Supreme Court dismissed cassation on symbolic forced labor contracts lacking genuine work volume and remuneration. The court rejected the claim that minimal work execution negates the contract's validity. The decision confirms established precedent regarding the absence of a legal issue requiring cassation review.

Sygn. akt I UK 266/11 POSTANOWIENIE Dnia 9 stycznia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Teresa Flemming-Kulesza w sprawie z odwołania G. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z udziałem zainteresowanej G. SA o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie Sąd Apelacyjny wyrokiem z 16 lutego 2011 r. oddalił apelację ubezpieczonej G. G. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27 kwietnia 2010 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 grudnia 2009 r. Decyzją tą organ rentowy stwierdził, ze G. G. w okresie od 1 maja 2006 r. do 11 marca 2008 r. nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek „M.” Spółka z ograniczona odpowiedzialnością.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczona jako prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zgłosiła się jako płatnik składek w styczniu 2003 r. Następnie 1 maja 2006 r. zawarła umowę o pracę nakładczą ze Spółką „M.” i wybrała tę umowę jako tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Z tytułu wykonywania tej umowy o pracę nakładczą 2 płatnik składek wykazywał bardzo niskie podstawy ich wymiaru: od 4,43 zł do 32,43 zł. Ubezpieczona nie osiągała w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą wynagrodzenia, określonego w § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r.

Nr 3, poz. 19 ze zm.) mimo, że w umowie strony określiły minimalną ilość pracy na 145 kompletów reklamowych miesięcznie za wynagrodzeniem 3,50 zł brutto a zatem zagwarantowany w umowie przychód wynosił 507,50 zł. Zbyt mała wysokość wynagrodzenia uzyskiwanego przez ubezpieczoną przesądziła o oddaleniu jej odwołania. Sąd Apelacyjny uznał apelację ubezpieczonej wniesioną od tego wyroku za niezasadną. Sąd Apelacyjny podniósł, że praca nakładcza była wykonywana przez ubezpieczoną w sposób symboliczny a ponadto sama zatrudniała ona (i kontynuuje tę działalność) na podstawie umów o pracę nakładczą ponad tysiąc osób prowadząc własną działalność gospodarczą.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego wskazuje to jednoznacznie na pozorny charakter umowy o pracę nakładczą. Ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w związku z § 3 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą.

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania, podnosząc, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i związana z tym potrzeba wykładni przepisu art. 83 § 1 k.c. budzącego poważne wątpliwości „w szczególności wyjaśnienia wymaga czy umowa (o pracę nakładczą) jest nieważna z uwagi na jej pozorność stosownie do art. 83 § 1 k.c. w sytuacji gdy umowa ta była faktycznie wykonywana ale w zakresie mniejszym niż strony ustaliły w umowie” a ponadto - zdaniem skarżącej – „w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i związana z tym potrzeba wykładni przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą budzącego poważne wątpliwości w szczególności wyjaśnienia wymaga: czy uzyskanie przez nakładcę 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i 3 Polityki Socjalnej zwanego „najniższym wynagrodzeniem” jest elementem konstrukcyjnym umowy o pracę nakładczą skoro § 11 tegoż rozporządzenia nie uzależnia istnienia i ważności umowy o pracę nakładczą od zakresu jej wykonania”.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, gdy zachodzi nieważność postępowania lub gdy skarga jest oczywiście uzasadniona. Żadna z tych okoliczności nie występuje w tej sprawie. Skarżąca powołuje się na występowanie istotnych zagadnień prawnych i potrzebę wykładni przepisów prawnych.

Tymczasem art. 83 § 1 k.c. nie budzi poważnych wątpliwości ani nie wystąpiło w sprawie zagadnienie prawne w związku z jego zastosowaniem w tej sprawie. Pozorność czynności prawnej w rozumieniu art. 83 k.c. jest pojęciem o ustalonej w doktrynie i orzecznictwie treści i nie zachodzi potrzeba wykładni tego przepisu. Natomiast, czy pozorność miała miejsce nie jest kwestią wykładni prawa lecz jego subsumcji do ustalonych okoliczności faktycznych danej sprawy. Sąd Najwyższy jest związany dokonanymi w sprawie okolicznościami faktycznymi (art. 39813 § 2 k.p.c.).

O zakwalifikowaniu umowy jako pozornej nie przesądziło niewykonywanie tej umowy lecz minimalny zakres jej wykonywania w powiązaniu z rozmiarem prowadzonej przez ubezpieczoną działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy miał też na uwadze, że problematyka zawarta w sformułowanych w skardze zagadnieniach prawnych była już przedmiotem analizy dokonanej przez Sad Najwyższy w wielu orzeczeniach. W wyroku z dnia 3 września 2010 r. (I UK 91/10 LEX nr 653668) Sąd Najwyższy zaakceptował pogląd wyrażony we wcześniejszych wyrokach tego Sądu z 9 stycznia 2008 r. (III UK 73/07 LEX nr 356045 i III UK 74/07 LEX nr 376437), że pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie której strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych cech (elementów) tego zobowiązania dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego 4 wynagrodzenia za pracę, nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą (art. 6 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 9 ust. 2 in fine ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

Natomiast w wyroku z dnia 28 kwietnia 2010 r., (II UK 334/09 LEX nr 604221) Sąd Najwyższy przyjął, że istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia. Jeśli strony umowy o pracę nakładczą zawierają ją z zamiarem niedotrzymania tego warunku, w istocie ich oświadczenia woli dotknięte są pozornością. Poglądy te zostały podtrzymane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r. (I UK 191/10 LEX nr 896481). Na tle okoliczności tej sprawy nie wyłoniła się potrzeba ponownego analizowania tych zagadnień, które wobec ich wyjaśnienia w dotychczasowym orzecznictwie straciły walor istotności.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania (art. 3989 k.p.c.).