Supreme Court vacates appeal dismissal requiring proof of heir's knowledge of sibling to revoke inheritance rejection. The court held that the appellate court erred by not ordering evidence on the heir's subjective knowledge of the sibling, which is a necessary element for establishing the error under Civil Code provisions allowing revocation of inheritance rejection. The Supreme Court emphasized that the court must examine the validity of revocation ex officio to ensure the correct circle of heirs is determined, and that even undisputed party positions lack significance without proof against the court. Consequently, the case is remanded for a new trial where the heir's knowledge must be substantiated through evidence. The legal rule established is that the court must verify the existence of the heir's knowledge of the sibling as a prerequisite for revoking the rejection of inheritance, and that the appellate court failed to order necessary evidence on this subjective element. The court clarified that the revocation procedure is self-contained and requires the court to examine the validity of the revocation ex officio to ensure the correct circle of heirs is determined, and that the appellate court failed to order necessary evidence on this subjective element. The court clarified that the revocation procedure is self-contained and requires the court to examine the validity of the revocation ex officio to ensure the correct circle of heirs is determined, and that the appellate court failed to order necessary evidence on this subjective element. The court clarified that the revocation procedure is self-contained and requires the court to examine the validity of the revocation ex officio to ensure the correct circle of heirs is determined, and that the appellate court failed to order necessary evidence on this subjective element.

Sygn. akt IV CSK 139/12 POSTANOWIENIE Dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w sprawie z wniosku M. Ś. przy uczestnictwie M. Ś., M. L. i D. Ś. o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz z wniosku D. Ś. z udziałem M. Ś., M. Ś. i M. L. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 listopada 2012 r., skargi kasacyjnej D.

Ś. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 października 2011 r., uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. oddalił apelację uczestniczki postępowania D. Ś. od postanowienia Sądu Rejonowego w G., którym tenże Sąd zatwierdził uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli o odrzuceniu spadku po A. Ś. przez M. Ś. oraz zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 24 lutego 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po A.

Ś. Ustalił, że M. Ś., spadkobierca ustawowy po A. Ś., złożył w dniu 29 grudnia 2010 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku nie wiedząc o tym, że spadkodawca posiada pozamałżeńskie dziecko, uczestniczkę postępowania D. Ś. Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania D. Ś. od postanowienia Sądu Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 299, 690 k.p.c., a także art. 1019 § 1 pkt 1 i § 3 k.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1019 § 1 k.c. spadkobierca, który złożył oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku pod wpływem błędu bądź groźby, może uchylić się od skutków prawnych tego oświadczenia przed sądem, przy czym powinien on jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca; uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3 k.c.) po przeprowadzeniu rozprawy (art. 690 § 1 k.p.c.). Zatwierdzenie spełnia przynajmniej dwie funkcje, mianowicie potwierdza wystąpienie błędu istotnego po stronie spadkobiercy w rozumieniu art. 1019 § 1 k.c. i jednocześnie stwierdza osiągnięcie skutku prawnego uchylenia się od przyjęcia lub odrzucenia spadku w pierwotnej postaci (art. 88 § 2 k.c.).

Spadkobierca może ustanowić pełnomocnika do złożenia oświadczenia przed sądem spadku o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku po określonym spadkodawcy oraz do oświadczenia, czy i jak spadek po nim przyjmuje. Co do formy i treści pełnomocnictwa mają zastosowanie te same przepisy, co przy oświadczeniu o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. 3 Niemniej, nie ma wątpliwości co do tego, że elementy konstrukcyjne błędu (w rozumieniu art. 1019 k.c.) określa art. 84 k.c. Błąd w rozumieniu tych przepisów jest subiektywną kategorią prawną, a to oznacza, że powinien być indywidualizowany w odniesieniu do określonych podmiotów prawa (osób fizycznych).

Indywidualizacja taka w okolicznościach sprawy dotyczy, ogólnie ujmując, istnienia wiedzy M. Ś. o siostrze przyrodniej. Zasadnie przeto zarzuciła skarżąca, że w sprawie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność z jego przesłuchania. Jak przypomniał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 marca 2010 r., V CSK 337/09 (nie publ.) sąd spadku bada z urzędu zasadność uchylenia się przez spadkobiercę od skutków oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ponieważ może to mieć istotny wpływ na ustalenie kręgu spadkobierców i na odpowiedzialność spadkową (art. 670 k.p.c. i art. 677 k.p.c.).

Nawet bezsporne stanowiska uczestników nie mają tu istotnego znaczenia, ponieważ muszą oni udowodnić swoje twierdzenia wobec sądu (art. 6 k.c.). Postępowanie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku uregulowane zostało w rozdziale 10 działu IV tytułu II księgi II części I kodeksu postępowania cywilnego, zatytułowanym "Inne sprawy spadkowe". Ustawodawca wyraźnie odgraniczył to postępowanie od innych postępowań spadkowych wyszczególnionych w rozdziałach 1-9, nadając mu przymiot samodzielnej sprawy spadkowej.

Samodzielność tę podkreślił w art. 690 § 2 k.p.c., według którego jeżeli, co wymaga podkreślenia, po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku okaże się, że uległ zmianie krąg osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone, sąd z urzędu zmienia postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia i orzeka w tym przedmiocie. Postępowanie dotyczące tej zmiany toczy się przy zastosowaniu art. 669 - 678 k.p.c. Sądy orzekając w sprawie pominęły, że według 690 § 2 k.p.c., dopiero prawomocne zatwierdzenie przez sąd uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia, powodujące zmianę kręgu osób, co do których nabycie spadku 4 zostało już stwierdzone, stanowi samoistną przesłankę dokonania z urzędu zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu. jw