Teacher dismissed from duty without job elimination; Supreme Court allows claim for reinstatement.

Wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r.

I PKN 110/97

Nauczycielowi przeniesionemu w stan nieczynny z naruszeniem art. 20 ust.

1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.)

przysługuje roszczenie o dopuszczenie do pracy.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 1997 r. sprawy z powództwa

Kazimiery D.-Ż. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w L. o uznanie za bezskuteczne

przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 5 grudnia

1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Pozwana Szkoła Podstawowa [...] w L. w kasacji od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1996 r.

[...], oddalającego jej apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Leżajsku z

dnia 21 października 1996 r. [...] uznającego za bezskuteczną decyzję Dyrektora Szkoły

Podstawowej [...] z dnia 26 września 1996 r. w przedmiocie przeniesienia powódki

Kazimiery D.-Ż. w stan nieczynny, zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 20 Karty

Nauczyciela w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy

- Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396) przez przyjęcie, że do zastosowania tego

przepisu, w szczególności przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny, konieczna i

wymagana jest likwidacja stanowiska pracy oraz że przenieść w stan nieczynny można

tylko nauczyciela, który uczył w likwidowanym oddziale, 2) naruszenie art. 8 Kodeksu

pracy przez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym i okolicznościach sprawy,

kryterium nabycia przez powódkę prawa do wcześniejszej emerytury uzasadniające

przeniesienie jej w stan nieczynny stanowi naruszenie prawa. Pozwana wniosła ?o

zmianę zaskarżonych wyroków@

W ocenie wnoszącego kasację z interpretacji gramatycznej, funkcjonalnej,

logicznej i systemowej art. 20 ust. 1,6 i 7, art. 23 i art. 26 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 Karty Nauczyciela wynika, że samo przeniesienie w stan nieczynny nie rodzi jeszcze skutków

prawnych dla bytu stosunku pracy. Skutek taki powstaje bowiem z upływem sześciomiesięcznego okresu, o którym mowa w art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela i polega na

wygaśnięciu stosunku pracy nauczyciela. Dopiero z tym momentem nauczycielowi

przysługuje ochrona prawna i roszczenia na podstawie art. 91 c Karty. Przeniesienie

nauczyciela w stan nieczynny nie rodzi roszczeń, chyba że roszczenie o dopuszczenie

do pracy. Jednakże byłoby to ewidentnie sprzeczne z przesłankami określonymi w art.

20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Błędny jest zatem pogląd Sądu Wojewódzkiego, że samo

przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny może prowadzić do nadużycia prawa przez

niekontrolowane wręcz rozwiązywanie stosunków pracy z nauczycielami.

Błędne jest stwierdzenie Sądu, że do zastosowania art. 20 Karty Nauczyciela i

przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny konieczna jest likwidacja stanowiska pracy

lub że dotyczyć to może tylko tych nauczycieli, którzy uczyli w likwidowanych

oddziałach. Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny było w rozpoznawanej sprawie

konieczne w związku z likwidacją oddziału i ze zmianą projektu organizacyjnego szkoły.

W systemie oświaty nie można przywiązywać nauczyciela tylko i wyłącznie do

określonego oddziału. W zależności bowiem od specjalności i posiadanych kwalifikacji

nauczyciel uczy w wielu oddziałach, stąd też ustawodawca odnosi zmiany organizacyjne, uniemożliwiające zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, do całej

szkoły, a nie poszczególnych stanowisk czy oddziałów i w tym znaczeniu upoważnia

dyrektora szkoły do przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny. Likwidacja stanowiska

pedagoga nie wpłynęłaby na możliwość dalszego zatrudnienia powódki, bowiem w

planie nauczania i projekcie organizacyjnym szkoły zmniejszony zostałby wymiar

godzin, a w konsekwencji konieczne byłoby przeniesienie w stan nieczynny lub

rozwiązanie stosunku pracy nie tylko z powódką, ale i z innym nauczycielem.

Sąd Wojewódzki stwierdzając, że uzasadnienie decyzji o przeniesieniu powódki

w stan nieczynny uzyskaniem przez nią prawa do wcześniejszej emerytury stanowi

naruszenie prawa, dokonał tej oceny z naruszeniem art. 8 Kodeksu pracy. Pozwana

kierowała się bowiem zasadami współżycia społecznego wymagającymi przeniesienia

w stan nieczynny powódki, która ?korzystając z tego prawa poprzez uzyskanie emerytury ma zabezpieczoną egzystencję i podstawowe potrzeby w przeciwieństwie do

pozostałych nauczycieli w tej szkole, którzy w razie wygaśnięcia stosunku pracy nie

mieliby źródeł utrzymania nie tylko siebie ale i swoich rodzin.@

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 3 poz. 19 ze zm.) w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 14 lit. b)

ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 87,

poz. 396) podstawą przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny jest całkowita lub

częściowa likwidacja szkoły albo zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby

oddziałów w szkole lub zmiany planu nauczania, uniemożliwiające dalsze zatrudnianie

nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Z wykładni gramatycznej tego przepisu wynika,

że przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy

przeprowadzenie wymienionych w tym przepisie zmian organizacyjnych lub zmian

planu nauczania uniemożliwia dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze

zajęć. W ocenie Sądu Najwyższego zmiany organizacyjne i zmiany planu nauczania

dotyczą wprawdzie w pierwszej kolejności nauczycieli, którzy uczyli w likwidowanych

oddziałach, jednakże nie wyklucza to przeniesienia w stan nieczynny innych

nauczycieli, jeżeli jest to uzasadnione ze względu na ich staż pracy, wykształcenie i

kwalifikacje oraz ocenę pracy zawodowej, co wymaga szczególnie starannej i wnikliwej

analizy. W rozpoznawanej sprawie Sąd właściwie ocenił wskazane przesłanki i trafnie

przyjął, że podstawą przeniesienia w stan nieczynny nie może być uzyskanie przez

nauczyciela uprawnień do wcześniejszej emerytury w okresie pozostawania w stanie

nieczynnym, ponieważ przy stosowaniu w tym przypadku kryterium stażu pracy należy

brać pod uwagę staż najniższy. Tymczasem pozwana błędnie przyjęła najwyższy staż

pracy i nie uwzględniła, iż uprawnienie do przejścia na wcześniejszą emeryturę jest

prawem nauczyciela i do jego uznania należy, czy z tego prawa skorzysta. Trafnie

przyjął Sąd, że chociaż powódka nie posiada kwalifikacji do zajmowania stanowiska

pedagoga, to przeniesienie jej w stan nieczynny nie było również zasadne z tego

względu, iż żadna z nauczycielek, również ta, która stanowisko objęła, takich kwalifikacji

nie posiada. Ponadto pozwana Szkoła nie wykazała, że także ocena pracy zawodowej

powódki usprawiedliwia przeniesienie jej w stan nieczynny. W konsekwencji należy

przyjąć, że także podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 8 Kodeksu pracy nie

może być uznany za usprawiedliwiony. Sąd bowiem, jak wskazano wyżej, przy ocenie

przesłanek przeniesienia w stan nieczynny uwzględnił, wbrew poglądowi wnoszącego

kasację, nie tylko sytuację powódki, lecz także pozostałych nauczycieli w zakresie

kwalifikacji, stażu pracy oraz oceny pracy zawodowej, a stanowisko w tej materii

przekonywająco uzasadnił.

Sąd Najwyższy rozważając (sporną między stronami) kwestię dopuszczalności

drogi sądowej w sprawie o uznanie za bezskuteczne przeniesienia nauczyciela w stan

nieczynny uznał, że w tej sprawie właściwe są sądy pracy (art. 91c Karty Nauczyciela).

Pogląd wnoszącego kasację, że ochrona prawna przysługuje nauczycielowi

przeniesionemu w stan nieczynny dopiero z upływem okresu sześciu miesięcy pozostawania w stanie nieczynnym jest błędny, bowiem, jak trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, skoro określone zostały przesłanki podjęcia takiej decyzji przez dyrektora

szkoły, to oznacza również, iż są one przedmiotem ustaleń Sądu w postępowaniu o

roszczenia z takiej decyzji wynikające, w szczególności roszczenie o dopuszczenie do

świadczenia pracy.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.