Supreme Court dismisses cassation on bank loan clauses, ruling abuse does not invalidate entire contract or force currency change.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the Bank's cassation appeal against a lower court ruling in favor of borrowers H.M. and R.M. regarding a bank loan dispute. The Bank argued that specific clauses were abusive and sought to invalidate the contract or change the interest rate from LIBOR to WIBOR. The court held that finding abusive clauses does not eliminate the contract's validity or allow for a complete rewrite of its essential terms based on later legal standards.
Legislator headnote
AI generatedArt. 69 ust. 3 pr. bank.; Art. 385 § 1 k.c.: The invalidation of abusive clauses does not eliminate the validity of the entire contract, nor does it justify replacing the agreed interest rate with a different benchmark or changing the currency of repayment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
I CSK 5716/22 POSTANOWIENIE 20 grudnia 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Jacek Widło na posiedzeniu niejawnym 20 grudnia 2023 r. w Warszawiew sprawie z powództwa H.M. i R.M.przeciwko Bankowi […] w W. Oddział w Polsceo ustalenie, ewentualnie o zapłatę i ustalenie,na skutek skargi kasacyjnej Banku [...] w W. Oddział w Polsceod wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawiez 13 maja 2022 r., I ACa 971/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego Banku […] z siedzibą w W. na rzecz powodów H.M. i R.M. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. (A.G.)
UZASADNIENIE
Pozwany Bank […] w W. Oddział w Polsce wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 maja 2022 r., w sprawie z powództwa H.M. i R.M., o ustalenie, ewentualnie o zapłatę i ustalenie, zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Skarżący powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne związane z wykładnią art. 69 ust. 3 pr. bank.
Nadto wskazał na zagadnienie prawne dotyczące kontroli incydentalnej i skutków prawnych stwierdzonej abuzywności zawartych w umowie klauzul, w tym możliwości dalszego trwania umowy, obowiązków informacyjnych, w tym przyjęcia szerszych standardów informacyjnych wynikających z orzecznictwa w tym zakresie po zawarciu umowy, możliwości stosowania stawki referencyjnej WIBOR, problematyki powództwa o ustalenie z art. 189 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Brak jest podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa.
Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne nie czynią zadość tym wymaganiom – bowiem nie stanowią obecnie zagadnień nowych. Wskazane w skardze przepisy były – w powołanym w skardze kontekście i zakresie – w ostatnim czasie przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Jeżeli chodzi o skutki stwierdzonej abuzywności, to jak wynika z orzecznictwa sądów polskich, w tym Sądu Najwyższego oraz dorobku judykacyjnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np.: wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18; wyrok SN z 29 października 2019 r., V CSK 308/18; wyrok SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18) w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej denominacji, można zastosować sankcję nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego (zob. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1541/22).
Ocena skutków wystąpienia klauzul abuzywnych odbywa się każdorazowo w odniesieniu do konkretnej umowy oraz stanu faktycznego indywidualnej sprawy.Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu nie wyeliminowało wprowadzenie w roku 2011 ust. 3 do art. 69 ustawy – Prawo bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy uzyskali w ramach umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska możliwość dokonywania spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie obcej.
Możliwość spłacania na przyszłość (od wejścia w życie nowelizacji), nie eliminuje wadliwości abuzywnych klauzul umownych ocenianych według stanu na datę zawarcia umowy. Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4379/22).
Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2), co nie wyklucza wzięcie pod uwagę dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych zapadłych w okresie późniejszym, w tym dotyczących kształtowania standardów informacyjnych wobec konsumenta. Jeżeli chodzi natomiast o wykładnię art. 189 k.p.c., to orzecznictwo dopuszcza przyjęcie, iż interes prawny w ustaleniu stosunku prawnego lub prawa może także istnieć mimo możliwości dochodzenia świadczenia, jeżeli ze spornego stosunku prawnego wynikają jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie jest możliwe lub nie jest na razie aktualne (zob. wyrok SN z 11 września 1953 r., 1 C 581/53, OSN 1954, Nr 3, poz. 65; orzeczenie SN z 9 sierpnia 1960 r., 1 CR 642/59, OSN 1961, Nr 4, poz. 110,).
Powództwo o ustalenie z art. 189 k.p.c. jest więc dopuszczalne, gdy w szczególności rozstrzyga ono wątpliwości odnośnie do istnienia węzła obligacyjnego w postaci umowy kredytowej pomiędzy stronami. Przepis ten nie wywołuje więc rozbieżności ocen w orzecznictwie.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.
Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). (A.G.) [ał]