Supreme Court allows reinstatement when employer fails to specify valid organizational reasons for dismissal of employee on parental leave.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court of Poland overturned the lower court's dismissal of the plaintiff's claim for reinstatement to her job. The employer had terminated the contract citing vague reasons related to the inability to return to the original unit after parental leave, without providing specific economic or organizational justifications. The court ruled that the employer's failure to concretely explain these reasons violated the statutory requirement for a valid dismissal ground, thereby mandating the employee's return to work.
Legislator headnote
AI generatedArt. 30 § 4 Kodeksu pracy; ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy; § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych: The employer must specify concrete organizational, economic, or production reasons for dismissing an employee on parental leave; failure to do so renders the dismissal invalid and obliges reinstatement.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Wyrok z dnia 7 września 1999 r.
I PKN 246/99
Obowiązek wskazania pracownikowi w oświadczeniu pracodawcy przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę (art. 30 § 4 KP) dotyczy
także wypowiedzenia dokonanego na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989
r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z
przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z
1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).
Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie: SN
Jadwiga Skibińska-Adamowicz, SA Katarzyna Gonera.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 września 1999 r. sprawy z powództwa Barbary R.-R. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-R.” S.A. w R.
o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 11 lutego 1999 r. [...]
z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Rzeszowie z dnia 18 listopada
1998 r. [...]
Uzasadnienie
W imieniu powódki Barbary R.-R. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 11 lutego
1999 r. [...], którym Sąd ten zmienił - oddalając powództwo - wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Rzeszowie z dnia 18 listopada 1998 r. [...].
Sąd Pracy przywrócił powódkę Barbarę R.-R. do pracy u strony pozwanej
(Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-R.” S.A. w R.) na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Z ustaleń tego Sądu wynika, że powódka zatrudniona była u
strony pozwanej od 15 lutego 1979 r. na stanowisku referenta, od 1 kwietnia 1991 r.
na stanowisku starszego referenta do spraw administracji, a następnie starszego re-
ferenta prawnego. Od 14 października 1995 r. przebywała na urlopie wychowawczym (do 13 października 1998 r.). Odbyła aplikację radcowską, lecz nie przystąpiła
do egzaminów. Na początku 1995 r. w sekcji prawnej zatrudnionych było łącznie z
powódką 6 osób. Dnia 31 sierpnia 1995 r. rozwiązana została umowa z Lesławem S.
Do końca sierpnia 1996 r. oba etaty (zwolnione przez powódkę i S.) nie zostały obsadzone, a od 1 września 1996 r. do tej sekcji przeniesiony został z działu RR Tadeusz P. (na czas odbywania aplikacji radcowskiej). W tym czasie pracę Tadeusza
P. w dziale RR wykonywać miał jego przełożony. W lutym 1997 r. został zlikwidowany jeden etat w dziale prawnym. Powódka otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę
w dniu 13 lipca 1998 r., a jako jego przyczynę strona pozwana podała „brak możliwości powrotu do macierzystej jednostki organizacyjnej – po ewentualnym powrocie z
urlopu”. Ustaliwszy taki stan faktyczny Sąd Pracy uznał, że wypowiedzenie umowy o
pracę powódce jest nieuzasadnione. Powołał się przy tym na § 14 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych
(Dz.U. Nr 60, poz. 277), równocześnie podając, iż na podstawie ustawy z dnia 28
grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków
pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.
z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę
pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego, przy uwzględnieniu przesłanek
określonych w art. 41 KP, art. 5 ust. 3 ustawy z 28` grudnia 1989 r. i rozporządzenia
Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. Sąd Pracy nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że w 1997 r. zostało zlikwidowane stanowisko powódki w dziale prawnym, gdyż
wówczas nie rozwiązano z powódką umowy o pracę, a przy tym równie dobrze mogło zostać zlikwidowane stanowisko, które pozostało po L.S., które nie było obsadzone od sierpnia 1995 r.
Po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że jest ona uzasadniona, „zwłaszcza o ile wskazuje na naruszenie przez
Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego, skutkuje to w konsekwencji zmianą
zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa”. Sąd drugiej instancji w szczególności podkreślił, że Sąd Pracy ustalił, iż w dziale prawnym, w którym zatrudniona była
powódka, nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia i stwierdził, że pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego, o ile
zachodzą okoliczności określone w ustawie z 28 grudnia 1989 r. „Następnie popada
w sprzeczność i dokonuje tu wykładni § 14 rozporządzenia Rady Ministrów w spra-
wie urlopów i zasiłków wychowawczych, stwierdzającego iż pracodawca jest obowiązany dopuścić pracownicę po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem lub na innym, zgodnym z
kwalifikacjami, który w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania. Strona pozwana
z uwagi właśnie na zmniejszenie liczby zatrudnionych dokonała wypowiedzenia
umowy o pracę – zgodnie z ustawą o tzw. grupowych zwolnieniach”. Strona pozwana
w 1995 r. zamierzała powódce wypowiedzieć umowę o pracę, gdyż jej dalsze zatrudnienie w dziale prawnym - z uwagi na nieukończoną aplikację radcowską - stało
się zbędne. Wypowiedzenie to zostało anulowane, gdyż po jego otrzymaniu powódka
złożyła podanie o urlop wychowawczy od 15 października 1995 r. do 15 października
1998 r., na który strona pozwana wyraziła zgodę. Powódka miała zatem świadomość, iż w przypadku braku możliwości jej zatrudnienia, strona pozwana może jej
wypowiedzieć umowę o pracę. Zatrudnienie w dziale powódki T.P. (przeniesionego z
innego działu) na czas odbywanej przez niego aplikacji radcowskiej (w latach 19961999) nie ma żadnego znaczenia dla oceny zasadności wypowiedzenia umowy powódce. Strona pozwana „wyraziła zgodę z uwagi na stawiane aplikantom radcowskim wymagania odbycia praktyki w biurze radców prawnych”.
W kasacji zaskarżonemu wyrokowi postawiono zarzut, że: 1. narusza art. 5
ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. „poprzez przyjęcie, że do
zastosowania niniejszych przepisów nie jest konieczne zmniejszenie zatrudnienia u
pracodawcy i nieuwzględnienie, faktu że do zmniejszenia zatrudnienia u strony pozwanej nie doszło”, 2. zarzut naruszenia art. 45 w związku z art. 41 KP „wobec okoliczności, że przy utrzymaniu stanu dotychczasowego zatrudnienia powódka była
pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie” oraz 3. naruszenia art. 30 § 4 KP
„poprzez przyjęcie, że jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy wystarczy wskazać brak możliwości powrotu do macierzystej jednostki organizacyjnej po ewentualnym powrocie z urlopu wychowawczego”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty kasacji są w części usprawiedliwione i dlatego została ona uwzględniona. W szczególności trafny jest zarzut naruszenia art. 30 § 4 KP. Powódka –
mimo iż strona powodowa na przepis ten nie wskazała – została zwolniona z pracy w
trybie art. 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r., który stanowi, że jej przepisy, z wyjątkiem
art. 2 - 4, mają odpowiednie zastosowanie także w razie podejmowania przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwalnianiu pracowników z przyczyn
wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy. W myśl § 4 rozporządzenia z 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy (a także w razie zawinionego zachowania się pracownicy – art.
52 KP oraz w razie zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem). Uregulowanie to należy rozumieć w ten sposób, że rozwiązując stosunek pracy z przyczyn określonych w ustawie z 28 grudnia 1989 r. pracodawca musi postępować
zgodnie z regułami przewidzianymi w tej ustawie. Musi oczywiście respektować
także normy dotyczące rozwiązania umowy o pracę zawarte w Kodeksie pracy, gdyż
ustawa z 28 grudnia 1989 r. jedynie w pewnym zakresie modyfikuje zasady zawarte
w tym Kodeksie, nie zastępuje natomiast regulacji kodeksowej w całości. Oznacza to
między innymi, że przestrzegany musi być wymóg przewidziany w art. 30 § 4 KP
także wtedy, gdy rozwiązanie umowy o pracę następuje na podstawie przepisów
ustawy z 28 grudnia 1989 r. Wprawdzie wymaganie podawania w oświadczeniu woli
pracodawcy przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę wprowadzone
zostało do Kodeksu pracy dopiero nowelą z 2 lutego 1996 r. (ustawą o zmianie
ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze
zm.), ale od czasu jej wejścia w życie (2 czerwca 1996 r.) obowiązuje ono nie tylko w
stosunku do wypowiedzeń dokonywanych wyłącznie na podstawie przepisów Kodeksu pracy, ale także i do wypowiedzeń następujących w trybie ustawy z 28 grudnia
1989 r., gdyż nowela – chociażby z tego względu, iż jest aktem prawnym późniejszym – zmodyfikowała (wprowadzając dodatkowe wymaganie) tym samym pośrednio także sposób wypowiadania umów o pracę na podstawie ustawy z 28 grudnia
1989 r. W piśmie skierowanym do powódki strona pozwana jako przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę – powołując się na art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989
r. – wskazała „brak możliwości powrotu do macierzystej jednostki organizacyjnej – po
ewentualnym powrocie z urlopu wychowawczego”. Takie określenie przyczyny
wypowiedzenia umowy o pracę nie może być uznane za prawidłowe, gdyż jest ogól-
nikowe, nie koresponduje z treścią art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. i do pewnego stopnia jest niezrozumiałe. Może być ono rozumiane w ten sposób, że powódka „po ewentualnym powrocie z urlopu wychowawczego ”nie będzie miała możliwości powrotu do macierzystej jednostki organizacyjnej (brak „możliwości powrotu”
będzie po jej stronie, a nie po stronie pracodawcy). Istotniejsze jest jednakże to, że w
myśl art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wypowiedzenie umowy o pracę może
nastąpić w razie zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku
ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi. Samo zmniejszenie zatrudnienia nie jest w tym przepisie traktowane jako przyczyna rozwiązania
umowy o pracę, a jedynie jako konsekwencja takich przyczyn jak przyczyny ekonomiczne, organizacyjne, produkcyjne lub technologiczne. Jeżeli więc pracodawca
rozwiązuje umowę o pracę z powołaniem się na art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia
1989 r., powinien wskazać w sposób w miarę skonkretyzowany powody ekonomiczne, organizacyjne, produkcyjne lub technologiczne, które stanowiły przyczynę jego
decyzji. Nie wystarczy w tym wypadku powoływanie się na to, że dochodzi do
zmniejszenia zatrudnienia, gdyż zwalniając pracownika (i nie przyjmując w danym
momencie nowego) pracodawca zawsze zmniejsza zatrudnienie, a to oznaczałoby,
iż w gruncie rzeczy wymaganie istnienia uzasadnienia dla wypowiedzenia umowy o
pracę pozbawione byłoby sensu. Niezależnie od tego należy jednakże stwierdzić, że
jakkolwiek w toku procesu strona pozwana powoływała się na okoliczność, iż doszło
do zmniejszenia zatrudnienia w dziale, w którym zatrudniona była powódka, to jednak nie wskazała jej w oświadczeniu woli o wypowiedzeniu umowy o pracę jako
przyczyny tego wypowiedzenia, posłużyła się natomiast enigmatyczną – mogącą być
w różny sposób rozumianą – formułą „braku możliwości powrotu” do macierzystej
jednostki organizacyjnej. By przyczyna tak sformułowana mogła być uznana za ujętą
zgodnie z wymaganiami art. 30 § 4 KP (w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia
1989 r.), konieczne byłoby wskazanie – w sposób w miarę skonkretyzowany – bądź
powodów natury ekonomicznej, bądź organizacyjnej lub produkcyjnej albo technologicznej, które uzasadniały decyzję o wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Ponieważ pismo skierowane do niej powodów tych nie konkretyzuje, a przy tym jego
treść jest niejednoznaczna, wobec tego należy uznać, że w sprawie doszło do naruszenia art. 30 § 4 KP.
Ustawodawca bliżej nie wyjaśnia, w jaki sposób powinna być pojmowana kategoria przyczyn organizacyjnych, ekonomicznych, produkcyjnych i technologicz-
nych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r., pozostawiając tę
kwestię praktyce (orzecznictwu). W ocenie Sądu Najwyższego – w przeciwieństwie
do stanowiska wyrażonego przez Sąd drugiej instancji – przy ustalaniu zawartości
treściowej tej kategorii, w przypadku pracowników przebywających na urlopach wychowawczych, nie można abstrahować od reguły ustanowionej w § 14 rozporządzenia w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, w myśl której pracodawca jest
obowiązany dopuścić pracownicę po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy
na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na
innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego w dniu podjęcia pracy
na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem. Pominięcie tego przepisu, zwłaszcza w tych przypadkach, gdy ocena dotyczy istnienia przyczyny natury organizacyjnej, uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi przebywającemu
na urlopie wychowawczym, może bowiem prowadzić do zasadniczego stępienia jego
ochronnego ostrza, czy wręcz do pozbawienia go praktycznego znaczenia. Z ustaleń
natury faktycznej przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej
instancji – które przy tym, nie zostały zakwestionowane przez Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych - wynika, że przy uwzględnieniu tego, co przewidziane
zostało w § 14 rozporządzenia w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych, brak
było podstaw do uznania, że istniały jakieś przyczyny organizacyjne, ekonomiczne,
produkcyjne czy technologiczne uzasadniające wypowiedzenie umowy o pracę powódce, zwłaszcza jeżeli zważyć, że przebywając na urlopie wychowawczym, powódka pracy nie świadczyła i nie pobierała wynagrodzenia, zaś to, jakie w istocie możliwości jej zatrudnienia po powrocie z urlopu wychowawczego mógł mieć pracodawca
(nie tylko w jednostce, w której zatrudniona była przed urlopem), trudno było precyzyjnie ocenić w chwili, w której przebywała ona jeszcze na tym urlopie. Oznacza to
tym samym, że w sprawie doszło do błędnego zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy z
dnia 28 grudnia 1989 r., a tym samym także art. 5 ust. 1 tej ustawy oraz § 4 rozporządzenia w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39315 KPC, mając
na względzie, iż w sprawie nie doszło do naruszeń istotnych przepisów postępowania, a rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji oparte zostało na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu powyżej wskazanych przepisów prawa materialnego,
orzekł jak w sentencji wyroku.