Supreme Court allows adverse possession claim by overturning lower court's bad faith finding due to statutory presumption of knowledge.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court overturned the District Court's decision, which had rejected the claimant's adverse possession claim based on a finding of bad faith possession. The Court held that the claimant and her predecessor were presumed to have known about the 1945 nationalization decree due to its public publication, thereby negating the requirement to prove actual ignorance. Consequently, the 30-year possession period was calculated from the start of the nationalization rather than the 1990 civil code amendment, allowing the claim to mature despite the intervening lawsuit.
Legislator headnote
AI generatedArt. 172 § 2 k.c.; Art. 228 § 1 k.p.c.; Art. 231 k.p.c.; Art. 7 k.c.; Art. 175 k.c. in conjunction with Art. 123 § 1 pkt 1 k.c.; The presumption of good faith in possession is rebutted when the possessor could not have been unaware of a publicly enacted law depriving them of ownership, as such laws are deemed universally known.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Sygn. akt I CSK 445/08
POSTANOWIENIE
Dnia 5 czerwca 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Z.M.
przy uczestnictwie Miasta Stołecznego Warszawy
i Z.J.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 5 czerwca 2009 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy
od postanowienia Sądu Okręgowego w W.
z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu
w
W. do
ponownego
rozpoznania
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
oraz
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w W. w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2007 r. stwierdził, że
wnioskodawczyni Z.M. nabyła przez zasiedzenie, z dniem l października 2000 r.,
własność nieruchomości położonej w W. przy ul. J. 3 o powierzchni 545 m2. Sąd
ten ustalił, że nieruchomość tę nabył w 1935 r. P.M. Ogrodził ją wówczas i
wybudował drewniany dom, w którym zamieszkał z żoną. Po jej śmierci zawarł w
1975 r. ponowny związek małżeński z Z.M. P.M. zmarł w 1984 r. P.M. od 1935 r.
opłacał podatek od nieruchomości, której dotyczył wniosek. Obecnie podatek ten
opłaca wnioskodawczyni. Nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej. W
zbiorze dokumentów prowadzonym przez Sąd Rejonowy w W. jako jej właściciel
wpisana jest Gmina W., jako zarządca Zarząd Dzielnicy Gminy W., zaś jako
użytkownik wnioskodawczyni Z.M. W kwietniu 1998 r. zarządca nieruchomości
zwrócił się do wnioskodawczyni z propozycją podpisania umowy dzierżawy
nieruchomości. W związku z odmową wnioskodawczyni Gmina W. wniosła
przeciwko Z.M. pozew o wydanie nieruchomości.
Sąd Rejonowy przyjął, że P.M. utracił własność nieruchomości położonej w
W. przy ul. J. na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o
własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy (Dz.
U. Nr 50, poz. 279 – dalej dekret o gruntach warszawskich) w chwili wejścia w życie
tych przepisów, tj. 21 listopada 1945 r. Od tego czasu był posiadaczem samoistnym
nieruchomości,
a
po
jego
śmierci
nieruchomość
w
posiadanie
objęła
wnioskodawczyni, która była uprawniona do zaliczenia do czasu posiadania okresu
posiadania nieruchomości przez P.M. Art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej
wiary. Uczestnik postępowania Miasto Stołeczne Warszawa nie udowodnił, że
posiadanie wnioskodawczyni i P.M. było posiadaniem w złej wierze. Dla nabycia
przez wnioskodawczynię nieruchomości w wyniku zasiedzenia wymagany był
zatem okres 20 lat. Dla biegu terminu zasiedzenia, który w myśl art. 10 ustawy z
dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 –
dalej ustawa zmieniająca k.c.) rozpoczął się w dniu 1 października 1990 r. mógł być
doliczony okres 10 lat, poprzedzający wejście w życie znowelizowanych przepisów
k.c. Należało zatem przyjąć, że wnioskodawczyni nabyła własność nieruchomości
przez zasiedzenie z dniem 1 października 2000 r.
Apelacja uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy została
oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 maja 2008 r., który
podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.
Skarga kasacyjna tegoż uczestnika postępowania została oparta o obie
podstawy określone w art. 398. 3 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 172
k.c. w zw. z art. 176 k.c. i art. 10 ustawy zmieniającej k.c., art. 7 k.c., art. 1 i art. 12
dekretu o gruntach warszawskich przez ich niewłaściwe zastosowanie, art. 175 k.c.
w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez ich niezastosowanie oraz obrazę art. 234 k.p.c.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania,
ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku Z.M.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W
rozstrzyganej
sprawie
istota
sporu
dotyczyła
zagadnienia
czy
wnioskodawczyni i P.M. byli samoistnymi posiadaczami nieruchomości położonej w
W. przy ul J. w dobrej wierze i czy wystarczający był w związku z tym do
zasiedzenia 20 letni okres jej posiadania. Art. 1 i art. 12 dekretu o gruntach
warszawskich nie odnoszą się do kwestii dobrej wiary posiadaczy gruntów
położonych na obszarze Warszawy i nie mogły w tym zakresie zostać naruszone
przez ich niewłaściwe zastosowanie. Usprawiedliwione były natomiast pozostałe
zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej.
Skarżący nie kwestionował samoistnego posiadania nieruchomości przez
P.M., a następnie przez wnioskodawczynię Z.M. Z uwagi na brzmienie art. 7 k.c.
wchodziło w grę domniemanie, że posiadanie przez nich nieruchomości było
posiadaniem w dobrej wierze. Sąd Okręgowy przyjął, że domniemanie to nie
zostało obalone w sytuacji, gdy badaniu w kontekście dobrej wiary podlega ocena
stanu autentycznej wiedzy posiadacza samoistnego co do prawa własności. Do
usunięcia domniemania dobrej wiary nie mogło być zatem w jego ocenie
wystarczające odwołanie się do uniwersalnych zasad obowiązujących w porządku
prawnym, w tym powszechnej znajomości opublikowanych przepisów prawa.
Stanowisko to jest błędne, gdyż nie uwzględnia należycie przepisów
dotyczących ogólnych reguł dowodzenia o faktach mających istotne znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy. Zajście określonych okoliczności faktycznych nie musi być
wykazywane dowodami wskazującymi na nie bezpośrednio. Może to wynikać także
z
innych
ustalonych
faktów,
co
podkreśla
art.
k.p.c.
stanowiąc
o domniemaniach faktycznych. W myśl tej zasady z faktu prawidłowego
opublikowania aktu prawnego można zasadnie wyprowadzić wniosek, że akt ten był
powszechnie znany, a w konsekwencji znane były również skutki jego wejścia
w życie.
Reguła
ta
dotyczy
niewątpliwie
również
aktów
o
charakterze
nacjonalizacyjnym, pozbawiających określone w nich podmioty prawa własności.
Z uwagi na ich skutki i szeroki zakres zastosowania były one przy tym w praktyce
powszechnie znane. Nie sposób z tego względu zakładać, że wejście w życie
przepisów dekretu o gruntach warszawskich nie było znane wnioskodawczyni i jej
poprzednikowi prawnemu. Okoliczność ta nie wymagała zatem dowodzenia (art.
228 § l k.p.c.). Wymaga też pokreślenia, że przy innym założeniu zachodziłaby
potrzeba wykazania kiedy poszczególni adresaci norm prawnych zapoznali się
faktycznie z ich treścią, co mogłoby okazać się niewykonalne i godziłoby ewidentnie
w porządek prawny.
Z przyczyn wyżej wskazanych zachodziły podstawy dla przyjęcia, że
wnioskodawczyni Z.M., a wcześniej P.M., byli posiadaczami samoistnymi w złej
wierze. Zasiedzenie nieruchomości było w tym przypadku możliwe po upływie 30 lat
od objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne (art. 172 § 2 k.c.), przy
uwzględnieniu jednak, że nieobowiązujący już art. 177 k.c. wyłączał czasowo
możliwość zasiedzenia nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa.
Oceniając to zagadnienie, z uwzględnieniem treści art. 10 ustawy zmieniającej k.c.
należało przyjąć, że istniała podstawa do doliczenia przez wnioskodawczynię do
czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia nieruchomości okresu 15 lat. Z
uwagi na komunalizację mienia, którego dotyczył wniosek bieg terminu zasiedzenia
rozpoczął się wcześniej, niż przyjął to Sąd Okręgowy ( w dniu 27 maja 1990 r.).
Zasiedzenie mogło nastąpić zatem z dniem 27 maja 2005 r. Bieg terminu
zasiedzenia został jednak przerwany w wyniku wniesienia przez gminę W. w 2002
r. pozwu o wydanie nieruchomości. Z tego względu uzasadniony był zarzut
naruszenia art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
orzekł jak w sentencji postanowienia.