Long litigation duration alone does not justify impossibility of reinstating an employee under Polish Labor Code.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court partially allowed the cassation appeal, quashing the lower court's decision on reinstatement costs while dismissing the main claim. The court found the second-instance judge failed to provide concrete evidence for the workers' alleged abuse of rights, preventing a substantive review of the damages award. Furthermore, the court ruled that the four-year procedural delay itself does not constitute an objective impossibility or futility for reinstating the employees to their previous positions.
Legislator headnote
AI generatedart. 45 § 2 Kodeksu pracy; art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych; Long duration of proceedings does not independently justify impossibility of reinstatement; specific evidence of abuse of rights is required to deny reinstatement claims for union functionaries.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Wyrok z dnia 15 października 1999 r.
I PKN 295/99
Długotrwałość postępowania sądowego samodzielnie nie uzasadnia
niemożliwości lub niecelowości przywrócenia pracownika do pracy (art. 45 § 2
KP).
Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef
Iwulski, Zbigniew Myszka (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r. sprawy z powództwa Mirosławy J. i Jana M. przeciwko Politechnice W. w W. o przywrócenie do
pracy, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 1998 r. [...]
1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie I i w tym zakresie przekazał
sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego,
2. o d r z u c i ł kasację w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 grudnia 1998 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu
Pracy dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 7 lutego 1997 r., przywracający powodów
Mirosławę J. i Jana M. do pracy w pozwanej Politechnice W., w jego pkt 1 w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 3485,50 zł i na rzecz
powoda kwotę 3687 zł oraz oddalił dalej idące powództwa, a także uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 2 kwietnia 1997 r. o wykładni jego wyroku z dnia 7
lutego 1997 r. przywracającego powodów do pracy. W sprawie tej ustalono, że powódka pracowała u strony pozwanej na różnych stanowiskach pracy, ostatnio na
stanowisku specjalisty ds. ppoż. w Inspektoracie BHP, Ochrony Przeciwpożarowej i
Radiologicznej. Natomiast powód ostatnio był zatrudniony na stanowisku kierownika
działu bhp. Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1992 r. w sprawie
służb bhp strona pozwana musiała zreorganizować te służby, tworząc z nich odrębne
struktury organizacyjne. W dniu 17 marca 1994 r. Rektor Politechniki W. wydał stosowne zarządzenie wewnętrzne [...], na mocy którego zlikwidowano Inspektorat
BHP, Ochrony Przeciwpożarowej i Radiologicznej oraz utworzono wyodrębnioną w
administracji centralnej uczelni komórkę organizacyjną o nazwie Centralna Służba
BHP, podległą bezpośrednio dyrektorowi administracyjnemu, która stanowi integralną część Służby BHP w Politechnice W. Centralną Służbą BHP kieruje główny specjalista ds bhp. Na mocy tego zarządzenia utworzono jednoosobowe stanowisko inżynieryjno-techniczne ds. ochrony przeciwpożarowej, podległe bezpośrednio dyrektorowi administracyjnemu. Zarządzeniem rektora [...] utworzono stanowisko pełnomocnika rektora ds. ochrony radiologicznej. W związku z przeprowadzoną reorganizacją, w tym likwidacją Inspektoratu, wszyscy jego pracownicy otrzymali wypowiedzenia zmieniające warunki pracy i płacy. Nowych warunków zatrudnienia nie przyjęli
tylko powodowie, którzy otrzymali wypowiedzenia zmieniające w dniu 9 maja 1994 r.
i zgodnie z ich treścią od 1 września 1994 r. mieli pełnić funkcje specjalistów ds.
administracji. Na te stanowiska, które zostały specjalnie dla nich utworzone, powodowie zostali skierowani już w okresie biegnących wypowiedzeń warunków pracy i
płacy. Odmowa przyjęcia zmienionych warunków zatrudnienia spowodowała rozwiązanie z powodami stosunków pracy z dniem 31 sierpnia 1994 r. Po zwolnieniu
powodów stanowiska ds. administracji nie istnieją dalej w strukturze pozwanej.
Na tle takich ustaleń Sąd Rejonowy, po powtórnym rozpoznaniu sprawy,
przywrócił powodów do pracy u strony pozwanej, uznając, że w przypadku powodów,
którzy korzystali ze wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy z uwagi na pełnione funkcje w zakładowej strukturze związkowej „Solidarności 80” (art. 32 ustawy z
dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), nie
wystąpił brak możliwości ich zatrudniania na dotychczasowych stanowiskach pracy,
przez co pozwana nie mogła zastosować wobec nich wypowiedzeń zmieniających w
trybie art. 6 i 10 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach
rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). W ocenie tego Sądu
wprowadzone zmiany reorganizacyjne nie uniemożliwiały zatrudnienia powodów na
stanowiskach równorzędnych lub bardzo zbliżonych w nowo powołanych strukturach
organizacyjnych, skoro w ochronie przeciwpożarowej w miejsce powódki zatrudniono
dwóch oficerów straży pożarnej, a powodowi nie zaproponowano stanowiska specjalisty ds. ochrony radiologicznej. Dlatego Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie powodom warunków pracy nie zostało dokonane zgodnie z przepisami prawa, a w konsekwencji uwzględnił ich roszczenia z uwagi na objęcie ich stosunków pracy szczególną ochroną z powodu pełnienia funkcji związkowych. Oceny takiej nie mógł zmienić trudny charakter powodów, czy ich konfliktowość w stosunkach z innymi pracownikami.
Sąd drugiej instancji, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, uznał, że
instytucja wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy z uwagi na pełnione funkcje
związkowe nie może chronić powodów, którzy nie wykonywali swoich podstawowych
obowiązków pracowniczych i odmawiali wykonywania poleceń kierownika Inspektoratu, swoim zachowaniem doprowadzali do powstawania sporów służbowych i kompetencyjnych prowadzących do paraliżowania funkcjonowania Inspektoratu. Takie
zachowania powodów nakazywały uwzględnić regułę zawartą w art. 8 KP, która modyfikuje wzmożoną ochronę trwałości stosunku pracy z uwagi na funkcje związkowe
pełnione przez powodów, którzy naruszali swoje podstawowe obowiązki pracownicze. W tak ustalonych okolicznościach sprawy Sąd drugiej instancji na podstawie art.
386 § 1 KPC w związku z art. 4771 KPC zmienił wyrok Sądu Rejonowego i stosownie
do treści art. 45 § 2 i 471 KP zasądził na rzecz powodów odszkodowania w wysokości 3 miesięcznego wynagrodzenia „z uwagi na fakt, iż od daty rozwiązania z nimi
umów o pracę upłynął okres ponad 4 lat.”
Wyrok Sądu drugiej instancji zaskarżyli obydwoje powodowie. W kasacji powódki podniesiono zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa materialnego:
1. art. 45 § 1 KP przez zaniechanie ustalenia, czy wypowiedzenie jej umowy o pracę
było uzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, 2. art. 45 §
2 i 3 KP w związku z art. 32 ustawy o związkach zawodowych przez odmowę udzielenia przysługującej powódce wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy, 3. art. 8
KP przez arbitralne przyjęcie, że zachowanie się powódki stanowiło nadużycie
prawa, przez co nie powinna ona korzystać z ochrony wynikającej z art. 32 ustawy o
związkach zawodowych, 4. art. 10 i 113 KP wskutek błędnego przyjęcia, że zaproponowanie jej nieodpowiednich warunków zatrudnienia nie stanowiło szykany za jej
działalność związkową, co naruszało przepisy art. 2,7,8,10,12,24,38,45,94,95,100,
108-113, 218, 225 i 281 KP, 5. art. 42 § 1 i 2 KP przez zaniechanie stosowania tego
przepisu i niezbadanie dopełnienia przez pozwaną wymagań zawartych w art. 38 KP,
art. 32 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 1,4 i 10 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami umów o pracę. W kasacji tej zarzucono również naruszenie art. 227, 232, 233 § 1, 236 i 328 § 2 KPC – przez zaniechanie
rozważenia lub dowolną ocenę zebranego materiału w sprawie, co potwierdziło niedostateczne i ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku.
W kasacji powoda Jana M. podniesiono następujące zarzuty: naruszenie
przepisów postępowania - art. 227, 233 § 1 i 328 § 2 KPC - przez czynienie ustaleń
faktycznych w sposób dowolny i niepoparty żadnymi dowodami, jakoby powód naruszał swoje podstawowe obowiązki pracownicze, a nadto naruszenie art. 8 KP wskutek jego niewłaściwego zastosowania. W uzupełnieniu kasacji, które wpłynęło po
upływie miesięcznego terminu do jej wniesienia, powoływano zarzuty naruszenia art.
45 § 1 i 3 KP w związku z art. 32 ustawy o związkach zawodowych.
W zbliżonych treściowo uzasadnieniach obu kasacji argumentowano, że Sąd
drugiej instancji bez wskazania jakichkolwiek dowodów przyjął, że powodowie naruszali swoje podstawowe obowiązki pracownicze, przez co nie mogli korzystać z pełnej ochrony prawnej przysługującej im na podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych, który wyłącza dopuszczalność orzekania na podstawie art. 45 § 2 KP .
Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 45 § 1 KP, albowiem Sądy meriti
przyjęły, że wypowiedzenie powodom warunków pracy było nieuzasadnione w rozumieniu art. 6 i 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.), oraz było dokonane bez ustawowo
wymaganej zgody zakładowej organizacji związkowej, w której powodowie pełnili
funkcje przewodniczącego i jego zastępcy (art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991
r. o związkach zawodowych - Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Znalazło to wyraz w
orzeczeniach obu tych Sądów, które uznały dokonane wypowiedzenia zmieniające
za nieuzasadnione, skoro Sąd Rejonowy przywrócił powodów do pracy, a Sąd drugiej instancji zasądził na ich rzecz alternatywne roszczenia odszkodowawcze, w
miejsce przywrócenia do pracy.
Sąd drugiej instancji jako podstawę wyroku reformatoryjnego nie w pełni trafnie wskazał art. 386 § 1 w związku z art. 4771 KPC, a w szczególności art. 45 § 2 i
471 KP. Jednak wcześniej, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, uznał, że do powodów należało zastosować dyspozycje art. 8 KP, albowiem naruszali oni swoje podstawowe obowiązki pracownicze, przez co nie powinni
korzystać z ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 2 ustawy o z.z. Dlatego zgodzić należy się ze skarżącymi, że przepis art. 45 § 2 KP istotnie nie może być stosowany do
pracowników podlegających szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunków
pracy, ponieważ zakaz jego stosowania wyraźnie wynika z art. 45 § 3 KP. Jednakże
w utrwalonej już judykaturze przyjmuje się, że zarzut nadużycia prawa do wzmożonej
ochrony trwałości stosunku pracy przez pracowników pełniących chronione funkcje
związkowe (art. 8 KP w opozycji do art. 32 ust. 2 ustawy o z.z.) może uzasadniać
uwzględnienie - na podstawie art. 4771 KPC - alternatywnego roszczenia odszkodowawczego w miejsce żądania przywrócenia do pracy (por. liczne orzeczenia Sądu
Najwyższego wskazane w notce, OSNAPiUS 1996 nr 16, poz. 476). Szczególna
ochrona stosunku pracy działaczy związkowych broni ich przed stosowaniem sankcji
prawa pracy z powodu pełnienia funkcji związkowych, ale równocześnie nie powinna
stwarzać parawanu ochronnego dla tych działaczy związkowych, którzy naruszają
swoje podstawowe powinności pracownicze. Jednakże zarzut nadużycia prawa (art.
8 KP) w odniesieniu do szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy przysługującej
pracownikom ze względu na pełnione funkcje związkowe (art. 32 ust. 2 ustawy o z.z.)
może stanowić podstawę do uwzględnienia alternatywnego roszczenia odszkodowawczego (art. 4771 KPC), w miejsce żądania przywrócenia do pracy, wyłącznie w
razie udowodnienia, że podłożem wypowiedzenia zmieniającego lub rozwiązania
stosunku pracy było niewykonywanie lub ignorowanie przez nich podstawowych
obowiązków pracowniczych. W przypadku powodów wymagało to uzasadnionego i
przekonującego wykazania, że z uwagi na naruszanie przez nich podstawowych powinności pracowniczych - nie zasługiwali na ochronę wynikającą z art. 32 ust. 2
ustawy o z.z.
W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji uznał wprawdzie, że powodowie odmawiali wykonywania poleceń przełożonych, doprowadzali do konfliktów służbowych i kompetencyjnych oraz angażowali instytucje publiczne do paraliżowania
funkcjonowania pozwanego pracodawcy, tyle że nie wskazał na jakiekolwiek konkretne dowody, które pozwalałyby w postępowaniu kasacyjnym sprawdzić trafność
tych ustaleń faktycznych, a to w konsekwencji przekreśliło możliwość merytorycznej
kontroli zaskarżonego orzeczenia co do prawidłowości zasądzenia na rzecz powodów odszkodowania w miejsce przywrócenia ich do pracy przez Sąd pierwszej instancji.
Dla porządku należało także podkreślić, że sama w sobie długotrwałość prowadzonego w sprawie postępowania sądowego (ponad 4 lata) nie stanowi o niemożliwości lub niecelowości przywrócenia pracownika do pracy na poprzednich warunkach, gdyż taka ocena jest uwarunkowana obiektywnym ustaleniem niemożliwości
lub niecelowości reaktywowania stosunku pracy. W odniesieniu do pracowników
podlegających wzmożonej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy - uznanie
niemożliwości lub niecelowości przywrócenia do pracy z reguły nie jest dopuszczalne, z wyjątkiem przypadków ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 41 1
w związku z art. 45 § 3 in fine KP), lub w razie uwzględnienia zarzutu nadużycia
prawa przez pracownika (art. 8 KP w opozycji do art. 32 ust. 2 ustawy o z.z.).
Uznając kasacyjny zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC, którego uchybienie
mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie
na podstawie art. 39313 KPC.