Legislator Case Law & Legislation
I CSK 278/25 AI generated

Supreme Court dismisses appeal as inadmissible for enforcement rulings in non-contentious proceedings under Civil Procedure Code.

Case Number I CSK 278/25
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by A.S. against the Second Instance Court's refusal to register a forced mortgage. The appellant argued violations of specific articles regarding the admissibility of cassation in property law matters. The Court ruled that such enforcement orders are merely instrumental stages of a protective proceeding and thus fall under the inadmissibility regime applicable to protective proceedings.

Legislator headnote

AI generated

Art. 5191 § 1 k.p.c.; Art. 743 § 2 k.p.c.: Cassation appeals are inadmissible against court rulings issued in the enforcement stage of a protective proceeding, as these orders serve only an instrumental function and do not determine the substance of the property law dispute.

Keywords

AI generated
cassation admissibility enforcement proceedings protective proceedings forced mortgage non-contentious procedure instrumental function civil procedure code

Cited Legislation

AI generated
Art. 5191 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c.
Art. 743 § 1 k.p.c.
7674 § 2 i art. 743 § 1 k.p.c.), lecz na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu nieprocesowym, do których odsyła art.
Art. 743 § 2 k.p.c.
743 § 1 k.p.c.), jeżeli zaś z uwagi na swą treść postanowienie o zabezpieczeniu podlega wykonaniu w inny sposób, należy stosować odpowiednio przepisy dotyczące tego sposobu (art. 743 § 2 k.p.c.).
Art. 291 § 1 pkt 4 k.p.k.
art. 291 § 1 pkt 4 k.p.k.).
Art. 292 § 1 k.p.c.
Art. 747 pkt 2 k.p.c.
Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu, które polega na ustanowieniu hipoteki przymusowej (art. 747 pkt 2 k.p.c.), następuje przez wpis hipoteki w księdze wieczystej (por.
Art. 3986 § 3 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 3986 § 3 w związku z art.
Art. 13 § 2 k.p.c.
3986 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Art. 520 § 1 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., nie dostrzegłszy podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w tym przepisie.
art. 110 pkt 2 u.k.w.h
1 oraz art. 110 pkt 2 u.k.w.h.

Cited Case Law

AI generated
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

I CSK 278/25 POSTANOWIENIE 29 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 29 grudnia 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku Prokuratora Rejonowego w S.‎z udziałem M.R. i A.S.‎o wpis hipoteki przymusowej,‎na skutek skargi kasacyjnej A.S.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce‎z 6 czerwca 2024 r., I Ca 119/24, 1. odrzuca skargę kasacyjną;

2. oddala wniosek M.R. o zasądzenie od A.S. kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIEPostanowieniem z dnia 6 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, na skutek apelacji uczestnika M.R. od postanowienia Sądu Rejonowego w Pułtusku z dnia 2 lutego 2024 r., zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek Prokuratora Rejonowego w S. o wpis hipoteki przymusowej.Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną uczestniczka postępowania A.S., zarzucając naruszenie art. 109 ust. 1 oraz art. 110 pkt 2 u.k.w.h. i wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym, od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz postanowień w przedmiocie odrzucenia wniosku lub umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie - w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego - przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle systematyki części drugiej kodeksu postępowania cywilnego jedną z kategorii spraw z zakresu prawa rzeczowego stanowią sprawy rozpoznawane w postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 6261 i n. k.p.c.).

Kwalifikacja postanowień sądu drugiej instancji wydawanych na podstawie przepisów o postępowaniu wieczystoksięgowym w związku z uprzednio toczącym się postępowaniem zabezpieczającym jako postanowień zdatnych do zaskarżenia skargą kasacyjną na podstawie art. 5191 § 1 k.p.c. budzi kontrowersje w orzecznictwie. Za trafne w tej materii należy jednak uznać zapatrywanie, według którego skarga kasacyjna jest niedopuszczalna od postanowień sądu drugiej instancji, które dotyczą wpisów w księdze wieczystej dokonywanych w związku z realizacją zabezpieczenia udzielonego przez sąd w postępowaniu zabezpieczającym (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2019 r., V CSK 163/19 i z dnia 12 lutego 2020 r., V CSK 159/19 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

Jest tak dlatego, że postępowanie wieczystoksięgowe pełni w tych przypadkach jedynie funkcję instrumentalną wobec postanowienia o zabezpieczeniu; stanowi ono drugie – wykonawcze – stadium postępowania zabezpieczającego, następujące po zakończeniu jego rozpoznawczego (jurysdykcyjnego) etapu. Założenie to znajduje podstawę w art. 743 k.p.c., w którym jako zasadę przewiduje się wykonywanie postanowień o zabezpieczeniu zgodnie z odpowiednio stosowanymi przepisami o postępowaniu egzekucyjnym (art. 743 § 1 k.p.c.), jeżeli zaś z uwagi na swą treść postanowienie o zabezpieczeniu podlega wykonaniu w inny sposób, należy stosować odpowiednio przepisy dotyczące tego sposobu (art. 743 § 2 k.p.c.).

Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu, które polega na ustanowieniu hipoteki przymusowej (art. 747 pkt 2 k.p.c.), następuje przez wpis hipoteki w księdze wieczystej (por. art. 67 u.k.w.h.), toteż przepisami mającymi odpowiednie zastosowanie są w tym przypadku przepisy o postępowaniu wieczystoksięgowym. Toczące się w tych warunkach postępowanie w przedmiocie wpisu w księdze wieczystej nie ma samoistnego charakteru; przepisy regulujące postępowanie wieczystoksięgowe obsługują jedynie w tym przypadku postępowanie zabezpieczające uregulowane w części drugiej kodeksu postępowania cywilnego, uzupełniając to postępowanie w związku z niepełną regulacją normatywną jego fazy wykonawczej i odesłaniem wyrażonym w art. 743 § 2 k.p.c. W konsekwencji, przy ocenie zdatności kasacyjnej postanowień sądu drugiej instancji zapadających w wykonawczej fazie postępowania zabezpieczającego nie można przyznawać rozstrzygającego znaczenia przepisom właściwym dla postępowania, którego regulacja pełni tylko służebną rolę źródła, do którego odsyła art. 743 § 2 k.p.c., a postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu w księdze wieczystej, które zapada w stadium wykonawczym postępowania zabezpieczającego, nie powinno być kwalifikowane jako postanowienie orzekające co do istoty sprawy w sprawie z zakresu prawa rzeczowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Wykładnikiem zaskarżalności rozważanych postanowień jest natomiast wzorzec właściwy dla postępowania zabezpieczającego, w którym skarga kasacyjna jest niedopuszczalna (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CZ 22/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 147 i z dnia 14 czerwca 2018 r., V CSK 362/17 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).Na rzecz preferowanego stanowiska przemawia również spójność rozwiązań regulujących dopuszczalność skargi kasacyjnej w ogólności.

Nie ma bowiem racjonalnego uzasadnienia podejście, w ramach którego od postanowień zapadających w jurysdykcyjnej fazie postępowania zabezpieczającego, rozstrzygających o zasadności żądania udzielenia tymczasowej ochrony prawnej, skarga kasacyjna byłaby w każdym przypadku niedopuszczalna, natomiast postanowienia mające na celu wykonanie uprzednio udzielonego zabezpieczenia mogłyby być zaskarżalne skargą kasacyjną z tego powodu, że w okolicznościach konkretnej sprawy, z racji sposobu zabezpieczenia, nie zapadają one na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym (por. art. 7674 § 2 i art. 743 § 1 k.p.c.), lecz na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu nieprocesowym, do których odsyła art. 743 § 2 k.p.c. Do odmiennego stanowiska nie skłania fakt, że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia zostało in casu wydane przez prokuratora na podstawie art. 291 k.p.k., a jego przedmiotem – jak wynikało z ustaleń – był środek kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia szkody (por. art. 291 § 1 pkt 4 k.p.k.).

Zabezpieczenie wykonania tego rodzaju środka, zważywszy na jego cywilnoprawną naturę, odpowiada charakterem zabezpieczeniu roszczeń w postępowaniu cywilnym; dochodzi ono do skutku w sposób wskazany w przepisach kodeksu postępowania cywilnego, w tym przez ustanowienie hipoteki przymusowej (art. 292 § 1 w związku z art. 747 pkt 2 k.p.c.). Wykonanie zabezpieczenia orzeczonego przez prokuratora i polegającego na ustanowieniu hipoteki przymusowej – tak jak w przypadku postanowienia sądu obejmującego ten sposób zabezpieczenia – następuje zgodnie z art. 743 § 2 k.p.c., na podstawie postanowienia prokuratora, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu wieczystoksięgowym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2014 r., IV CSK 275/13 i z dnia 11 lipca 2014 r., III CSK 257/13).

W konkluzji należało uznać, że skarga kasacyjna, jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu (por. także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2021 r., III CSK 180/20 i z dnia 30 stycznia 2024 r., II CSKP 1890/22). Z tych względów, na podstawie art. 3986 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., nie dostrzegłszy podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w tym przepisie. Paweł Grzegorczyk‎ (M.M.)[a.ł]