Supreme Court dismissed appeal; collective agreement does not grant individual wage increase rights.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by an employee against a regional court ruling that rejected his claim for a wage increase. The employee argued that collective agreements and statutory provisions mandated equal wage hikes, but the court found no such individual right. The decision established that collective agreements only set global budget limits and do not create enforceable claims for specific individual salary adjustments.
Legislator headnote
AI generatedArt. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń; collective agreements and wage increase regulations establish global budget limits and do not create individual rights to specific wage increases.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Wyrok z dnia 22 września 1999 r.
I PKN 267/99
Z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika
roszczenie pracownika o podwyższenie wynagrodzenia.
Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie
SN: Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 września 1999 r. sprawy z powództwa Jerzego J. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce z o.o. w
G.W. o ustalenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 17 marca 1999 r. [...]
o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 6
stycznia 1999 r. oddalił powództwo Jerzego J. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.W. o wyrównanie wynagrodzenia do wysokości równej wskaźnikowi przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u
strony pozwanej oraz o ustalenie, że strona pozwana narusza przepisy o negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń. Sąd ten ustalił, że powód zatrudniony jest
u pozwanego pracodawcy od 12 września 1988 r. na podstawie umowy o pracę na
czas nieokreślony, ostatnio na stanowisku referenta w dziale inwestycji i remontów.
Pracodawca oraz działające w zakładzie pracy związki zawodowe NSZZ „Solidarność” i Krajowy Związek Zawodowy Oddział w G.W. 28 lutego 1997 r. i 28 lutego
1998 r. zawarli porozumienia w sprawie przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia u strony pozwanej odpowiednio w 1997 i 1998 roku. Powód zaszeregowa-
ny jest w V grupie zaszeregowania i jego wynagrodzenie wzrosło w 1997 r. o 44 zł, a
w 1998 r. o 50 złotych.
Zdaniem Sądu Rejonowego, z treści porozumienia, układu zbiorowego ani art.
4 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania
przyrostu przeciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika prawo każdego
pracownika do równego (jednakowego) przyrostu wynagrodzenia. Powód otrzymuje
wynagrodzenie w wysokości odpowiedniej dla jego zaszeregowania.
Powód wniósł apelację od tego wyroku. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń w Zielonej Górze oddalił ją wyrokiem z dnia 17 marca 1999 r. Sąd drugiej instancji podzielił wykładnię prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy i z powołaniem się
na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1975 r. (I PR 105/75, OSNCP
1996 z. 6, poz. 145) stwierdził, że sąd nie jest władny zasądzić wyższego wynagrodzenia wówczas, gdy pracownikowi przyznano wynagrodzenie mieszczące się w
granicach wynagrodzeń przewidzianych w przepisach płacowych dla zajmowanego
stanowiska chociażby przyznano je w najniższej stawce. Sądy nie mogą bowiem
kształtować treści stosunku pracy. Powód otrzymujący wynagrodzenie mieszczące
się w granicach przewidzianych dla jego kategorii zaszeregowania nie może domagać się wyższego wynagrodzenia, chociażby inni pracownicy strony pozwanej
otrzymali większe od niego podwyżki wynagrodzeń. Zarówno art. 4 ust. 1 i 3 ustawy
z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych oraz o zmianie niektórych
ustaw, jak porozumienia zawarte przez pracodawcę ze związkami zawodowymi dotyczą podwyżek przeciętnego wynagrodzenia pracowników. Porozumienia te nie stanowią podstawy do indywidualnych roszczeń o podwyżkę wynagrodzenia za pracę.
Porozumień nie należy rozumieć w ten sposób, że każdy pracownik ma prawo do
takiej samej, równej podwyżki. Wynagrodzenie za pracę powinno uwzględniać rodzaj
wykonywanej pracy i kwalifikacje wymagane przy jej wykonywaniu, a także: ilość i
jakość świadczonej pracy (art. 78 § 1 KP).
Powód wniósł kasację od tego wyroku, podnosząc zarzuty naruszenia prawa
materialnego, a także naruszenie przepisów postępowania „mających istotny wpływ
na wyrokowanie”. Powód zarzucił naruszenie ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń... „poprzez
przyjęcie, że ustawa nie ma na celu rekompensowania wynagrodzeń pracowników i
ochrony ich przed skutkami inflacji i przez to nie daje podstaw do indywidualnych
roszczeń pracowniczych”, art. 4 ust. 1 i 4 tej ustawy poprzez przyjęcie, że przepisy te
stanowią wyłącznie o przyroście przeciętnych wynagrodzeń u pracodawcy i nie mogą
stanowić o indywidualnym przyroście przeciętnego wynagrodzenia każdego zatrudnionego, a co za tym idzie błędne przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 78 § 1
KP „:w okolicznościach kiedy powód nigdy nie był karany dyscyplinarnie, ani też w
jakiejkolwiek innej formie w przedmiocie ilości lub jakości wykonywanej pracy, otrzymuje najniższe podwyżki wynagrodzeń od 1996 roku pomimo posiadania najwyższych kwalifikacji”. Powód zarzucił też wydanie orzeczenie niezgodnego z § 2 porozumień płacowych z dnia 28 lutego 1996r., 28 lutego 1997 r. i 28 lutego 1998 r., z
których jednoznacznie wynika, że zasadą jest przyznanie podwyżek w kwotach miesięcznych po 150 zł, 100 zł łącznie z pochodnymi poprzez dokonywanie indywidualnych podwyżek płac zasadniczych dla wszystkich pracowników zatrudnionych, a
także art. 393 KC poprzez przyjęcie zasady, że podpisanie porozumień płacowych, o
treści określonej w ich § 2 i zgodnie z treścią powyższej ustawy nie stanowi prawa do
indywidualnych roszczeń pracownika w sytuacji, gdy porozumienia te stanowią nie
nazwane umowy zbiorowego prawa pracy na rzecz osób trzecich i zgodnie z § 1 tego
artykułu przysługuje pracownikom prawo żądania spełnienia tych świadczeń przez
pracodawcę (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1993 r., I PZP
46/93, OSNCP 1994 z. 6 s. 93)”. Zawarty w kasacji zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został odniesiony do żadnego przepisu. W uzasadnieniu kasacji
wskazano, że „na podstawie art. 189 KPC w związku z art. 300 KP, powód wnosi
pozew o ustalenie, że przysługuje mu prawo domagania się wyrównania wynagrodzenia za pracę do wysokości równej przyjętym do realizacji wskaźnikom przyrostu
przeciętnych wynagrodzeń zawartych w podpisanych porozumienia płacowych”.
Podniesiono też, że „samodzielności w ustalaniu zasad wynagradzania nie może
cechować dowolność, musi się ona mieścić w granicach obowiązujących przepisów i
nie może naruszać zasad wynikających z art. 13 KP”. Kasacja zawiera wniosek o
uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ponieważ zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został odniesiony do
żadnego przepisu, kasacja mogła zostać rozpoznana jedynie w zakresie oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego – Sąd Najwyższy rozpoznaje
sprawę jedynie w granicach podstaw kasacji, czyli tylko w zakresie objętym zarzutami naruszenia określonych w niej przepisów prawa.
Na wstępie trzeba stwierdzić, że kasacja była dopuszczalna jedynie w odniesieniu do żądania wydania wyroku ustalającego. Od orzeczeń rozstrzygających o
takim żądaniu kasacja przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.
Sformułowania zawarte w kasacji, w szczególności wskazanie w nagłówku oraz w
pierwszym zdaniu uzasadnienia, że powództwo jest powództwem o ustalenie opartym o art. 189 KPC (art. 300 KP nie dotyczy stosowania przepisów postępowania
cywilnego lecz prawa materialnego) pozwala wnioskować, że zaskarżono jedynie
rozstrzygnięcie o żądaniu ustalenia. Żądanie wyrównania wynagrodzenia dotyczyło –
jak wskazano w pozwie – kwot 60 i 41 zł miesięcznie, lub – jak wynika z apelacji – 50
zł miesięcznie, a zatem kasacja w tym zakresie nie byłaby dopuszczalna z uwagi na
zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia. Powództwo o ustalenie nie zasługiwało
na uwzględnienie wobec oczywistego braku interesu prawnego po stronie powoda,
który twierdząc że ma roszczenie o „wyrównanie” wynagrodzenia mógł dochodzić i
dochodził zasądzenia określonych kwot. Brak jest interesu prawnego do wniesienia
powództwa o ustalenie wówczas, gdy służy roszczenie o świadczenie. Już tylko z
tego powodu wyrok w zaskarżonej części jest prawidłowy. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że niezasadne są podniesione w kasacji zarzuty.
Z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie
kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych
oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika
roszczenie pracownika o podwyższenie wynagrodzenia. W przepisie tym uregulowano podwyższenie przeciętnego wynagrodzenia, a zatem nie dotyczy on w ogóle wysokości wynagrodzeń poszczególnych pracowników i ich ewentualnego podwyższania. Podwyżka przeciętnego wynagrodzenia u danego pracodawcy nie oznacza konieczności podwyższania wszystkich wynagrodzeń , tym bardziej w jednakowym
(„przeciętnym”) stopniu. Słusznie podniósł Sąd Okręgowy, iż wysokość wynagrodzenia indywidualnego pracownika uregulowana jest w art. 78 § 1 KP, który został prawidłowo zastosowany i zinterpretowany. Z przepisu tego wynika roszczenie o zasą-
dzenie wynagrodzenia w razie sporu co do jego wysokości wówczas, gdy jest ono
niższe niż przewidziane w przepisach placowych obowiązujących u danego pracodawcy. W rozpoznawanej sprawie nie miało to miejsca. Z tego też powodu nie
zostały naruszone zasady godziwego wynagrodzenia za pracę wynikające z art. 13
KP niezależnie od tego, czy z przepisu tego można by wyprowadzić roszczenie o
podwyższenie wynagrodzenia. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia § 2 porozumienia z 28 lutego 1997 r. i 28 lutego 1998 r. W pierwszym z tych porozumień w § 2
mowa jest o „średniorocznym wskaźniku wzrostu wynagrodzeń w 1997 r.” oraz podwyższeniu przeciętnego wynagrodzenia pracowników stałych o kwotę 100 zł miesięcznie. W § 2 drugiego porozumienia nie została wymieniona żadna kwota, lecz
został jedynie określony średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w 1998 roku.
Ponieważ powód w postępowaniu pierwszoinstancyjnym domagał się ustalenia i
wyrównania wynagrodzenia w odniesieniu do lat 1997 i 1998 Sąd nie stosował porozumienia z 26 lutego 1996 roku, którego również dotyczy zarzut podniesiony w kasacji. Sąd Okręgowy nie naruszył wskazanych przepisów porozumień, gdyż z ich
treści nie wypływają roszczenia o podwyższenie wynagrodzenia każdego pracownika
o określoną kwotę. Przepisy te nie zawierają sformułowań, które pozwalałyby na
kształtowanie takiego roszczenia. Wynika z nich jedynie globalna kwota przeznaczona przez pracodawcę na podwyżki wynagrodzeń i tylko taki jest ich sens. Wobec
powyższego nie stanowią one umowy na rzecz osoby trzeciej, w której jedna ze stron
zobowiązała się do określonego świadczenia możliwego do dochodzenia na podstawie art. 393 § 1 KC. I ten przepis nie został zatem naruszony w zaskarżonym wyroku.
Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na
podstawie art. 39312 KPC. O kosztach Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102
KPC.