Supreme Court increases free legal aid lawyer fees by replacing unconstitutional rates with voluntary lawyer rates under Art. 4161 k.p.c.

I CSK 1902/24 POSTANOWIENIE 23 stycznia 2025 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Adam Doliwa na posiedzeniu niejawnym 23 stycznia 2025 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa Bank spółki akcyjnej w W.‎przeciwko A. M.‎o zapłatę,‎na skutek wniosku pełnomocnika pozwanego J. O. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2022 r.,‎I CSK 2705/22 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu, 1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego ‎z 19 grudnia 2022 r., I CSK 2705/22, w ten sposób, że w miejsce kwoty 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych, powiększonej ‎o stawkę podatku od towarów i usług, przyznaje adw. J.O. kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, ‎w tym należny podatek od towarów i usług;

2. oddala wniosek w pozostałym zakresie;

3. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. [dr] UZASADNIENIEPełnomocnik adw. J. O. złożył wniosek o zmianę postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2022 r. o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w sprawie I CSK 2705/22.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4161 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą.

Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.Wniosek pełnomocnika pozwanego wpłynął w terminie określonym ‎w art. 407 § 2 zd. 1 w zw. z art. 4161 k.p.c. Podstawą wydania przez Sąd Najwyższy prawomocnego postanowienia o kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu stanowiły przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją wskazanymi we wniosku wyrokami Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanymi ‎w Dzienniku Ustaw i wydanymi w niewadliwym składach w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału ‎z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce).Trybunał Konstytucyjny w kilku wyrokach, w tym w powołanym przez wnioskodawcę wyroku z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, stwierdził niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r.

‎w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2437 ze zm.), oraz w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2631). Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3767/22, prawidłowo przyjął, że wobec niekonstytucyjnego charakteru wskazanych przepisów pierwszego z tych rozporządzeń w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych stawek zastępstwa procesowego (podobnie np. postanowienie SN z 13 września 2023 r., ‎I CSK 4563/22).W związku z tym konieczne jest zastąpienie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny stawek – stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia ‎i rodzaju postępowania – stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) świadczone przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.

Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zastosowanie per analogiam miał art. 4161 k.p.c., w przeciwnym razie pełnomocnik z urzędu byłby pozbawiony skutecznego środka dochodzenia wyższego wynagrodzenia, chociaż przepisy rozporządzenia zostały uznane za niekonstytucyjne.Uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia, wskazaną w skardze kasacyjnej, zasądzono stawkę na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu podwyższonego o kwotę podatku od towarów i usług nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zastosowano stawkę przewidzianą na podstawie rozporządzenia z wyboru (zob. postanowienie SN z 13 września 2023 r.

‎I CSK 4563/22). Tym samym nie ma podstaw do zastosowania równocześnie stawki z rozporządzenia pełnomocnika z wyboru i podwyższenia stawki o kwotę podatku od towarów i usług z rozporządzenia pełnomocnika ustanowionego ‎z urzędu.Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania wywołanego przedmiotowym wnioskiem nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na brak strony przeciwnej. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. [dr]ł.n