Supreme Court dismisses appeal for non-payment of appeal fee as prior cost exemption does not extend to appeal proceedings.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the plaintiff's appeal against the appellate court's decision rejecting the appeal due to non-payment of the proportional fee. The plaintiff argued that a prior exemption from court costs in the first instance should cover the appeal, but the court held that the 2005 Civil Procedure Code reform changed the nature of appeal proceedings from a third instance to a special extraordinary remedy. Consequently, the exemption granted during the first instance no longer applies to the appeal stage, requiring the appellant to pay the fee or file a separate request for exemption.
Legislator headnote
AI generatedArt. 1302 § 3 k.p.c.; Art. 91 k.p.c.: A court cost exemption granted during the first instance proceedings does not extend to the appeal proceedings, which are now a special extraordinary remedy rather than a third instance, requiring the payment of the proportional fee unless a separate exemption request is filed.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt I CZ 98/07
POSTANOWIENIE
Dnia 24 sierpnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
w sprawie z powództwa T. W.
przeciwko K. K, Miastu W.
i "I. T P" Spółce z o.o. o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 sierpnia 2007 r.,
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 1 czerwca 2007 r.,
oddala zażalenie i zasądza od powódki na rzecz pozwanej I. T P
Spółka z o.o. kwotę 120 zł tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1.VI.2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę
kasacyjną
powódki
podnosząc,
że
reprezentowana
przez
profesjonalnego
pełnomocnika, nie uiściła opłaty stosunkowej od skargi. Powołał się na następujące
argumenty.
Zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca pismo podlegające opłacie
wniesione bez uiszczenia opłaty przez profesjonalnego pełnomocnika, co miało
miejsce w stanie faktycznym sprawy. Wraz ze zmianą regulacji normatywnej
postępowania kasacyjnego uległo zmianie również traktowanie tego postępowania
z punktu widzenia kosztów sądowych. W konsekwencji nie stosują się do niego
zwolnienia z kosztów sądowych przed sądem l i II instancji. W stanie faktycznym
sprawy powódka nie była zatem na etapie składania skargi kasacyjnej zwolniona
z kosztów sądowych. Ponadto nie złożyła też wniosku o takie zwolnienie, a zatem
skarga kasacyjna podlega odrzuceniu.
Powódka zaskarżyła to postanowienie zażaleniem i domagała się uchylenia
zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 22.XII.2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz.U. 2005, Nr 13, poz. 98), co miało miejsce z dniem 6 lutego
2005 r., nastąpiła zmiana charakteru postępowania kasacyjnego, które stało się
postępowaniem szczególnym,
pozostającym
poza
strukturami
sądów
powszechnych. W konsekwencji utraciło aktualność stanowisko Sądu Najwyższego
zajmowane wcześniej na tle regulacji kosztów sądowych w odniesieniu do
postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego z 20.VII.2000 r.,
III CZ 43/00, OSNC 2000, nr 11, poz. 202 i z 26.VII.2000 r., l CZ 89/00, LEX nr
51344). Na gruncie dawnych przepisów, gdy kasacja przysługiwała od orzeczeń
nieprawomocnych i była w pewnym sensie zbliżona do III instancji sądowej,
przyjmowano, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane na etapie
postępowania
rozpoznawczego
rozciąga
się
na
postępowanie
kasacyjne.
W konsekwencji, strona nie musiała uiszczać opłaty stosunkowej od wnoszonej
kasacji. Obecnie sytuacja jest jednak inna. Skarga kasacyjna to nadzwyczajny
środek zaskarżenia przysługujący od prawomocnych orzeczeń. W rezultacie na
pewno nie można uznać jej za kolejną instancję sądową. Wobec tego nie można
przyjmować, aby na tym etapie postępowania działało zwolnienie z kosztów
sądowych uzyskane w klasycznym postępowaniu rozpoznawczym. Na rzecz
wskazanego stanowiska przemawiają następujące argumenty.
Po
pierwsze,
odrębność postępowania
kasacyjnego
od
zwykłego
postępowania w sprawie. Odkąd skarga kasacyjna stała się nadzwyczajnym
środkiem zaskarżenia, odtąd postępowanie to ostatecznie wyszło z toku
instancyjnego, a zbliżyło się w swoim charakterze do postępowania o stwierdzenie
niezgodności
z
prawem
orzeczenia
sądowego
czy
do
postępowania
wznowieniowego. Nie ulega wątpliwości, że we wskazanych przypadkach skargi
należy stosownie opłacić (albo wystąpić z wnioskiem o zwolnienie od kosztów
sądowych), niezależnie od ewentualnego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów
w postępowaniu rozpoznawczym. Analogicznie trzeba zatem ocenić sytuację
w odniesieniu do postępowania kasacyjnego.
Po drugie, w odniesieniu do kosztów sądowych, można znaleźć pewną
analogię między obecną skargą kasacyjną a rewizją nadzwyczajną istniejącą
w polskim systemie prawnym do 1996 r. Oba te środki to nadzwyczajne środki
zaskarżenia. W przypadku rewizji było jasne, że zwolnienie od kosztów sądowych
uzyskane w toku postępowania rozpoznawczego jej nie dotyczyło i tak samo należy
w tej kwestii potraktować kasację.
Po trzecie, brak jest przepisu, który precyzyjnie określałby zakres zwolnienia
od kosztów sądowych. W konsekwencji trzeba przyjąć, że zwolnienie dotyczy
konkretnego postępowania. Za taką wykładnią przemawia wola ustawodawcy
ujawniona w art. 771 k.p.c., gdzie wyraźnie i jednoznacznie przesądził,
że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane w postępowaniu rozpoznawczym
rozciąga się na postępowanie egzekucyjne w danej sprawie. A contrario należy
przyjąć, że nie rozciąga się na żadne inne postępowania związane ze sprawą,
jak postępowanie
o
wznowienie
postępowania
czy
właśnie
postępowanie
kasacyjne.
Nie można też podzielić zarzutów podnoszonych w zażaleniu dotyczących
relacji między zwolnieniem z kosztów sądowych a ustanowieniem pełnomocnika
z urzędu. Zgodnie z treścią art. 117 § 1 k.p.c. jedynie strona zwolniona (w całości
lub części) z kosztów sądowych ma prawo zgłosić wniosek o ustanowienie
pełnomocnika z urzędu. Podkreślić należy, że mowa (verba legis) o momencie
ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a nie o całym czasie jego działania w imieniu
strony. Wymaganie, aby strona była zwolniona z kosztów sądowych musi zostać
spełnione w chwili występowania z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika
z urzędu. W razie zmiany okoliczności, do których zalicza się stan zwolnienia strony
z kosztów sądowych, na podstawie art. 120 k.p.c. sąd cofa ustanowienie
pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik działa zatem (w zakresie pełnomocnictwa
procesowego. którego treść ustawową określa art. 91 k.p.c.) od chwili ustanowienia
do momentu cofnięcia ustanowienia albo całkowitego zakończenia sprawy.
Jak trafnie Sąd Najwyższy stwierdził w postanowieniu z 7.IV.2006 r. (III CZ 13/06,
OSNC 2006, nr 10, poz. 176), udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania
strony w określonej sprawie bez ograniczenia jego zakresu oznacza umocowanie
go także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Na gruncie nowej regulacji
postępowania kasacyjnego, w odniesieniu do osób zwolnionych z kosztów
sądowych, zasadą będzie, że zwolnienie to wygaśnie z chwilą uprawomocnienia się
orzeczenia II instancji. Jednakże nie wygaśnie tym samym pełnomocnictwo
ustanowione z urzędu, a pełnomocnik będzie nadal uprawniony do wniesienia
skargi kasacyjnej. Skarga taka winna być należycie opłacona, chyba że sytuacja
materialna skarżącego nie ulegnie zmianie, bo wówczas do skargi należy dołączyć
wniosek o zwolnienie strony z ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu
kasacyjnym. Nie trzeba zatem wymagać od strony, aby przed złożeniem skargi
kasacyjnej ponownie ubiegała się wpierw o zwolnienie z kosztów sądowych
i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bo w istocie zbędnie wydłużałoby
to przebieg postępowania i prowadziło do rutynowego w takich sytuacjach
przekraczania terminów na wniesienie kasacji, co łączyłoby się z koniecznością
składania uzasadnionego wniosku o przywrócenie owego terminu. Taka sytuacja
byłaby patologiczna i niemożliwa do tolerowania, ale wcale przy przyjęciu
prezentowanej interpretacji do niej nie dochodzi. Skoro pełnomocnictwo z urzędu
jest niezależne od zwolnienia od kosztów sądowych, to wystarczające jest, aby
pełnomocnik ustanowiony z urzędu w postępowaniu rozpoznawczym wniósł skargę
kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych.
Nie
można
także
podzielić
zarzutu
stawianego
sądowi,
że
był
niekonsekwentny przez dopuszczenie do udziału w postępowaniu pełnomocnika
ustanowionego z urzędu i równoczesne odrzucenie skargi kasacyjnej jako
nieopłaconej (wobec uznania, że w postępowaniu kasacyjnym nie działa zwolnienie
z kosztów sądowych dokonane na etapie postępowania rozpoznawczego).
Wykładnia zaprezentowana przez Sąd Najwyższy dowodzi trafności takiego
zachowania: wszak pełnomocnictwo zachowało swoją moc (na podstawie art. 91
k.p.c.), nie zostało cofnięte, a więc nie było podstaw do odmówienia
pełnomocnikowi
możliwości
wniesienia
skargi
kasacyjnej.
Inaczej
kwestia
wyglądała w odniesieniu do opłacenia tej skargi: wobec tego, że osoba nie została
zwolniona z kosztów postępowania na etapie postępowania kasacyjnego,
to nieopłaconą kasację należało odrzucić.
Z tych wszystkich względów uznać należy, że w obecnym stanie prawnym
udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów
sądowych nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi
kasacyjnej.
Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tym samym stanowiska
zajętego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20.X.2006 r., IV CZ 77/06,
niepubl. a podziela pogląd wypowiedziany w postanowieniach z 23.1.2007 r., III CZ
3/07, niepubl. oraz z 14.III.2007 r., l CZ 5/07, niepubl.
Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814
k.p.c., orzeczono jak w sentencji.