Supreme Court dismisses appeal in social security pension case where dispute is over amount, not right. Appeal inadmissible as matter concerns payment value, not legal entitlement.

Sygn. akt II UZ 44/11 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący) SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn w sprawie z wniosku M.R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2011 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 30 czerwca 2011 r., oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., 10 Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego M.R. w sprawie o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od wyroku tego Sądu z dnia 25 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że spór dotyczył przyznania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jako wartość przedmiotu sporu w skardze kasacyjnej – po wezwaniu do uzupełnienia w tym zakresie – wskazana została kwota 1792 zł. Sąd Apelacyjny ocenił, że sprawa ma w istocie charakter sporu o wysokość świadczenia a nie – jak chciał tego skarżący – sporu o prawo.

Podniósł, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 39 poz. 353 ze zm.) stopień niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki warunkującej powstanie prawa. Spór ma zatem charakter sporu o wysokość świadczenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1792 zł. Ta zaś wartość, zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., przemawia za niedopuszczalnością skargi kasacyjnej. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wywodzi, że skarżący nie domaga się świadczenia pieniężnego, ale prawa niemajątkowego – ustalenia stopnia niezdolności do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje uzasadnienia i wymagało oddalenia. Na wstępie wypada przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240 poz. 2052 ze zm.) rolą tego sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach.

Sąd Najwyższy nie sprawuje zatem funkcji zwykłego sądu odwoławczego. Nie ma takiej potrzeby, albowiem Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami. Takie przesłanki dopuszczalności postępowania dotyczącego skargi kasacyjnej przewiduje m.in. art. 3982 k.p.c. Ustawodawca w § 1 zd. stosuje metodę dopuszczalności skargi opartą na wartości przedmiotu zaskarżenia.

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych pozostaje ona i tak znacząco niższa niż w sprawach 3 typowo cywilnych i gospodarczych. Ujęte w art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przypadki dopuszczalności skargi bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia należy postrzegać jako wyjątki od reguły, a zatem wykładać w sposób nierozszerzający. W pierwszej kolejności wypada sprostować oczywiście niezasadne wywody zażalenia, zmierzające do tezy, że sprawa ma charakter sprawy o prawo niemajątkowe – ustalenie stopnia niezdolności do pracy.

Po pierwsze, przedmiot rozpoznania w sporze z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony zostaje treścią decyzji. Ta zaś dotyczyła prawa do renty a nie ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Po drugie nie ma potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek sporu w przedmiocie ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Jest to bowiem fakt, który ma znaczenie tylko z punktu widzenia prawa do renty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zajmuje się ustaleniem w decyzjach tego rodzaju faktów. Jego obowiązkiem pozostaje natomiast (m.in.) ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

Innymi słowy ocena stopnia niezdolności do pracy ma znaczenie wyłącznie z punktu widzenia prawa do renty lub innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sprawa dotyczyła zatem prawa do renty a nie – jak chciałby obecnie pełnomocnik skarżącego – ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Renta zaś ma w sposób oczywisty charakter majątkowy, a zatem stanowi prawo majątkowe. Spór na tle tego prawa wymaga określenia wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia, które m.in. warunkują dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej.

Niedopuszczalne przy tym okazuje się takie wykładanie pojęcia „spraw o prawo do renty i emerytury”, które uprawniałoby do wniesienia skargi kasacyjnej w każdej sprawie, w której jakikolwiek sposób stosowane są przepisy dotyczące tych świadczeń. Wyjątek stawałby się bowiem regułą, a nie taki był w tym przypadku zamiar ustawodawcy. Sąd Najwyższy zamiar ów odczytuje następująco. Dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach o przyznanie emerytury i renty dotyczy tylko tych sytuacji, w których świadczenie w ogóle nie zostało przyznane.

W takim przypadku osoba, 4 która uważa się za uprawnioną, pozostaje w ogóle bez prawa do konkretnego świadczenia. Taka sytuacja uzasadnia rozpatrzenie sprawy także przez Sąd Najwyższy jako – co do zasady – sąd prawa. Nie można z tą sytuacją utożsamiać przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do świadczenia, natomiast twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w większej – niż to wyliczono – wysokości. Względy, jakie powodują to zróżnicowanie, jeśli nie wynikają z samej istoty prawa do emerytury czy renty, nie uprawniają do kierowania skargi kasacyjnej na warunkach preferencyjnych, wynikających z art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. Sąd Najwyższy od wielu lat konsekwentnie przyjmuje, że gdy ubezpieczony domaga się renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy mając prawo do renty w związku z częściową niezdolnością, to wartość przedmiotu spory i zaskarżenia w takich sprawach wyznacza art. 22 k.p.c. a sprawy nie stanowią sporów o prawo w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. Stanowisko takie zajmuje Sąd Najwyższy w postanowieniach z: 14 kwietnia 2008 r., sygn.

II UZ 8/08; 6 listopada 2008 r., sygn. II UZ 47/08; 16 lipca 2009 r., sygn. II UZ 22/09, 10 marca 2011 r., sygn. III UZ 2/11. Wiele jest także rozstrzygnięć, w których w identyczny sposób Sąd Najwyższy wypowiada się ogólnie o świadczeniach emerytalno-rentowych (np. postanowienie z 17 listopada 2010 r., sygn. II UZ 31/10). Odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy – w odniesieniu do renty – jedynie w rozstrzygnięciu z dnia 3 listopada 2004 r. w sprawie I UZ 37/04. Na marginesie należy zauważyć, że nie sposób wywodzić żadnych konsekwencji z przywołanego przez skarżącego rozstrzygnięcia dotyczącego stopnia niepełnosprawności.

Sprawa ta dotyczyła bowiem szeroko pojętej sfery pomocy społecznej a nie ubezpieczenia społecznego. W sprawach o renty z ubezpieczenia społecznego wypada powołać się na regulacje ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Przepis art. 57 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako przesłankę nabycia prawa wymienia niezdolność do pracy. Lege non distinguente chodzi tu zarówno o niezdolność całkowitą jak i częściową. Różnica uwidacznia się dopiero w treści art. 62 ustawy, który określa wysokość renty.

Wyraźnie zatem widać, że stopień niezdolności nie stanowi przesłanki nabycia prawa, a jedynie ustalenia jego wysokości. Nie ma zatem wątpliwości, że w razie przyznania renty w wysokości wynikającej z częściowej 5 niezdolności do pracy spór nie ma charakteru sporu o prawo do renty, a o jej wysokość. Przytoczone na wstępie niniejszego uzasadnienia uwagi pozwalają na podkreślenie i uwypuklenie konsekwencji stanowiska wynikającego z analizy tej, szczegółowej, regulacji. Wyniki wykładni literalnej, systemowej i celowościowej wzajemnie się uzupełniają i prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna w sprawie pozostawała niedopuszczalna.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.