do pracy u

strony wnoszącej apelację oraz zasądzający na rzecz powodów wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy, w ten sposób, że powództwa oddalił.

Sąd uznał ustalenia Sądu pierwszej instancji stanowiące faktyczną podstawę

rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku za błędne i dokonał ustaleń własnych. Powodowie byli zatrudnieni u strony pozwanej na stanowiskach bądź kierow-

ców (Adam C. i Tadeusz G.) bądź referentów sprzedaży (Andrzej M., Marek G.,

Wiesław K.). Wszyscy oni, choć w różnym czasie, zostali przyjęci w poczet członków

pozwanej Spółdzielni, która była spółdzielnią pracy. Z chwilą wstąpienia do Spółdzielni nastąpiło "przekształcenie się stosunku pracy pracowniczego ex lege w spółdzielczy”. Strony łączyła zatem spółdzielcza umowa o pracę.

Powodowie zostali wykluczeni ze Spółdzielni uchwałą Rady Nadzorczej z dnia

13 lutego 1998 r. Uchwały tej nie zaskarżyli. Strona pozwana w dniu 16 lutego 1998

r. rozwiązała z powodami umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP ze

względu na „umyślne działanie na szkodę spółdzielni poprzez przyjmowanie zawyżonych kwot na rachunkach za noclegi od właścicieli hoteli”.

Zgodnie z art. 196 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze

(jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), przywrócenie pracownika do

pracy nie jest możliwe bez przywrócenia mu członkostwa. Z tego względu roszczenia

powodów nie mogły zostać uwzględnione.

Powodowie zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 § 2 Prawa spółdzielczego przez przyjęcie, że

powodowie nie są członkami Spółdzielni oraz art. 81 § 1 KP w związku z art. 199

Prawa spółdzielczego przez jego niezastosowanie, oraz naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 KPC w związku z art. 328 § 2 KPC, wnieśli o

zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji lub o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy orzeczeniu w obu

przypadkach o kosztach postępowania.

Pełnomocnik powodów podniósł, że nie zostali oni skutecznie wykluczeni ze

Spółdzielni, albowiem uchwała Rady Nadzorczej z dnia 13 lutego 1998 r. nie została

im doręczona, co zgodnie z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego warunkuje wykluczenie.

Będąc nieprzerwanie członkami Spółdzielni powodowie pozostawali jej pracownikami. Wobec tego, że byli oni gotowi do pracy, a przeszkód w jej świadczeniu doznali z

przyczyn dotyczących strony pozwanej, która nie dopuszczała ich do pracy, przysługuje im, stosownie do art. 81 § 1 KP w związku z art. 199 Prawa spółdzielczego, wynagrodzenie za cały czas niewykonywania pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji prawidłowo ustalił, że powodowie byli zatrudnieni na

podstawie spółdzielczych umów o pracę. Sąd Najwyższy nie podziela jednak poglądu, że z chwilą przyjęcia pracownika w poczet członków Spółdzielni pracowniczy stosunek pracy przekształca się ex lege w spółdzielczy stosunek pracy. Przekształcenie

takie musiałoby mieć podstawę prawną. Ani Prawo spółdzielcze ani Kodeks pracy

nie zawierają przepisu, który można by za taką podstawę uznać. Dlatego też należy

przyjąć, choć z innym uzasadnieniem niż w powołanym w uzasadnieniu wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 2 lipca 1958 r. (OSPiKA 1961, poz. 113), że do zmiany podstawy zatrudnienia dochodzi poprzez objęte oświadczeniami woli o przystąpieniu do

Spółdzielni i przyjęciu w poczet członków porozumienie co do rozwiązania pracowniczego stosunku pracy i nawiązanie spółdzielczej umowy o pracę. Sąd Najwyższy w

składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela szeroką argumentację na

rzecz prezentowanego stanowiska przytoczoną w motywach wyroku z dnia 5 maja

1999 r., I PKN 677/98.

Spółdzielczy stosunek pracy może być rozwiązany bez wypowiedzenia tylko z

przyczyn przez pracownika nie zawinionych (art. 189 § 1 Prawa spółdzielczego).

Przyczyny tzw. zawinione, wskazane w art. 52 KP, uzasadniają wykluczenie ze Spółdzielni (art. 193 § 1 pkt 1 Prawa spółdzielczego). Wykluczenie zaś powoduje ten

skutek w zakresie zatrudnienia, że spółdzielczy stosunek pracy wygasa (art. 186 § 1

Prawa spółdzielczego). Członek spółdzielni nie może dochodzić przywrócenia do

pracy bez zakwestionowania legalności uchwały o wykluczeniu (art. 196 § 2 Prawa

spółdzielczego).

Zgodnie z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego wykluczenie ze spółdzielni staje

się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi pisemnego zawiadomienia o wykluczeniu wraz z uzasadnieniem. Powodowie twierdzą, że uchwała Rady Nadzorczej z dnia

13 lutego 1998 r. o wykluczeniu ze Spółdzielni nie została im doręczona w sposób

określony w powołanym przepisie. Sąd drugiej instancji nie dokonał w tym zakresie

żadnych ustaleń. Jest to zaś okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej

sprawy. Ma ona także znaczenie dla właściwości sądu. Bowiem właściwym w pierwszej instancji do rozpoznania sprawy o uchylenie uchwały o wykluczeniu ze Spółdzielni jest sąd okręgowy.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC jest zasadny.

Wprawdzie kasacja przysługuje od wyroku Sądu drugiej instancji, a wniosek

kasacyjny zmierzał do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ale ponieważ sprawa w kontekście zatrudnienia powodów na podstawie

spółdzielczej umowy o pracę była rozpatrywana tylko w jednej instancji, a nadto okoliczności wykluczenia powodów ze Spółdzielni nie zostały wyjaśnione nawet przez

Sąd drugiej instancji, Sąd Najwyższy uznał za celowe przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, dostrzegając w takim orzeczeniu

gwarancję rozpoznania sprawy w dwu instancjach.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC,

orzekł jak w sentencji.