Legislator Case Law & Legislation
I CSK 445/08 AI generated

Supreme Court allows adverse possession claim by overturning lower court's bad faith finding due to statutory presumption of knowledge.

Case Number I CSK 445/08
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Partially Allowed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court overturned the District Court's decision, which had rejected the claimant's adverse possession claim based on a finding of bad faith possession. The Court held that the claimant and her predecessor were presumed to have known about the 1945 nationalization decree due to its public publication, thereby negating the requirement to prove actual ignorance. Consequently, the 30-year possession period was calculated from the start of the nationalization rather than the 1990 civil code amendment, allowing the claim to mature despite the intervening lawsuit.

Legislator headnote

AI generated

Art. 172 § 2 k.c.; Art. 228 § 1 k.p.c.; Art. 231 k.p.c.; Art. 7 k.c.; Art. 175 k.c. in conjunction with Art. 123 § 1 pkt 1 k.c.; The presumption of good faith in possession is rebutted when the possessor could not have been unaware of a publicly enacted law depriving them of ownership, as such laws are deemed universally known.

Keywords

AI generated
adverse possession bad faith possession presumption of knowledge public law publication nationalization decree civil code amendment possession interruption

Cited Legislation

AI generated
Art. 7 k.c.
Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej
Art. 172 § 2 k.c.
od objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne (art. 172 § 2 k.c.), przy
Art. 175 k.c. in conjunction with Art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
dekretu o gruntach warszawskich przez ich niewłaściwe zastosowanie, art. 175 k.c.
Art. 228 § 1 k.p.c.
Art. 231 k.p.c.
Art. 398 § 15 k.p.c.
podstawy określone w art. 398.
Art. 7 k.c
posiadania nieruchomości przez P.M. Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej
art. 172 k.c
Zarzucono w niej naruszenie art. 172
art. 176 k.c
k.c. w zw. z art. 176 k.c. i art. 10 ustawy zmieniającej k.c., art. 7 k.c., art. 1 i art. 12
art. 175 k.c
dekretu o gruntach warszawskich przez ich niewłaściwe zastosowanie, art. 175 k.c.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt I CSK 445/08

POSTANOWIENIE

Dnia 5 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Z.M.

przy uczestnictwie Miasta Stołecznego Warszawy

i Z.J.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy

od postanowienia Sądu Okręgowego w W.

z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

W. do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

oraz

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2007 r. stwierdził, że

wnioskodawczyni Z.M. nabyła przez zasiedzenie, z dniem l października 2000 r.,

własność nieruchomości położonej w W. przy ul. J. 3 o powierzchni 545 m2. Sąd

ten ustalił, że nieruchomość tę nabył w 1935 r. P.M. Ogrodził ją wówczas i

wybudował drewniany dom, w którym zamieszkał z żoną. Po jej śmierci zawarł w

1975 r. ponowny związek małżeński z Z.M. P.M. zmarł w 1984 r. P.M. od 1935 r.

opłacał podatek od nieruchomości, której dotyczył wniosek. Obecnie podatek ten

opłaca wnioskodawczyni. Nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej. W

zbiorze dokumentów prowadzonym przez Sąd Rejonowy w W. jako jej właściciel

wpisana jest Gmina W., jako zarządca Zarząd Dzielnicy Gminy W., zaś jako

użytkownik wnioskodawczyni Z.M. W kwietniu 1998 r. zarządca nieruchomości

zwrócił się do wnioskodawczyni z propozycją podpisania umowy dzierżawy

nieruchomości. W związku z odmową wnioskodawczyni Gmina W. wniosła

przeciwko Z.M. pozew o wydanie nieruchomości.

Sąd Rejonowy przyjął, że P.M. utracił własność nieruchomości położonej w

W. przy ul. J. na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o

własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy (Dz.

U. Nr 50, poz. 279 – dalej dekret o gruntach warszawskich) w chwili wejścia w życie

tych przepisów, tj. 21 listopada 1945 r. Od tego czasu był posiadaczem samoistnym

nieruchomości,

a

po

jego

śmierci

nieruchomość

w

posiadanie

objęła

wnioskodawczyni, która była uprawniona do zaliczenia do czasu posiadania okresu

posiadania nieruchomości przez P.M. Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej

wiary. Uczestnik postępowania Miasto Stołeczne Warszawa nie udowodnił, że

posiadanie wnioskodawczyni i P.M. było posiadaniem w złej wierze. Dla nabycia

przez wnioskodawczynię nieruchomości w wyniku zasiedzenia wymagany był

zatem okres 20 lat. Dla biegu terminu zasiedzenia, który w myśl art. 10 ustawy z

dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 –

dalej ustawa zmieniająca k.c.) rozpoczął się w dniu 1 października 1990 r. mógł być

doliczony okres 10 lat, poprzedzający wejście w życie znowelizowanych przepisów

k.c. Należało zatem przyjąć, że wnioskodawczyni nabyła własność nieruchomości

przez zasiedzenie z dniem 1 października 2000 r.

Apelacja uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy została

oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 maja 2008 r., który

podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna tegoż uczestnika postępowania została oparta o obie

podstawy określone w art. 398. 3 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 172

k.c. w zw. z art. 176 k.c. i art. 10 ustawy zmieniającej k.c., art. 7 k.c., art. 1 i art. 12

dekretu o gruntach warszawskich przez ich niewłaściwe zastosowanie, art. 175 k.c.

w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez ich niezastosowanie oraz obrazę art. 234 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku Z.M.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

rozstrzyganej

sprawie

istota

sporu

dotyczyła

zagadnienia

czy

wnioskodawczyni i P.M. byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości położonej w

W. przy ul J. w dobrej wierze i czy wystarczający był w związku z tym do

zasiedzenia 20 letni okres jej posiadania. Art. 1 i art. 12 dekretu o gruntach

warszawskich nie odnoszą się do kwestii dobrej wiary posiadaczy gruntów

położonych na obszarze Warszawy i nie mogły w tym zakresie zostać naruszone

przez ich niewłaściwe zastosowanie. Usprawiedliwione były natomiast pozostałe

zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej.

Skarżący nie kwestionował samoistnego posiadania nieruchomości przez

P.M., a następnie przez wnioskodawczynię Z.M. Z uwagi na brzmienie art. 7 k.c.

wchodziło w grę domniemanie, że posiadanie przez nich nieruchomości było

posiadaniem w dobrej wierze. Sąd Okręgowy przyjął, że domniemanie to nie

zostało obalone w sytuacji, gdy badaniu w kontekście dobrej wiary podlega ocena

stanu autentycznej wiedzy posiadacza samoistnego co do prawa własności. Do

usunięcia domniemania dobrej wiary nie mogło być zatem w jego ocenie

wystarczające odwołanie się do uniwersalnych zasad obowiązujących w porządku

prawnym, w tym powszechnej znajomości opublikowanych przepisów prawa.

Stanowisko to jest błędne, gdyż nie uwzględnia należycie przepisów

dotyczących ogólnych reguł dowodzenia o faktach mających istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy. Zajście określonych okoliczności faktycznych nie musi być

wykazywane dowodami wskazującymi na nie bezpośrednio. Może to wynikać także

z

innych

ustalonych

faktów,

co

podkreśla

art.

k.p.c.

stanowiąc

o domniemaniach faktycznych. W myśl tej zasady z faktu prawidłowego

opublikowania aktu prawnego można zasadnie wyprowadzić wniosek, że akt ten był

powszechnie znany, a w konsekwencji znane były również skutki jego wejścia

w życie.

Reguła

ta

dotyczy

niewątpliwie

również

aktów

o

charakterze

nacjonalizacyjnym, pozbawiających określone w nich podmioty prawa własności.

Z uwagi na ich skutki i szeroki zakres zastosowania były one przy tym w praktyce

powszechnie znane. Nie sposób z tego względu zakładać, że wejście w życie

przepisów dekretu o gruntach warszawskich nie było znane wnioskodawczyni i jej

poprzednikowi prawnemu. Okoliczność ta nie wymagała zatem dowodzenia (art.

228 § l k.p.c.). Wymaga też pokreślenia, że przy innym założeniu zachodziłaby

potrzeba wykazania kiedy poszczególni adresaci norm prawnych zapoznali się

faktycznie z ich treścią, co mogłoby okazać się niewykonalne i godziłoby ewidentnie

w porządek prawny.

Z przyczyn wyżej wskazanych zachodziły podstawy dla przyjęcia, że

wnioskodawczyni Z.M., a wcześniej P.M., byli posiadaczami samoistnymi w złej

wierze. Zasiedzenie nieruchomości było w tym przypadku możliwe po upływie 30 lat

od objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne (art. 172 § 2 k.c.), przy

uwzględnieniu jednak, że nieobowiązujący już art. 177 k.c. wyłączał czasowo

możliwość zasiedzenia nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.

Oceniając to zagadnienie, z uwzględnieniem treści art. 10 ustawy zmieniającej k.c.

należało przyjąć, że istniała podstawa do doliczenia przez wnioskodawczynię do

czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia nieruchomości okresu 15 lat. Z

uwagi na komunalizację mienia, którego dotyczył wniosek bieg terminu zasiedzenia

rozpoczął się wcześniej, niż przyjął to Sąd Okręgowy ( w dniu 27 maja 1990 r.).

Zasiedzenie mogło nastąpić zatem z dniem 27 maja 2005 r. Bieg terminu

zasiedzenia został jednak przerwany w wyniku wniesienia przez gminę W. w 2002

r. pozwu o wydanie nieruchomości. Z tego względu uzasadniony był zarzut

naruszenia art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji postanowienia.