Legislator Case Law & Legislation
I CSK 3143/22 AI generated

Supreme Court dismisses appeal on unjust enrichment claim against co-owner lacking exclusive possession evidence.

Case Number I CSK 3143/22
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal against a lower court ruling that rejected her claim for unjust enrichment. The plaintiff argued that the defendant's possession was wrongful, but the court found she failed to prove the defendant excluded her co-ownership rights. Consequently, the court held that without evidence of exclusive use or bad faith, the claim for compensation was legally unfounded.

Legislator headnote

AI generated

Art. 224 § 2 k.c.; Art. 225 k.c.; A claim for unjust enrichment against a co-owner requires proof that the co-owner used the common property in a manner excluding the plaintiff's co-ownership rights.

Keywords

AI generated
unjust enrichment co-ownership rights exclusive possession bad faith possession cassation appeal civil procedure property law

Cited Legislation

AI generated
Art. 224 § 2 k.c.
Trafnie skarżąca wskazuje, że co do zasady, roszczenie określone w art. 224 § 2 k.c. lub art.
Art. 225 k.c.
lub art. 225 k.c. przysługuje właścicielowi niezależnie od zgłoszenia roszczenia o wydanie rzeczy ( zob.
Art. 206 k.c.
27).Naruszenie uprawnienia do korzystania z rzeczy wspólnej stwarza po stronie współwłaścicieli podstawę żądania dopuszczenia do korzystania z rzeczy wspólnej lub dokonania podziału rzeczy quo usum (art. 206 k.c.).
Art. 5 k.c.
Po pierwsze, z tej przyczyny, że jest ono sprzeczne z art. 5 k.c., a po wtóre z uwagi na zasadność zgłoszonego przez pozwaną zarzutu potrącenia z tytułu nakładów koniecznych utrzymujących nieruchomość w stanie niepogorszonym i zwiększających jej wartość rynkową.
Art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jej zdaniem, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem Sąd Apelacyjny w wyniku rażąco niewłaściwego zastosowania art.
Art. 3989 § 2 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art.
Art. 98 § 1 i 3 k.p.c.
3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw.
Art. 391 § 1 k.p.c.
Art. 398²¹ k.p.c.
z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust.
art. 5 k.c
Po pierwsze, z tej przyczyny, że jest ono sprzeczne z art. 5 k.c., a po wtóre z uwagi na zasadność zgłoszonego przez pozwaną zarzutu potrącenia z tytułu nakładów koniecznych utrzymujących nieruchomość w stanie niepogorszonym i zwiększających jej wartość rynkową.

Cited Case Law

AI generated
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt I CSK 3143/22 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa E. E.‎przeciwko E. M.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 października 2022 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie‎z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt I ACa 352/21, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 4067 (cztery tysiące sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 30 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację powódki E. E. od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 24 marca 2021 r., którym oddalono jej pozew w zakresie w jakim był skierowany przeciwko E. M. o wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości przy ul. […] w S. za okres od 6 października 2004 r. do 6 stycznia 2020 r. U podstaw oddalenia powództwa i apelacji legło stwierdzenie, że w okresie od 10 sierpnia 2016 r. pozwana jest w 995/12398 części współużytkowniczką wieczystą nieruchomości i współwłaścicielem posadowionego na niej budynku, a powódka, która od 1987 r. mieszka w Meksyku, a o prawach do nieruchomości dowiedziała się dopiero w 2013 r., nie wykazała by pozwana korzystała z nieruchomości w sposób wyłączający jej współposiadanie.

Z kolei w okresie od 6 października 2004 r. do 9 sierpnia 2016 r. spadkobierczynie, posiadającej tytuł prawny do nieruchomości M. B., zawarły z A. M. - która udostępniła w 1974 r. nieruchomość pozwanej i jej mężowi - umowę zbliżoną do użyczenia, w ramach której - była ona uprawniona do zarządzania nieruchomością i przeprowadzania w niej remontów, w zamian za prawo do nieodpłatnego z niej korzystania. Pozwana z mężem jako posiadacze zależni przez cały ten okres zamieszkiwali w nieruchomości, ponosili związane z tym opłaty i nakłady na jej utrzymanie, bez sprzeciwu ze strony współwłaścicieli, którzy nie domagali się wydania nieruchomości ani regulowania na ich rzecz opłat za korzystanie z niej, co wyklucza istnienie po stronie pozwanej złej wiary.Ponadto, nawet gdyby uznać, że pozwana była posiadaczem w złej wierze to i tak żądanie zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości byłoby bezzasadne.

Po pierwsze, z tej przyczyny, że jest ono sprzeczne z art. 5 k.c., a po wtóre z uwagi na zasadność zgłoszonego przez pozwaną zarzutu potrącenia z tytułu nakładów koniecznych utrzymujących nieruchomość w stanie niepogorszonym i zwiększających jej wartość rynkową. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jej zdaniem, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, bowiem Sąd Apelacyjny w wyniku rażąco niewłaściwego zastosowania art. 365 § 1 w zw. z art. 366 k.p.c. pominął prawomocne orzeczenia sądów zapadłe w sprawie o zasiedzenie nieruchomości przez pozwaną w zakresie ustalenia jej złej wiary, co było nieodłącznym elementem rozstrzygnięcia, i wprost sprzecznie z tymi orzeczeniami przyjął dobrą wiarę pozwanej, co jest prima facie, rażąco sprzeczne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, ochroną prawa własności i co podważa zaufanie do całego wymiaru sprawiedliwości, skoro pomimo prawomocnie zakończonego, wieloletniego sporu o zasiedzenie nieruchomości, Sąd rozstrzygnął kwestię złej (dobrej) wiary posiadacza odmiennie, niż sądy w sprawie o zasiedzenie.

W ocenie skarżącej, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona również z tego powodu, że Sąd Apelacyjny w wyniku błędnej wykładni art. 224 § 2 w zw. z art. 225 i w zw. z art. 230 k.c. przyjął, że warunkiem skutecznego dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez jej właściciela jest wytoczenie powództwa o wydanie nieruchomości i/lub próba faktycznego wejścia w posiadanie nieruchomości, podczas gdy oczywistym jest, że roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości może być dochodzone niezależnie od roszczenia windykacyjnego i wynika ono z samego faktu władania nieruchomością przez nieuprawnionego, wbrew woli właściciela.Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej odrzucenie ewentualnie odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.

Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Uzasadnienie wniosku w zakresie zarzutów, które miały się stać podstawą przyjęcia skargi do rozpoznania jest w istocie skrótem uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej, a nie odrębnym wywodem prawnym realizującym publicznoprawne przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Ponadto, skarżąca błędnie postrzega zakres związania sądu prawomocnym orzeczeniem.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto bowiem, że granice przedmiotowe mocy wiążącej należy oceniać według reguł przyjętych w art. 366 k.p.c. w odniesieniu do przedmiotowych granic powagi rzeczy osądzonej. W konsekwencji moc wiążącą z perspektywy kolejnych postępowań uzyskują jedynie ustalenia dotyczące tego, o czym orzeczono w związku z podstawą sporu. Moc wiążąca orzeczenia nie rozciąga się natomiast na kwestie prejudycjalne, które sąd przesądził, dążąc do rozstrzygnięcia o żądaniu i których rozstrzygnięcie znajduje się poza sentencją, jako element jej motywów.

Treść uzasadnienia może natomiast służyć sprecyzowaniu rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, a nie temu by moc wiążącą orzeczenia rozciągać na kwestie pozostające poza sentencją. Zakresem prawomocności materialnej jest bowiem objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do tego doprowadziły. Tego rodzaju zagadnienia mogą być przedmiotem odmiennego osądu w późniejszych procesach, dopóki nie zostaną objęte rozstrzygnięciem w sposób, który będzie wiązał kolejne sądy w dalszych postępowaniach (zob. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego ‎z 6 sierpnia 1971r., II CR 287/71, OSNCP 1972, nr 2, poz. 34; z 8 czerwca 2005 r., V CK 702/04, niepubl.; z 15 lutego 2007r., II CSK 452/06, OSNC – ZD 2008, nr A, poz. 120 ; z 22 czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011, nr 2, poz. 16;

‎z 11 lutego 2014r., I UK 329/13, OSNP 2015, nr 5, poz. 69; z 25 czerwca 2014r., ‎IV CSK 610/13, OSNC-ZD 2015, nr D, poz. 51; z 26 maja 2017r., I CSK 464/16, niepubl.; i z 15 maja 2019r., II CSK 145/18, niepubl.). W konsekwencji Sądy meriti były związane prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie ( II Ns 469/09) jedynie w zakresie, w jakim Sąd ten stwierdził, że E.M. nie nabyła praw do tej nieruchomości przez zasiedzenie. Niezależnie od powyższego skarżąca wadliwie interpretuje wyrażone w motywach rozstrzygnięcia w sprawie o zasiedzenie stanowisko Sądów w kwestii złej wiary pozwanej.

Sądy w sprawie tej przyjęły bowiem, że wniosek podlega oddaleniu, gdyż E. M. i jej mąż byli posiadaczami nieruchomości ale ich posiadanie nie miało charakteru samoistnego. Na wypadek natomiast innej kwalifikacji i przyjęcia, że posiadanie to miało charakter samoistny stwierdziły, że było to posiadanie w złej wierze. Wbrew stanowisku skarżącej Sądy w sprawie o zasiedzenie nie oceniały zatem czy pozwana posiadała nieruchomość w złej wierze w przypadku kwalifikacji jej posiadania jako zależnego. Wynika to z faktu, że kwalifikacja posiadania jako zależnego wyklucza dopuszczalność zasiedzenia, co czyni bezprzedmiotowym ocenę dobrej lub złej wiary posiadacza z perspektywy przesłanek prowadzących do zasiedzenia.

Oczywiste jest przy tym, że zupełnie inna będzie ocena złej wiary w sytuacji, gdy będzie ona odnoszona do posiadacza władającego nieruchomością w sposób samoistny lub też zależny. Trafnie skarżąca wskazuje, że co do zasady, roszczenie określone w art. 224 § 2 k.c. lub art. 225 k.c. przysługuje właścicielowi niezależnie od zgłoszenia roszczenia o wydanie rzeczy ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2017 r., V CSK 584/16, niepubl.). W przypadku jednak, gdy takie roszczenie jest kierowane do innego współwłaściciela konieczne jest wykazanie, że korzysta on z rzeczy wspólnej, w sposób wykluczający współposiadanie powoda, który domagał się dopuszczenia do współposiadania ( zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 13 marca 2008 r., III CZP 3/08, OSNC 2009, nr 4, poz. 53 i wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2010 r., II CSK 32/10, OSNC – ZD 2011, nr B, poz. 27).Naruszenie uprawnienia do korzystania z rzeczy wspólnej stwarza po stronie współwłaścicieli podstawę żądania dopuszczenia do korzystania z rzeczy wspólnej lub dokonania podziału rzeczy quo usum (art. 206 k.c.).

W sytuacjach w których nie jest możliwe posiadanie rzeczy wspólnej i korzystanie z niej w sposób określony w art. 206 k.c., zakres zgodnego z prawem posiadania i korzystania z rzeczy – w razie braku odmiennej umowy współwłaścicieli - powinien być wyznaczony odpowiednio do wielkości udziałów we współwłasności ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 października 2011 r., III CSK 288/10, IC 2012, nr 10, s. 29).Z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) wynika, że pozwana wraz z mężem 10 sierpnia 2016 r. nabyli udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości i współwłasności posadowionego na niej budynku.

Powódka natomiast mieszka w Meksyku i do Polski przyjeżdża co 2-3 lata. Nigdy nie była na nieruchomości, nie łożyła na jej utrzymanie, nie domagała się dopuszczenia do współposiadania, a wystąpiła jedynie z zawezwaniem do próby ugodowej żądając wydania nieruchomości i zapłaty wynagrodzenia za bezumowne z niej korzystanie. Przyjęcie przez Sądy meriti, że za okres gdy pozwana nabyła udziały w nieruchomości zgłoszenie żądania jej wydania nie było wystarczające do domagania się zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, nie dowodzi oczywistej zasadności skargi, skoro odpowiada stanowisku prezentowanemu w tym zakresie w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jedn. tekst:

Dz. U. z 2015, poz. 1800, ze zm.).[as]