Supreme Court allows teachers' union claim that emergency care work counts as educational duties for overtime pay.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court of Poland allowed the plaintiffs' cassation appeal regarding the validity of their dismissal from the emergency care service. The plaintiffs, a teacher and a psychologist, argued that their duties extended beyond specialized classes to include diagnostic and therapeutic work, which should qualify as educational and custodial activities under the Ministry's regulations. The court agreed, noting that the Ministry's own stance and subsequent legislative changes supported a broad interpretation of these duties, thereby invalidating the partial dismissal clause.
Legislator headnote
AI generated§ 14 ust. 1 pkt 7 lit. c i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli; The Supreme Court established that the work of a teacher or psychologist in an emergency care service falls entirely within the concept of educational and custodial activities, precluding the application of the formula limiting such benefits to specialized classes.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Wyrok z dnia 24 czerwca 1998 r.
I PKN 205/98
Praca pedagoga i psychologa pogotowia opiekuńczego mieści się w
pojęciu "zajęć wychowawczych i opiekuńczych", za które przysługuje dodatek
za trudne warunki pracy (§ 14 ust. 1 pkt 7 lit. c i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania
nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 1998 r. sprawy z powództwa Joanny N. i Iwony Z. przeciwko Pogotowiu Opiekuńczemu w C. o uznanie
za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę w części dotyczącej dodatku za
trudne warunki pracy, na skutek kasacji powódek od wyroku Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 października 1997 r.
[...]
z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że apelację strony pozwanej od
wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ciechanowie z dnia 27 maja 1997 r. [...],
oddalił.
Uzasadnienie
Powódki Joanna N. i Iwona Z. wniosły kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 października 1997
r. [...], którym Sąd ten zmienił (oddalając ich powództwo) wyrok Sądu RejonowegoSądu Pracy w Ciechanowie z dnia 27 maja 1997 r. [...]. Sąd pierwszej instancji przywrócił powódkom „poprzednie warunki pracy i płacy” w pozwanym Pogotowiu Opiekuńczym w C. oraz zasądził od niego na ich rzecz różnicę wynagrodzenia wynikającą
z obniżenia stawki dodatku za pracę w trudnych warunkach w miesiącach marcu i
kwietniu 1997 r., w kwocie 362,20 zł na rzecz powódki Joanny N. i 350,45 zł na rzecz
powódki Iwony Z. Obie powódki są zatrudnione w Pogotowiu Opiekuńczym w C:
Joanna N. od 30 września 1982 r. na stanowisku pedagoga, Iwona Z. od 1 sierpnia
1986 r. na stanowisku psychologa. Ich zakres czynności, czas pracy i stanowiska od
dnia 29 listopada 1996 r. nie uległy zmianie. W dniu 29 listopada 1996 r. strona
pozwana wypowiedziała powódkom umowy o pracę w części dotyczącej dodatku za
trudne warunki pracy. Przyczyną tego wypowiedzenia była zmiana interpretacji
ogólnie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa przez Kuratorium Oświaty
w C. Powódki otrzymywały dodatek za pracę w trudnych warunkach zgodnie z zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (M.P. Nr 31, poz. 366 ze zm.). Zasada ta została zachowana w
rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 1997 r. w sprawie
wynagradzania nauczycieli (Dz. U. Nr 29, poz. 160). Powódki pracując w pełnym
wymiarze godzin, tj. 20 godzin tygodniowo, do dnia 29 listopada 1996 r. otrzymywały
dodatek za pracę w trudnych warunkach w wysokości 40% zasadniczego miesięcznego wynagrodzenia. Po wypowiedzeniu otrzymują ten dodatek w niezmienionej
wysokości procentowej, lecz tylko za 6/20 obowiązkowego wymiaru czasu pracy w
tygodniu, tj. 10 godzin tygodniowo. Sąd Pracy uznał, iż dodatek za pracę w trudnych
warunkach jaki otrzymywały powódki na podstawie § 14 ust. 2 pkt 4 lit. b i ust. 3 pkt 3
zarządzenia MEN z 22 czerwca 1995 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli jest
istotnym elementem umowy o pracę łączącej strony. Obowiązujące powszechnie w
tym zakresie przepisy prawa nie uległy zmianie. Dokonane wypowiedzenie obniżyło
wysokość otrzymywanego przez powódki wynagrodzenia za pracę. W ocenie Sądu
pierwszej instancji zmiana interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów
przez Kuratorium Oświaty w C. nie jest wystarczającą przesłanką, uzasadniającą
wypowiedzenie powódkom warunków pracy i płacy w części dodatku za trudne warunki pracy, tym bardziej, że dla tej grupy zawodowej warunki te są ustalane zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sposób jednolity w skali całego kraju.
Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uwzględniając apelację strony pozwanej podniósł w szczególności, że kwestię sposobu wynagradzania nauczycieli, w tym
dodatku za pracę w trudnych warunkach, reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji
Narodowej z 19 marca 1997 r., a wcześniej sprawę tę (tak samo) regulowało zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 22 czerwca 1995 r. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 7
lit. e obowiązującego rozporządzenia dodatek za trudne warunki pracy przysługuje
między innymi wychowawcom placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych, w wysokości 40% wynagrodzenia zasadniczego. Dodatek w tej wysokości
powódki otrzymywały do dnia 29 listopada 1996 r., tj. do dnia otrzymania wypowiedzeń zmieniających. Zmiana warunków płacy nastąpiła w wyniku odmiennej interpretacji przepisów rozporządzenia przez Kuratorium Oświaty w C. Interpretację tę - w
ocenie Sądu drugiej instancji -należy uznać za prawidłową. Jako osoby uprawnione
do dodatku za trudne warunki pracy rozporządzenie wymienia wychowawców
zatrudnionych w pogotowiach opiekuńczych (§ 14 ust. 2 pkt 5 lit. b). Wskazuje także
innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w placówkach, w których taki
dodatek przysługuje (§ 14 ust. 3 pkt 3). Co do tych ostatnich zastrzega jednak, iż
dodatek ten należy im się w takiej części, w jakiej godziny pracy w trudnych warunkach pozostają do obowiązującego wymiaru godzin. Pod pojęciem „innych pracowników pedagogicznych” rozporządzenie ujmuje osoby wykonujące zawód pedagogów,
psychologów, zatrudnionych w placówkach (szkołach), gdzie przysługuje dodatek za
trudne warunki pracy. Powódki są zatrudnione w pozwanym Pogotowiu Opiekuńczym właśnie na takich stanowiskach, Joanna N. jako pedagog, Iwona Z. - psycholog. Zastrzeżenie uczynione w rozporządzeniu, odnosi się właśnie do ich stanowisk.
Sąd Pracy niesłusznie stwierdził więc, że należy się im dodatek w wysokości 40%
wynagrodzenia zasadniczego, nie uwzględniając ustawowego zastrzeżenia. Powódki, z 20 godzin obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy, tylko przez 6 godzin
w tygodniu prowadzą tzw. zajęcia specjalistyczne, zaliczone do pracy w trudnych
warunkach. Dlatego też tylko za tę część czasu pracy winny otrzymywać dodatek za
trudne warunki pracy (tj. 6/20).
W kasacji zaskarżonemu wyrokowi postawiony został zarzut, iż narusza on §
14 ust. 1 pkt 7 lit. e i § 14 ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli, w następstwie przyjęcia błędnej, zwężającej wykładni zwrotu
„warunki trudne” i uznania, że praca pedagoga i psychologa w pogotowiu opiekuńczym, polegająca na prowadzeniu indywidualnych i grupowych zajęć terapeutycznych, korekcyjnych, diagnostycznych i doradczych nie jest pracą w warunkach trudnych w rozumieniu zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lipca 1997 r.
w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz szczegółowych zasad
wypłacania nauczycielom dodatku z tytułu pracy w tych warunkach (MP Nr 47, poz.
459).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Postawiony bowiem w niej zarzut, iż przy
rozstrzyganiu sprawy w zaskarżonym wyroku doszło do błędnego zinterpretowania, a
w konsekwencji tego także do wadliwego zastosowania przepisu § 14 ust. 1 pkt 7 lit.
c i § 14 ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (odpowiednio także analogicznych przepisów zarządzenia z 22 czerwca 1995
r. w sprawie wynagrodzenia nauczycieli, których Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych bezpośrednio nie analizował), jest zasadny. Wprawdzie w myśl § 14
ust. 3 rozporządzenia z 19 marca 1997 r. „innym pracownikom pedagogicznym zatrudnionym w szkołach (placówkach), w których przysługuje dodatek do obowiązującego wymiaru godzin” (do tej kategorii należą powódki jako zatrudnione w charakterze pedagoga i psychologa), dodatek za trudne warunki pracy przysługuje w takiej
części, w jakiej godziny pracy w trudnych warunkach pozostają do obowiązującego
wymiaru godzin”. Jednakże przepisy tego rozporządzenia nie wyjaśniają, co w przypadku takich pracowników, jak powódki, zatrudnionych w Pogotowiu Opiekuńczym,
należy pojmować pod wyrażeniem „trudnych warunków pracy”. Jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie nie udzielało zarówno zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków
pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pracy w tych warunkach (Dz. Urz.
Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 11, poz. 98 ze zm.), jak również nie udziela
jej zarządzenie z 14 lipca 1997 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków
pracy oraz szczegółowych zasad wypłacania nauczycielom dodatków z tytułu pracy
w tych warunkach. W zaskarżonym wyroku przyjęto (akceptując wywody apelacji
strony pozwanej), że w przypadku powódek za pracę w trudnych warunkach należy
uznać prowadzenie zajęć wychowawczych i opiekuńczych, twierdząc jednocześnie,
iż ponieważ powódki nie prowadzą grupy wychowawczej, to wobec tego w ich przypadku pracą w trudnych warunkach są tylko zajęcia specjalistyczne prowadzone z
wychowankami (w wymiarze 6/20 obowiązującego je czasu pracy). Jest to jednakże
stwierdzenie dowolne, nie znajdujące oparcia ani w sformułowaniach zarządzenia z
31 lipca 1982 r. ani zarządzenia z 14 lipca 1997 r. Zarówno w § 2 pkt 10 pierwszego
z tych zarządzeń, jak i w § 1 pkt 14 drugiego z nich, mowa jest o „zajęciach wycho-
wawczych i opiekuńczych”, bez ograniczenia ich do „zajęć specjalnych”. Wprowadzenie więc tej kategorii do pojęcia trudnych warunków pracy w odniesieniu do tej
kategorii pracowników, do której należą powódki, trzeba uznać za dowolne i nieuprawnione. Słusznie w związku z tym podnosi się w kasacji, że przepisy w sprawie
wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy operują szerszym pojęciem „zajęć
opiekuńczo-wychowawczych”, a nie pojęciem „zajęć specjalistycznych” oraz że praca
pedagoga i psychologa w pogotowiu opiekuńczym poza godzinami zajęć ściśle
specjalistycznych obejmuje także diagnostykę, terapię, pomoc w rozwiązywaniu
problemów życiowych wychowanków, jak również czynności czysto opiekuńcze, jak
np. opieka nad dziećmi doprowadzanymi na badania do rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych, sądów rodzinnych, do prokuratury itp. Czynności te nie
są i nie mogą być wykonywane w ramach sześciu godzin zajęć specjalistycznych, a
są bez wątpienia czynnościami opiekuńczo-wychowawczymi. Ponieważ nie jest
możliwe przeprowadzenie precyzyjnej granicy między czynnościami wychowawczoopiekuńczymi, a innymi czynnościami objętymi zadaniami pedagoga i psychologa
zatrudnionego w Pogotowiu Opiekuńczym, (zaś kryterium zajęć specjalistycznych,
które jednocześnie nie może być przyjęte, gdyż prowadzi do ujęcia zbyt wąskiego i
nie odpowiada sformułowaniom zarządzeń z 31 lipca 1982 r. i 14 lipca 1997 r., wobec tego należy je odrzucić), opowiedzieć trzeba się za szerokim pojmowaniem na
gruncie wspomnianych zarządzeń „zajęć wychowawczych i opiekuńczych”. Dla takiej
wykładni nie jest bez pewnego znaczenia stanowisko wyrażone przez Ministerstwo
Edukacji Narodowej, które jest zdania, iż przepisy analizowanych tu zarządzeń powinny być wykładane w sposób odpowiednio szeroki, co prowadzi do uznania, iż w
całości praca pedagoga i psychologa pogotowia opiekuńczego mieści się w pojęciu
„zajęć wychowawczych i opiekuńczych”, a w konsekwencji nie ma podstaw (warunków) do stosowania do nich formuły zamieszczonej w ostatnim zdaniu § 14 ust. 3
rozporządzenia z 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli. O sposobie podejścia i pojmowania występujących w nich zwrotów przez twórcę wchodzących w rachubę przepisów prawnych, a mianowicie Ministra Edukacji Narodowej,
które charakteryzuje szerokie ujmowanie kategorii „trudnych warunków pracy” i
swoisty liberalizm (sumaryczność) w tym względzie, świadczy - między innymi zmiana dokonana przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25
marca 1998 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wynagradzania nauczycieli
(Dz. U. Nr 39, poz. 229). W jej następstwie dotychczasowe ograniczenie przewidzia-
ne w ostatnim zdaniu § 14 ust. 3 rozporządzenia z 14 lipca 1997 r. nie ma już w
ogóle zastosowania do „innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w
szkołach (placówkach), w których przysługuje dodatek za trudne warunki pracy”. Gdy
idzie o stan prawny przed tą zmianą przemawia ona za przyjęciem poglądu, iż intencją organu wydającego zarządzenia z 31 lipca 1982 r. i 14 lipca 1997 r. było, by pojęcie „zajęć wychowawczo-opiekuńczych” ujmowane było szeroko, a więc także z
uwzględnieniem czynności, które tylko pośrednio łączą się z prowadzeniem zajęć
wychowawczo-opiekuńczych ujmowanych wąsko.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 KPC orzekł
jak w sentencji.