Legislator Case Law & Legislation
I CSK 2855/23 AI generated

Supreme Court dismisses cassation appeal on consumer contract clause substitution and foreign currency indexation issues.

Case Number I CSK 2855/23
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court of Poland dismissed the Syndic's cassation appeal against the appellate court's judgment in a consumer loan dispute. The Syndic argued that the court erred in refusing to substitute a prohibited bank table clause with a reference to the average foreign exchange rate, citing conflicting case law. The court rejected this claim, stating that the specific provisions do not require reinterpretation and that EU law prohibits domestic courts from filling gaps left by unfair terms by applying domestic rules by analogy.

Legislator headnote

AI generated

Art. 3989 § 1 k.p.c.; Art. 3851 § 1, 2 k.c.; Art. 93/13/EWG; The Supreme Court holds that a cassation appeal is inadmissible if the cited legal provisions do not require reinterpretation to resolve conflicting case law, and that EU law precludes domestic courts from substituting unfair contract terms by applying domestic law by analogy to fill resulting gaps.

Keywords

AI generated
cassation appeal admissibility consumer contract unfair terms substitution of prohibited clauses foreign currency indexation EU law supremacy average exchange rate bank table clauses

Cited Legislation

AI generated
Art. 3989 § 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.
Art. 3989 § 2 k.p.c.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.
Art. 3851 § 1 k.c.
Art. 3851 § 2 k.c.
Art. 93/13/EWG
Art. 39821 k.p.c.
391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
art. 3989 § 1 k.p.c
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.
art. 3984 § 2 k.p.c
W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c.
art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c.
art. 358 § 2 k.c
Odnosząc się do akcentowanej we wniosku możliwości substytucji niedozwolonego postanowienia umownego odwołaniem do art. 358 § 2 k.c., względnie art.

Cited Case Law

AI generated
III CSK 104/08
Supreme Court dismisses appeal for failure to cite legal grounds and request annulment with scope under Civil Procedure Code.
II CSK 84/07
Supreme Court dismisses cassation appeal for lack of reasoning citing specific procedural articles.
V CSK 382/18
Supreme Court quashes appeal allowing retrial on consumer credit invalidity and unjust enrichment claims. Consumer bank dispute over invalid mortgage loan terms and interest claims. Court remands case for further proceedings on restitution and damages. Consumer credit contract invalidity restitution unjust enrichment interest claims consumer protection law. Supreme Court quashes appeal remands case for retrial on consumer credit invalidity and unjust enrichment claims. Consumer bank dispute over invalid mortgage loan terms and interest claims. Court remands case for further proceedings on restitution and damages.
II CSKP 15/22
Supreme Court quashes appeal ruling on unfair currency clause removal transforming indexed loan into fixed-rate loan.
II CSKP 285/22
Supreme Court voids abusive currency clauses in indexed loan, ruling contract nature changes if removed.
II CSKP 722/22
Supreme Court voids credit contract due to abusive exchange rate clauses altering contract essence.
II CSKP 1311/22
Supreme Court quashes lower court ruling on abusive loan clauses, remanding case to determine restitution scope.
II CSKP 611/22
Supreme Court dismisses appeal on abusive indexation clause; bank's penalty default upheld as preventive measure.
I CSK 1669/22
Supreme Court dismisses cassation on unfair terms, ruling entire indexed loan void if spread clauses are abusive.
II CSKP 45/22
Supreme Court quashes appeal ruling allowing NBP average rate to fill gap after abusive exchange clause invalidation.
II CSKP 163/22
Supreme Court quashes appeal ruling on unfair currency clause in mortgage loan contract between consumers and bank.
II CSKP 382/22
Supreme Court dismisses cassation appeal on invalid currency-indexed loan contract due to violation of contract nature.
II CSKP 403/22
Supreme Court dismisses bank's appeal, ruling that invalid loan contracts create reciprocal unjust enrichment claims for both parties.
II CSKP 809/22
Supreme Court dismisses consumer loan invalidity claim, upholding unfair clause interpretation under EU Directive 93/13.
C-6/22
Pogląd ten koresponduje z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

I CSK 2855/23 POSTANOWIENIE 5 października 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 5 października 2023 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.‎przeciwko P. O. i B. O.‎o zapłatę,‎na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach‎z 27 grudnia 2021 r., I ACa 43/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego Syndyka masy upadłości Bank S.A. w W., pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

UZASADNIENIE

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący Syndyk masy upadłości Bank S.A. w W. (pierwotnie Bank S.A. w W.) wskazał, że istnieje potrzeba wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim pozwalają na rekonstrukcję woli stron umowy w sytuacji usunięcia z umowy indeksowanej do waluty obcej klauzul odesłania do bankowych tabel kursowych w sposób, który będzie respektował wolę obu stron umowy co do postanowień umowy kredytu oraz uwzględniał charakter, ogólną systematykę i całokształt postanowień umowy.

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przekonuje, by istniała potrzeba wykładni wskazanych przepisów.

Przytoczone we wniosku wątpliwości w zestawieniu z zarzutami skargi i przedmiotem postępowania odnosiły się do konsekwencji zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim) postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do kursu waluty obcej ustalanego przez bank przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Problematyka ta była wielokrotnie podejmowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych. W judykaturze tej wyjaśniono w szczególności, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu.

W konsekwencji postanowienia takie są niedopuszczalne jako kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a ich bezskuteczność – niezależnie od dalszych postanowień umowy, w tym wyrażających ryzyko walutowe – może prowadzić do upadku umowy w całości (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt złotowy, niezależnie od przyjętej formuły oprocentowania, zważywszy, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą, byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, iż umowę taką należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe i przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20).

Stanowisko to zostało podzielone w licznych późniejszych rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr D, poz. 45, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22 i z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22). Odnosząc się do akcentowanej we wniosku możliwości substytucji niedozwolonego postanowienia umownego odwołaniem do art. 358 § 2 k.c., względnie art. 41 pr. weksl., należało podnieść, że zastąpienie niedozwolonej klauzuli umownej – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – może być rozważane wtedy, gdyby jej brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., ‎I CSK 1669/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych odsyłających do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank Polski, względnie ogólnie pojmowanego „kursu rynkowego”, Sąd Najwyższy zwraca uwagę w ugruntowanej judykaturze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i‎II CSKP 382/22, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22).

Pogląd ten koresponduje z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216, w którego sentencji stwierdzono m.in., że przepisy dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s.

29) stoją na przeszkodzie temu, by sąd krajowy po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem mógł zaradzić lukom wynikającym z usunięcia nieuczciwego warunku zawartego w tej umowie poprzez zastosowanie przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do rozważanej umowy tylko odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązującą w krajowym prawie zobowiązań. W wyroku tym przyjęto również, że sąd krajowy nie może odmówić unieważnienia umowy – jeżeli po eliminacji postanowień abuzywnych nie może ona zostać utrzymana zgodnie z przepisami prawa krajowego – jeżeli konsument w sposób wyraźny się o to zwrócił.

We wcześniejszym wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jednoznacznie wykluczył natomiast dokonywanie przez sąd krajowy takiej wykładni umowy, która zmierzałaby do łagodzenia nieuczciwego charakteru postanowienia umownego, nawet jeżeli wykładnia taka odpowiadałaby wspólnej woli stron. Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, ‎art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. [SOP] [ał]