Supreme Court dismisses legal challenge to final judgment due to failure to use appeal rights.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed A.W.'s complaint challenging the final judgment of the District Court regarding the invalidity of a housing cooperative membership waiver. The appellant failed to file an appeal due to non-payment of court fees despite receiving a partial fee waiver and engaging in prolonged litigation without consistent legal representation. The court ruled that this failure did not constitute an exceptional circumstance under the Civil Procedure Code, as the appellant did not demonstrate force majeure or other extraordinary reasons preventing the use of available remedies.
Legislator headnote
AI generatedArt. 4241 § 1, 2 k.p.c.: A complaint for a ruling on the unconstitutionality of a final judgment is admissible only if the party has exhausted all available legal remedies, unless an exceptional circumstance justifies bypassing this requirement.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt I CNP 9/07
POSTANOWIENIE
Dnia 16 marca 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Barbara Myszka
w sprawie ze skargi A.W.
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
w W. z dnia 23 października 2003 r., sygn. akt [...]
w sprawie z powództwa H.M.
przeciwko A.W.
o ustalenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 marca 2007 r.,
odrzuca skargę.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w W. – po rozpoznaniu sprawy z powództwa H.M. przeciwko
A.W. – wyrokiem z dnia 23 października 2003 r. ustalił, że zrzeczenie się przez
W.M. członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej w R. jest nieważne. Apelacja
pozwanej od tego wyroku została postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 27
października 2004 r. odrzucona, na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13
czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z
2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.), z powodu nieuiszczenia pomimo wezwania należnej
opłaty. Pozwana wniosła na postanowienie odrzucające jej apelację zażalenie, lecz
zostało ono przez Sąd Apelacyjny oddalone postanowieniem z dnia 28 lutego 2005
r.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu Okręgowego z dnia 23 października 2003 r. A.W. zarzuciła naruszenie art. 1
§ 1 i art. 22 „ustawy Prawo spółdzielcze z 1982 r.”, art. 321 § 1 k.p.c. oraz art. 31,
art. 32 i art. 36 § 2 k.r.o., a także naruszenie podstawowych zasad porządku
prawnego, takich jak pewność co do przedmiotu postępowania sądowego i
niedziałanie prawa wstecz.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej
instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie
została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze
przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
W wyjątkowych wypadkach – jak stanowi § 2 powołanego artykułu – gdy
niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, skarga
przysługuje także od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie
w sprawie wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie
skorzystały z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana
lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków
prawnych.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP
4/06, przepis art. 4241 § 1 k.p.c. wyraża zasadę, że przesłanką dopuszczalności
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest
wykorzystanie przez stronę przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek od tej
zasady przewiduje art. 4241 § 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona nie skorzystała
z przysługujących jej środków prawnych, uzależnia dopuszczalność skargi od
kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku oraz
występowania niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej
z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych
wolności, albo praw człowieka i obywatela (zob. OSNC 2006, nr 6, poz. 113).
Skarżąca, wnosząc o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia Sądu pierwszej instancji, twierdziła, że po wniesieniu apelacji korzystała
z poradnictwa biura pomocy prawnej i kierowała do Sądu przygotowywane dla niej
przez biuro projekty pism, które miały wstrzymać konieczność uiszczenia wpisu od
apelacji. Fakt, że była przekonana o prawidłowości swoich działań na skutek porad
osób,
którym
ufała,
stanowi
–
jej
zdaniem
–
wyjątkową
okoliczność
usprawiedliwiającą nieskuteczność apelacji i konieczność wniesienia skargi od
orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji.
Analizując przyczyny nieskorzystania przez skarżącą z przysługującego jej
środka odwoławczego w postaci apelacji, nie można przyjąć, że zachodzi
wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Skarżąca podczas
długotrwałego postępowania zapoczątkowanego wniesieniem apelacji występowała
w
zasadzie
bez
profesjonalnego
pełnomocnika,
niemniej
podejmowała
ukierunkowane czynności, uzyskała częściowe zwolnienie od kosztów sądowych,
ustanowiła pełnomocnika procesowego będącego adwokatem, a następnie
zrezygnowała z jego pomocy, oznajmiając, że chce się bronić sama (k. 166 i 172).
Wyłączną przyczyną nie skorzystania z możliwości skutecznego złożenia apelacji
było nieuiszczenie przez skarżącą należnej opłaty, mimo udzielonego jej
częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Nie skorzystanie z apelacji nie
nastąpiło zatem w okolicznościach, które można by uznać za wyjątkowy wypadek
w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. Jak przykładowo wskazał Sąd Najwyższy, istnienie
wyjątkowego wypadku może wchodzić w rachubę w sytuacji, w której strona nie
skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby,
katastrofy, klęski żywiołowej lub uzyskania błędnej informacji od pracownika sądu
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06 oraz
z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl.). Tego rodzaju okoliczności
skarżąca nie wskazała.
Skarżąca nie wykazała też, by charakter zarzucanego naruszenia, które – jej
zdaniem – doprowadziło do niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku,
przemawiał za uznaniem go za wyjątkowe. Powołując się na naruszenie zasady lex
retro non agit nie wskazała przyczyn, dla których skuteczność zrzeczenia się
w 1996 r. członkostwa w spółdzielni miałaby podlegać ocenie na podstawie
przepisów nieobowiązującej już ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach
i ich związkach (Dz.U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) ani nie podjęła próby wykazania, by
pod rządem tej ustawy spółdzielcze prawo do lokalu, przyznane w drodze
przydziału jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej, nie
miałoby być przedmiotem majątku wspólnego małżonków.
Przewidziane w art. 4241 § 2 k.p.c. wyjątkowe wypadki, umożliwiające
złożenie skargi od prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej
instancji, powinny być jednoznacznie wykazane. W wypadku powołania się na
naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego konieczne jest wykazanie, że
dana zasada istnieje i ma podstawowe znaczenie dla porządku prawnego oraz
dokładne określenie w jaki sposób doszło do jej naruszenia (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., IV CNP 11/06, niepubl. oraz z dnia
6 grudnia 2006 r., V CNP 142/06, niepubl.). Podniesiony przez skarżącą zarzut
naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego jest ogólnikowy i nie zawiera
dostatecznych argumentów świadczących o występowaniu niezgodności z prawem
o kwalifikowanym charakterze. Konkludując trzeba stwierdzić, iż nie zachodzi
wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. Jeżeli zaś nie zachodzi
wyjątek, o którym mowa w powołanym przepisie, skarga podlega odrzuceniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 424 8 § 2 k.p.c.
postanowił, jak w sentencji.