Social security fines are not continuous offenses; each missed deadline constitutes a separate punishable act.

POSTANOWIENIE Z DNIA 25 MAJA 2010 R. I KZP 4/10 Wykroczenia opisane w art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) nie są wykroczeniami trwałymi. Za czas popełnienia tych wykroczeń należy przyjąć moment początkowy sytuacji, w której płat- nik składek nie może już wykonać nałożonego na niego obowiązku opłaca- nia składek na ubezpieczenie społeczne lub przesłania deklaracji rozlicze- niowych oraz imiennych raportów miesięcznych – w przewidzianym przepi- sami terminie.

Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Sądej, J. Szewczyk. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Ireny K., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 15 marca 2010 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni- czej wykładni ustawy: „Czy wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 6, 6a i 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) są wykroczeniami, poprzez które ustawodawca penalizuje sam fakt zaniechania obowiązkom tam wskazanym, a tym samym są wykroczeniami o charakterze trwałym i bieg ich przedawnienia (art. 45 § 1 k.w.) rozpoczyna się dopiero w chwili zakoń- czenia stanu bezprawnego, czy też są to wykroczenia popełniane z chwilą 2 upływu ostatniego ustawowego terminu do zrealizowania obowiązku obję- tego opisem czynu i bez znaczenia pozostaje to, czy obowiązek ten został spełniony?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały.

U Z A S A D N I E N I E Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do roz- strzygnięcia, sformułowane zostało przez Sąd Okręgowy w P. w następują- cym układzie procesowym. W dniu 3 czerwca 2009 r. do Sądu Rejonowego w P. wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ukaranie Ireny K. obwinionej o to, że: „I.” s.c. jako płatnik składek podlegający właściwości II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. nie dopełniła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. obowiązków: w okresie od dnia 18 kwietnia 2005 r. do dnia 25 maja 2009 r. opłacenia składek za zatrudnionych pra- cowników na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za m-ce 03/2005 do 12/2005, 01/2006, od 03/2006 do 07/2006 oraz od 09/2006 do 12/2006; złożenia w okresie od 16.02.1999 r. do dnia 25 maja 2009 roku poprawnych dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za m-ce od 01/1999 do 09/1999, od 11/1999 do 07/2000, od 12/2000 do 05/2001, 07/2001, 09/2001 od 01/2002 do 04/2002, od 05/2003 do 07/2003, 07/2004, 03/2005; złożenia w okresie od 16.06.2006 r. do dnia 25 maja 2009 roku dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za m-ce od 05/2006 do 04/2009 (Irena K. jest wspólnikiem „I.” s.c.), tj. za wykroczenie z art. 98 ust. 3 1 pkt 1, 2 oraz 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez- pieczeń społecznych (Dz.

U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.)”. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2009 r., Sąd Rejonowy w P.:

1. uznał Irenę K. za winną tego, że w okresie od dnia 16 czerwca 2008 r. do dnia 25 maja 2009 r. w P., jako wspólnik Przedsiębiorstwa Handlowo – Usługowego „I.” s.c. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za okres od czerwca 2008 r. do kwietnia 2009 r., tj. wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo- łecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), i za to na podstawie art. 98 ust. 1 pkt 6 wskazanej ustawy wymierzył jej grzywnę w wysokości 150 zł;

2. na podstawie art. 62 § 2 k.p.s.w. w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. umorzył postępowanie w pozostałym zakresie;

3. na podstawie art. 119 k.p.s.w. w zw. z art. 624 § 1 k.p.s.w. zwolnił obwi- nioną od ponoszenia kosztów postępowania, a na podstawie art. 118 § 2 k.p.s.w. kosztami postępowania w części umorzonego postępowania ob- ciążył Skarb Państwa. Orzeczenie to zostało zaskarżone przez oskarżyciela publicznego – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który we wniesionej apelacji zarzucił:

1. w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze – obrazę prawa materialne- go, tj. art. 33 § 2 i 3 k.w., przez błędne przyjęcie, że okoliczności obciążają- ce obwinioną są przesłankami złagodzenia kary. W szczególności skarżący zarzucił wyrokowi obrazę art. 33 § 3 pkt 4 k.w., przez błędne przyjęcie, że „prowadzenie nienagannego życia” jest tożsame z „nie była karana za przestępstwo (...) i była już karana za popełnienie (podobnego) wykrocze- nia”. Oskarżyciel zaznaczył ponadto, że wyrok jest wewnętrznie sprzeczny, gdyż orzeczenie o karze jest niezgodne z uzasadnieniem;

2. w części umarzającej postępowanie – obrazę prawa materialnego – art. 98 ust. 1 pkt 1, 2, i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez 4 błędne oparcie zaskarżonego wyroku na uzasadnieniu orzeczenia Sądu Najwyższego – postanowienie z dnia 3 października 2008 r., III KK 176/08, OSPriPr 2009, nr 7-8, poz. 1, jako odnoszącym się do innego stanu praw- nego. W następstwie podniesionych zarzutów skarżący wniósł o: 1. „uchylenie przedmiotowego wyroku w punkcie dotyczącym czynów po- pełnionych w okresie od czerwca 2008 r. do kwietnia 2009 r. w części orzeczenia o karze i wymierzenie obwinionej kary w wysokości co najmniej 4 500 zł;

2. uchylenie przedmiotowego wyroku w punkcie dotyczącym czynów po- pełnionych przed czerwcem 2008 r., wyłączenie sprawy do osobnego roz- poznania i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania”. W uzasadnieniu apelacji podano, że czyn zakazany określony w art. 98 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych popełnia ten, kto nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe da- ne albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia, zatem przepis ten – inaczej niż np. wykroczenie z art. 57 § 1 k.k.s. – „nie zawiera określonego sposobu, np. terminu popełnienia wykro- czenia”.

W tej sytuacji „oczywiście niesłuszna jest przyjęta przez Sąd pierwszej instancji interpretacja dokonująca analogii pomiędzy wykrocze- niem opisanym w art. 57 § 1 k.k.s. a wykroczeniem opisanym w art. 98 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s., gdyż art. 98 ust. 1 pkt 2 narusza sprawca składają- cy nieprawdziwe dane niezależnie od sposobu, tj. terminu, w którym działa- jący popełnia czyn zabroniony”. W konsekwencji stwierdzono, że „ponad wszelką wątpliwość za wykroczenie trwałe można uznać wykroczenie przewidziane w art. 98 ust. 1 pkt 2 polegające na złożeniu nieprawdziwych danych niezależnie od sposobu, tj. terminu ich zgłoszenia”. 5 Uzasadniając zarzut dotyczący wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skarżący uznał za oczywiste, że „sformułowanie «w przewidzianym terminie» w kontekście przepisu kar- nego wynika z niemożności sformułowania przepisu w inny sposób, gdyż (...) czynem zabronionym nie może być działanie osoby, która mając jesz- cze czas na złożenie deklaracji nie składa ich, bądź mając czas na opłace- nie składek ich nie opłaca”.

Jednakże obowiązek złożenia deklaracji rozli- czeniowej i opłacenia składek ma charakter trwały, co oznacza, że zanie- chanie tym obowiązkom i tym samym utrzymywanie stanu bezprawnego przez płatnika – „odpowiada czasowo obowiązkowi jego działania”. W oce- nie skarżącego, trwały charakter rozważanych wykroczeń nie budzi wątpli- wości – „I to sam fakt nie złożenia deklaracji i nieopłacenia składek roz- strzyga o popełnieniu wykroczenia, a nie – użyty przez ustawodawcę z oczywistych powodów pomocniczo – termin do ich złożenia”.

Przyjęcie, że decydujący dla rozstrzygnięcia o karalności jest termin byłoby sprzeczne z założeniem racjonalności ustawodawcy oraz celami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zbyt krótki termin przedawnienia wykroczenia wyklucza wykonywanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych działań zmierzających do realizacji ogólnych zasad Kodeksu postępowania admi- nistracyjnego. Rozpoznając wniesioną apelację Sąd Okręgowy w P. uznał, że w sprawie wyłoniło się zagadnie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy i przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Prokurator Prokuratury Generalnej w pisemnym stanowisku złożonym do akt sprawy wniósł o odmowę podjęcia uchwały wskazując, że wniosek Sądu Okręgowego w P. o dokonanie zasadniczej wykładni ustawy nie spełnia wymogów związanych z treścią art. 441 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 6 W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że do wynikają- cych z treści art. 441 § 1 k.p.k. warunków przedstawienia Sądowi Najwyż- szemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia należą: - wyłonienie się zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wy- kładni ustawy, w związku z rozpoznawaniem przez sąd środka odwoław- czego, - istnienie związku między ustaleniami faktycznymi, poczynionymi w danej sprawie, a sformułowanym zagadnieniem prawnym, - niezbędność wyjaśnienia zagadnienia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy (por.

R. A. Stefański: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyż- szego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 264 i nast. oraz wskazane tam orzecznictwo). Instytucja uchwał podejmowanych w oparciu o przepis art. 441 § 1 k.p.k. stanowi wyjątek od zasady samodzielności jurysdykcyjnej sądu roz- poznającego konkretną sprawę. U podstaw decyzji sądu odwoławczego o wystąpieniu do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym muszą leżeć wąt- pliwości, których sąd ten samodzielnie nie potrafi wyjaśnić. Sąd formułujący zagadnienie prawne nie może zatem domagać się od Sądu Najwyższego wskazania szczegółowego sposobu rozstrzygnięcia sprawy, czy też jedynie akceptacji dla poglądu, o słuszności którego jest w rzeczywistości przeko- nany.

Zakres uchwał Sądu Najwyższego ograniczony jest wyłącznie do kwestii ogólnych, wymagających, jak już wskazano, zasadniczej wykładni ustawy. Wystąpienie z pytaniem prawnym powinno być więc następstwem rozbieżności w interpretacji w praktyce sądowej określonego przepisu albo jego oczywiście wadliwej redakcji lub niejasnego sformułowania, umożli- wiającego przeciwstawne sobie interpretacje. Oznacza to, że obok wymogu ścisłego związku pytania prawnego ze stanem faktycznym, z jakim ma do czynienia sąd odwoławczy, jest on również zobowiązany do wykazania po- trzeby dokonania wykładni określonego fragmentu ustawy.

Chodzić przy 7 tym musi o wykładnię zasadniczą, odnoszącą się zatem do zagadnień ważnych, mających znaczenie dla prawidłowego rozumienia i stosowania prawa. Z tego punktu widzenia znaczenie będzie więc miało wykazanie ist- nienia rozbieżności interpretacyjnych występujących przy wykładni okre- ślonej normy prawnej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 czerwca 2008 r., I KZP 14/08, R – OSNKW 2008, poz. 1360; z dnia 29 marca 2006 r., I KZP 58/05, R – OSNKW 2006, poz. 673; z dnia 15 wrze- śnia 1999 r., I KZP 31/99, WPP 2000, nr 2, s.120; z dnia 19 maja 1999 r., I KZP 13/99, WPP 2000, nr 2, s. 120).

Warto przy tym podkreślić, że sąd rozpoznający sprawę jest zobowiązany do samodzielnego rozstrzygania zagadnień faktycznych i prawnych niezależnie od długotrwałości toczącego się postępowania, charakteru sprawy, czy znaczenia rozstrzyganej kwestii dla ostatecznego rezultatu procesu. Z całą pewnością wystarczającego uzasadnienia dla wystąpienia z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego nie mogą stanowić deklarowane przez stronę postępowania poglądy zwią- zane z kwestią prawną, zawarte we wniesionym środku odwoławczym, kwestionujące skarżone rozstrzygnięcie, bowiem spór w tej mierze jest, co do zasady, istotą postępowania odwoławczego, a obowiązkiem sądu jest jego samodzielne rozstrzygnięcie.

Przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne, poza faktem, że wyłoniło się w związku z rozpoznawaniem przez sąd środka odwoław- czego, nie spełnia pozostałych, wymienionych wyżej wymagań. Akceptując pogląd wyrażony w pisemnym stanowisku prokuratora Prokuratury Generalnej stwierdzić należy, że na gruncie rozważanej spra- wy, rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych, wynikających z pytania Sądu Okręgowego w P., nie wymaga zasadniczej wykładni ustawy. Sąd ten w żaden sposób nie wskazał na istnienie rozbieżności interpretacyjnych odnoszących się do rozumienia wymienionych w pytaniu przepisów, a uza- sadnienie wydanego postanowienia związane jest głównie z problemami 8 interpretacyjnymi o charakterze pozornym, bądź takimi, które pozostają bez związku ze sformułowanym zagadnieniem.

Nie sposób również nie do- strzec, że zawarty w uzasadnieniu postanowienia wywód wskazuje, że Sąd Okręgowy ma w gruncie rzeczy jasno ukształtowany pogląd związany z treścią normatywną, przede wszystkim art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – określanej dalej jako „u.s.u.s.”), a zadanie pytania prawnego w trybie art. 441 § 1 k.p.k. wiązało się głównie z argu- mentacją prezentowaną przez stronę postępowania – tj. Zakład Ubezpie- czeń Społecznych, czego dowodzi odwołanie się do poglądów oskarżyciela publicznego zawartych „w licznych środkach zaskarżenia”, a także oczeki- waniem zaaprobowania przez Sąd Najwyższy rzeczywistego stanowiska Sądu odwoławczego.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w P. nie wynika w istocie, na czym miałyby polegać wątpliwości co do wykładni przepisów art. 98 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 6, 6a i 7 u.s.u.s. Zauważyć przy tym należy, że zakres omawianego pytania jest zbyt szeroki, bowiem odrywa się od realiów spra- wy, w której pytanie to zostało sformułowane. Obwinionej zarzucono po- pełnienie wykroczenia zakwalifikowanego z art. 98 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 u.s.u.s., a w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji przypisano odpowiedzial- ność wyłącznie za wykroczenie z art. 98 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s. Nie wiadomo zatem, dlaczego pytanie dotyczy także charakteru wykroczeń opisanych w art. 98 ust. 1 pkt 4, 6a i 7 wskazanej ustawy.

W przedstawionym układzie procesowym rozważanie wykładni treści tych przepisów nie miałoby żad- nego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z nieco innych powodów znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie może mieć także wykładnia treści art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. Jak wynika z treści postawionego pytania oraz uzasadnienia postanowienia Sądu Okrę- gowego, wątpliwości interpretacyjne wiążą się z wykroczeniami polegają- 9 cymi na zaniechaniu spełnienia obowiązków w nich wskazanych, przy czym ustawa stanowi, że spełnienie tych obowiązków nastąpić ma „w ter- minie”.

Tymczasem z art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. wynika, że opisanego w tym przepisie wykroczenia dopuszcza się ten, kto jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika, nie zgłasza wymaga- nych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia. Wykro- czenie może więc być popełnione poprzez zaniechanie: nie zgłasza wyma- ganych ustawą danych lub odmawia ich udzielenia, jak i przez działanie: zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych informacji.

Z treści nieprecyzyjnie zarzuconego obwinionej czynu tylko do- myślać się można, że wykroczenie z art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. polegać miało na tym, że obwiniona, jako płatnik składek, „nie dopełniła obowiązku złożenia w okresie od 16 lutego 1999 r. do dnia 25 maja 2009 roku po- prawnych dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za m-ce od 01/1999 do 09/1999, od 11/1999 do 07/2000, od 12/2000 do 05/2001, 07/2001, 09/2001, od 01/2002 do 04/2002, od 05/2003 do 07/2003, 07/2004, 03/2005”. Redakcja zarzutu wskazuje jedynie pozornie, że do popełnienia wykroczenia miało dojść w wyniku zaniechania spełnienia obowiązku.

W rzeczywistości jednak istota zarzucanego obwinionej wykroczenia sprowa- dza się do tego, że – zdaniem oskarżyciela publicznego – obwiniona we wskazanych okresach czasu złożyła „niepoprawne” dokumenty rozlicze- niowe. Na taki sposób popełnienia wykroczenia wskazuje nie tylko właści- we odczytanie opisu zarzucanego czynu, ale także postawa samego oskarżyciela publicznego, który pismem, wzywa obwinioną do stawienia się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. w celu ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie za wykrocze- nie polegające m.in. na:

„składaniu błędnych dokumentów rozliczeniowych” w okresach odpowiadającym tym, które następnie zostały wskazane we 10 wniosku o ukaranie za wykroczenie. Przy tak odczytanej treści zarzutu po- stawionego obwinionej, nie ulega wątpliwości, że postulowana przez Sąd Okręgowy w P. potrzeba dokonania wykładni art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza że w przepisie tym nie występuje znamię „w terminie”. Dodać również należy, że opis zarzucone- go obwinionej czynu nie zawiera poprawnie sformułowanych znamion wy- kroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. Jasne jest przecież, że czym innym jest zgłoszenie nieprawdziwych danych, czego wymaga ustawa, a czym innym jest złożenie niepoprawnych dokumentów, co zarzuca się we wnio- sku o ukaranie.

Ponadto w zarzucie nie podano w jakim zakresie złożone przez obwinioną dokumenty były niepoprawne, a ściślej, jakie dane w nich zawarte były nieprawdziwe. Organom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (upoważnionym przez nie osobom) – na podstawie art. 66 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 17 § 3 k.p.s.w. – przysługują uprawnienia oskarżyciela pu- blicznego w sprawach o wykroczenia, które zostały ujawnione w zakresie działania Zakładu, i w których wystąpił on z wnioskiem o ukaranie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r., I KZP 24/03, OSNKW 2003, z. 9-10, poz. 80).

W rozważanej sprawie wymienione prze- słanki (ujawnienie wykroczeń związanych z działaniem ZUS i wystąpienie przez ZUS z wnioskiem o ukaranie) niewątpliwie wystąpiły, zatem proce- sowa aktywność oskarżyciela publicznego podlega rygorom wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W art. 109 § 2 k.p.s.w. wskazano, że w postępowaniu odwoławczym stosuje się odpo- wiednio m.in. przepis art. 434 § 1 k.p.k. W zdaniu drugim tego przepisu zawarta jest regulacja pozwalająca na orzeczenie przez sąd odwoławczy na niekorzyść oskarżonego (obwinionego), w przypadku, gdy środek odwo- ławczy pochodzi od oskarżyciela publicznego, tylko wtedy, gdy środek ten został wniesiony na niekorzyść, a nadto tylko w razie stwierdzenia uchy- bień podniesionych w środku odwoławczym lub podlegających uwzględ- 11 nieniu z urzędu.

Ustalenia faktyczne, zawarte w uzasadnieniu orzeczenia sądu pierwszej instancji, sprowadzają się, w odniesieniu do rozważanego wykroczenia, do jednego zdania, w którym stwierdzono, że obwiniona w opisanych w zarzucie okresach „nie złożyła poprawnych dokumentów rozli- czeniowych”. Ustalenia te, w szczególności w kontekście poprawności znamion rozważanego typu wykroczenia, nie zostały zakwestionowane w apelacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego. Wprawdzie skarżący podniósł zarzut obrazy prawa materialnego, lecz wiąże się on z postulowa- ną potrzebą uznania m.in. wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. za wy- kroczenie trwałe. Apelacja nie zawiera jednak żadnych argumentów, które pozwalają na uznanie, że skarżący wskazuje na uchybienie w zakresie ustaleń faktycznych, rzutujących na błędny opis znamion rozważanego wy- kroczenia.

Przeciwnie, w uzasadnieniu apelacji, podobnie jak w opisie za- rzuconego czynu, podnosi się, że specyfiką omawianego wykroczenia jest stan polegający na „nie dopełnieniu obowiązku złożenia poprawnych dekla- racji rozliczeniowych oraz dokumentów zgłoszeniowych”, a obwiniona w dalszym ciągu nie dopełniła obowiązku i nie złożyła „poprawnych dokumen- tów, których oczywista błędność stanowiła podstawę sporządzenia wniosku o ukaranie”. Wyklucza to możliwość postrzegania wykroczenia w aspekcie pierwszego członu modalnego ustawowego typu – kto nie zgłasza wyma- ganych ustawą danych, który przewiduje odpowiedzialność płatnika za nie- zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego (por.

J. Lachowski: Odpowie- dzialność karna płatnika składek – wybrane zagadnienia, PiZS, 2004, nr 12, s. 25 – 31) oraz powoduje, że dokonanie wykładni art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. w celu udzielenia odpowiedzi, czy jest to wykroczenie trwałe, nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Warto przy tym zauważyć, że uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w P. nie zawiera żadnych argumentów czy rozważań, odnoszących się bezpośred- nio do art. 98 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s., co dodatkowo wzmacnia przekonanie, że 12 w tej mierze, w odniesieniu do omawianej sprawy, nie pojawiło się żadne zagadnienie interpretacyjne.

W konsekwencji powyższych wywodów stwierdzić należy, że roz- strzygnięcie przedstawionego przez Sąd Okręgowy w P. pytania prawnego może mieć znaczenie jedynie w aspekcie ewentualnej odpowiedzialności obwinionej za wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. Jednakże, jak już zaznaczono, także i w tym zakresie w sprawie nie zachodzi potrzeba dokonania zasadniczej wykładni ustawy. Z wywodów zawartych w uzasad- nieniu postanowienia Sądu Okręgowego wynika bowiem, że podnoszone wątpliwości nie wiążą się z niejasnym bądź wadliwym sformułowaniem przepisów art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s., a są raczej konsekwencją specy- ficznego sposobu rozumienia tych przepisów, zaprezentowanego w apela- cji oskarżyciela publicznego.

Trudno bowiem za wystarczające uzasadnie- nie wątpliwości interpretacyjnych uznać przywołanie przez Sąd Okręgowy stanowisk komentatorów uznających za wykroczenia trwałe niedopełnienie obowiązku zgłoszenia w urzędzie stanu cywilnego faktu urodzenia lub zgo- nu (art. 146 § 1 k.w.), niedopełnienie obowiązku meldunkowego (art. 147 § 1 k.w., a nie błędnie przywołany przez Sąd art. 146 § 2 k.w.), czy też za- trudnienie kobiety przy pracy wzbronionej (art. 281 pkt 5 k.p.), skoro żaden ze wskazanych przypadków nie pozostaje w związku z przedmiotem roz- ważań, w dyspozycjach dwóch ostatnich nie występuje znamię „w termi- nie”, zaś w odniesieniu do wykroczenia z art. 146 § 1 k.w. znamię takie za- wierającego, pogląd komentatora uznający wskazany typ wykroczenia za wykroczenie trwałe (patrz:

M. Mozgawa [w:] Kodeks wykroczeń. Komen- tarz, Warszawa 2007, s. 138) nie został w najmniejszym nawet stopniu uzasadniony. Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w P. wynika, że Sąd ten w istocie ma własny, stanowczy pogląd w przedmiocie sformu- łowanego przez siebie zagadnienia. W obszernych wywodach przeprowa- 13 dza szeroką analizę wykroczeń z art. 98 u.s.u.s. i powołując się na stano- wisko wyrażone w piśmiennictwie (por. M. Marciniak: Wykroczenia nieopła- cenia w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, Prok. i Pr. 2006, nr 12, s. 159 – 168) oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 3 paź- dziernika 2008 r., III KK 176/08, Biul.

PK 2008, nr 3, poz. 60, dotyczącym wykroczenia z art. 57 § 1 k.k.s., stwierdza, iż „nieopłacanie składek w jed- nym miesiącu stanowi jedno wykroczenie. Jeżeli natomiast sprawca nie opłaca ich w kolejnych okresach czasu, popełnia odpowiednio kolejne wy- kroczenia. Takie stanowisko akceptuje Sąd Okręgowy”. Przywołany pogląd wydaje się być oczywistą konsekwencją faktu, że w wywodach Sądu brak jest jakichkolwiek argumentów, by wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. mogły mieć charakter wykroczeń trwałych. Po wyraźnym określeniu swojego stanowiska Sąd Okręgowy zasygnalizował dodatkowo potrzebę rozważenia, czy omawiane wykroczenia mogą być wykroczeniami ciągłymi.

Odrzucając taką możliwość, bez czynienia w tej mierze szerszych rozwa- żań, Sąd odwołał się jedynie do wskazanej wcześniej publikacji M. Marci- niak oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1994 r., III KRN 171/94, Lex nr 121832, które choć nie dotyczyło omawianych przepi- sów, to jednak formułowało pogląd, iż „w odniesieniu do wykroczeń kon- strukcja ciągłości czynu powinna być stosowana ze szczególną ostrożno- ścią, zwłaszcza przy określaniu okresu czynu ciągłego, tak aby przez tę konstrukcję nie podważać ustawowej instytucji przedawnienia”.

Konkludując należy stwierdzić, że treść postanowienia Sądu Okrę- gowego w P. wskazuje, iż Sąd ten nie oczekuje dokonania przez Sąd Naj- wyższy zasadniczej wykładni ustawy, lecz raczej upewnienia się co do słuszności zaprezentowanego przez siebie stanowiska, co, jak już wspo- mniano, pozostaje w sprzeczności z zasadą samodzielności jurysdykcyjnej sądu oraz powinnością Sądu Najwyższego, znajdującą oparcie w przepisie art. 441 k.p.k. 14 W sprawie nie zachodzi potrzeba dokonania zasadniczej wykładni ustawy ponieważ wątpliwości wyrażone w pytaniu Sądu Okręgowego mogą być usunięte w drodze wykładni operatywnej.

Przepisy art. 98 ust. 1 i 6 u.s.u.s. skonstruowane zostały w podobny sposób. Pierwszy z nich reguluje odpowiedzialność płatnika, który nie do- pełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w prze- widzianym przepisami terminie, drugi natomiast określa odpowiedzialność płatnika, który nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczenio- wych oraz innych imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym ter- minie. Uwzględniając językowe brzmienie obu przepisów, naganność opi- sanych w nich wykroczeń ustawodawca wiąże wyłącznie z faktem naru- szenia obowiązków terminowego opłacenia składek bądź przesyłania sto- sownych dokumentów.

Dla realizacji znamion tych wykroczeń rozstrzygają- ce jest zatem ustalenie, że w ustawowym terminie płatnik nie wypełnił ob- ciążających go obowiązków. Naganne jest więc już to, że płatnik nie opłaca składek w terminie bądź nie przesyła stosownych dokumentów w terminie. Już samo tylko przekroczenie terminu wyznaczonego do uiszczenia obo- wiązkowej składki, czy do złożenia dokumentów wymienionych w art. 98 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s., pociąga za sobą odpowiedzialność zobowiązanego do działania w terminie, niezależnie od tego, jak długo trwa stan zaniechania (por.

S. Kowalski: Wykroczenie nieterminowego opłacania składek, Służba Pracownicza 2009, nr 3, s. 3 – 5). Zachowaniem podlegającym ocenie jest zaniechanie mające miejsce w czasie, w którym płatnik dysponował możli- wością terminowego dopełnienia obowiązku. Zawarte w omawianych prze- pisach zwroty „w przewidzianym przepisami terminie” są modalnymi zna- mionami regulowanych w ustawie typów wykroczeń, a ustalenie i przypisa- nie ich naruszenia jest warunkiem odpowiedzialności podmiotu rozważa- nych wykroczeń. Pomijanie wskazanego zwrotu przy rekonstrukcji normy, bądź traktowanie go jako użytego „pomocniczo” – jak chce działający w 15 sprawie jako oskarżyciel publiczny Zakład Ubezpieczeń Społecznych – by- łoby działaniem contra legem, a nadto negowałoby niepomijalny w procesie wykładni postulat racjonalności ustawodawcy, zakazujący uznawania uży- tych w tekście prawnym słów czy wyrażeń za zbędne.

Jak już wspomniano, odpowiedzialność za wykroczenie z zaniecha- nia możliwa jest tylko w wypadku naruszenia obowiązku określonego dzia- łania. Wykroczenie to jest zorientowane czasowo w tym sensie, że karalne jest zaniechanie odpowiadające czasowo obowiązkowi działania. Nie może więc być popełnione w każdym czasie, lecz tylko w czasie, „w którym sprawca, zgodnie z obowiązkiem, powinien działać w określonym kierunku i w określony sposób” (por. przywoływane już postanowienie Sądu Najwyż- szego z dnia 3 października 2008 r., III KK 176/08 oraz A.

Zoll [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2004, t. I, s. 123). W wypadku rozważanych wykroczeń sprawca narusza nie tylko wynikający z ustawy obowiązek opłacenia składek i przesłania stosownych dokumentów, ale także – tym samym zachowaniem – określony sposób realizacji tych obo- wiązków, a więc opłacenie składek i przesłanie dokumentów w przewidzia- nym przepisami terminie. Tak określony obowiązek nie może być naruszo- ny w czasie następującym po upływie terminu, bowiem wtedy można jedy- nie stwierdzić, że wykroczenie zostało popełnione.

Dalsze zaniechanie na- rusza wprawdzie obowiązek opłacenia składek, czy przesłania dokumen- tów, ale nie narusza obowiązku takiego działania w terminie, ponieważ z jego upływem byłby to obowiązek niewykonalny. O naganności i karalności decydowałaby wówczas ocena zachowania zobowiązanego do działania nie przed, lecz po upływie terminu. Do znamion wykroczeń z art. 98 ust. 1 i 6 u.s.u.s. nie należy więc utrzymywanie stanu przeciwprawnego, zatem za czas popełnienia tych wykroczeń należy przyjąć moment początkowy sytu- acji, w której zobowiązany nie może już wykonać nałożonego na niego ob- owiązku (por.

A. Zoll, op. cit., s. 124). 16 Fakt późniejszego (po upływie terminu przewidzianego przepisami) opłacenia składek czy przesłania dokumentów, nie ma znaczenia dla bytu wykroczeń z omawianych przepisów. Ustawa o systemie ubezpieczeń spo- łecznych nie zawiera bowiem przepisu analogicznego do zawartego w art. 122 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i insty- tucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), zgodnie z którym sprawca wykroczenia niedopełnienia obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy w wymaganym terminie nie podlega odpowiedzialności, jeśli przed dniem przeprowadzenia kontroli zaległe składki na Fundusz Pracy zostały już opłacone w pełnej wysokości.

Natomiast fakt późniejsze- go (po terminie) opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne czy prze- słania stosownych, wymaganych dokumentów, może być jedynie okolicz- nością łagodzącą, przewidzianą w art. 33 § 3 pkt 5 k.w. Na marginesie na- leży zauważyć, że z opisu zarzuconego obwinionej czynu wynika, iż jej działanie wyczerpywało także wykroczenia stypizowane w art. 122 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (nie dopełniła ob- owiązku opłacenia w terminie składek na Fundusz Pracy) oraz z art. 193 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.

U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm. – nie dopełniła obowiązku opłacenia w terminie składek na ubez- pieczenie zdrowotne), a także z art. 98 ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w ra- zie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm. – nie dopełniła obowiązku opłacenia w terminie składek na Fundusz Gwaran- towanych Świadczeń Pracowniczych). Pozostając na gruncie wykładni językowej należy zauważyć, że jej dotychczasowych rezultatów nie podważa posłużenie się przez ustawo- dawcę liczbą mnogą przy określaniu przedmiotów obowiązków płatnika w dyspozycji wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s – opłacania „składek” 17 i przesyłania „deklaracji rozliczeniowych” oraz „raportów”.

Przytoczona konwencja językowa, używana w licznych przypadkach prawa represyjne- go, nie pozwala na przyjęcie, że w rozważanym przypadku posłużenie się liczbą mnogą sugeruje, iż ustawodawca uznał, że sprawca popełnia wykro- czenie dopiero, gdy nie zapłaci pewnej liczby składek czy nie prześle pew- nej liczby wymaganych dokumentów (por. M. Marciniak: Wykroczenia nie- opłacenia w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, Prok. Pr. 2006, Nr 12, s. 162). Samo tylko użycie w treści normy prawnej liczby mnogiej dla określenia przedmiotu bezpośredniej ochrony, przedmiotu czynności sprawczej lub środka służącego do popełnienia przestępstwa (wykrocze- nia) nie oznacza, że ustawodawca używa jej w znaczeniu zwrotu:

„co naj- mniej dwa”, a więc, w istocie, w celu ograniczenia podstawy odpowiedzial- ności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 26/01, OSNKW 2002, z. 1-2, poz. 4). Poza powyższymi uwagami, na od- mienne rozumienie omawianych przepisów nie pozwala posłużenie się w ich treści słowem „termin” w liczbie pojedynczej, bowiem wielokrotne za- niechanie opłacenia składki związanej z jedną osobą pozostawałoby w istocie bezkarne ponieważ zaniechanie spełnienia obowiązku w terminie wskazanym w art. 47 u.s.u.s. dotyczyłoby tylko jednej składki.

Zważywszy, że obowiązek opłacania składki oraz przesyłania dokumentów aktualizuje się, co do zasady, co miesiąc, użycie w tekście prawnym słowa „termin” w liczbie pojedynczej stanowi dodatkowy argument za przyjęciem, iż wykro- czenia z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. są popełnione każdorazowo w przy- padku uchybienia spełnienia obowiązku w terminie przewidzianym w prze- pisie. Wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. nie mają więc charakte- ru wykroczeń trwałych. Wykroczenie trwałe polega bowiem na wytworzeniu i utrzymywaniu przez sprawcę trwającego przez dłuższy czas takiego sta- nu, który od jego powstania aż do chwili zakończenia jest tym samym wy- 18 kroczeniem w każdym momencie jego trwania.

Inaczej mówiąc, cały czas, w którym istnieje i jest utrzymywany bezprawny stan, traktuje się jako jedną zwartą całość, co przesądza o traktowaniu takiego stanu w kategoriach jednego wykroczenia. Ten stan bezprawia spowodowany jest jednym czy- nem, a nie powtarzającymi się wieloma zamachami na określone dobro prawne. Stan ten może zostać przerwany przez samego sprawcę lub inną osobę bądź poprzez zastosowanie środków prawnych przeciwstawiających takiemu stanowi rzeczy – np. w konsekwencji wydania orzeczenia, czy mandatu karnego (por. m.in.:

J. Bafia, D. Egierska, I. Śmietanka: Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 1980, s. 15; M. Bojarski, W. Radecki: Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2006, s. 126 – 127; G. Kasicki, A. Wiśniewski: Kodeks wykroczeń z komentarzem, Warszawa 2002, s. 51; B. Kurzępa: Kodeks wykroczeń. Komentarz, Warszawa 2008, s. 18, J. Wojciechowski: Kodeks wykroczeń. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1999, s. 19; A. Gubiński: Wykroczenia ciągłe i wykroczenia trwałe, Zagad- nienia karno – administracyjne 1962, nr 5, s. 34 – 46; A. Gubiński: Prawo wykroczeń, Warszawa 1978, s. 154 – 158;

M. Olszewski: Wykroczenia trwałe, Zagadnienia Wykroczeń 1989, nr 3, s. 26 – 32). Przykładem wykro- czenia trwałego jest wykroczenie z art. 147 k.w. Przepis ten penalizuje czyn osoby, która nie dopełnia ciążącego na niej obowiązku meldunkowe- go, przy czym w dyspozycji tego przepisu brak jest znamienia „w terminie”. Stan bezprawności w omawianym przypadku trwa tak długo, jak długo na sprawcy ciąży obowiązek działania. Ustanie on w chwili spełnienia obo- wiązku, bądź uchylenia obciążającego obowiązku. Jeżeli po wydaniu orze- czenia przypisującego sprawcy odpowiedzialność za popełnienie tego wy- kroczenia, nadal nie dopełnia on obowiązku meldunkowego, dopuszcza się kolejnego wykroczenia ponieważ nadal obciąża go ten sam obowiązek.

Opisana sytuacja nie może mieć miejsca w odniesieniu do wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. ponieważ dalszą odpowiedzialność wyklucza 19 niemożność przypisania zaniechania działania „w przewidzianym przepi- sami terminie”. Wprawdzie, jak już zaznaczono, na płatniku nadal ciąży ob- owiązek opłacenia składek i przesłania stosownych dokumentów, to jednak spełnienie tych obowiązków nie ma znaczenia z punktu widzenia popełnie- nia wykroczenia ponieważ czasem jego popełnienia jest moment, w którym zobowiązany do działania nie może spełnić swoich obowiązków „w przewi- dzianym przepisami terminie”.

Poczynione rozważania związane z charakterem wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. znajdują wsparcie także w wykładni systemowej. Wykroczenia z zaniechania, których popełnienie wiąże się z upływem przewidzianego w przepisach terminu do spełnienia obowiązku zostały sty- pizowane m.in. w art. 122 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytu- cjach rynku, art. 193 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadcze- niach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz w art. 57 § 1 k.k.s. Żadne z tych wykroczeń nie jest uznawane za trwałe, a za czas ich popełnienia przyjmuje się moment początkowy sytuacji, w której zobowiązany nie może już wykonać nałożonego na niego obowiązku (por.

M. Marciniak: Odpowiedzialność za naruszenie obowiązku odprowadzania składek na Fundusz Pracy oraz fundusz ubezpieczenia zdrowotnego, Prok. i Pr. 2008, nr 1, s. 139 – 154; S. Kowalski, op. cit., s. 4; postanowienie Są- du Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., III KK 176/08). Przedstawione rozumienie istoty i charakteru wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. pozostaje również w zgodzie z celem regulacji. Za gene- ralny przedmiot ochrony, w przypadku rozważanych wykroczeń, uznaje się zabezpieczenie godziwej egzystencji i warunków życia w przypadku nie- możności wykonywania pracy zawodowej (por.

M. Marciniak: Wykroczenia nieopłacenia w terminie składek …, s. 160). Nie jest sprzeczne z tym celem takie pojmowanie wskazanych wykroczeń, które umożliwia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, działającemu jako oskarżyciel publiczny w po- 20 stępowaniu w sprawach o wykroczenia, podejmowanie stosownej reakcji, w szczególności poprzez składanie wniosków o ukaranie, nawet w jednost- kowych przypadkach uchybienia przez płatnika realizacji obowiązku w ter- minie, tj. w sytuacji jednokrotnego zaniechania wykonania obowiązku w terminie.

Działanie takie może mieć charakter prewencyjny i w konsekwen- cji zapobiec narastaniu poczucia bezkarności i wielokrotnemu popełnianiu takich samych wykroczeń. Argumentu przeciwnego w tej mierze nie może, z całą pewnością, stanowić fakt, że organ uprawniony do działania w cha- rakterze oskarżyciela publicznego podejmuje przewidziane w Kodeksie po- stępowania w sprawach o wykroczenia działania dopiero po upływie wielu lat od popełnienia pierwszego wykroczenia, co miało miejsce w rozważanej sprawie. Zauważyć również należy, że uprawnienie do składania wniosku o ukaranie nie jest jedynym instrumentem umożliwiającym Zakładowi Ubez- pieczeń Społecznych wymuszenie przestrzegania prawa, przynajmniej w odniesieniu do obowiązku opłacania składek.

W art. 24 u.s.u.s. przewidzia- no bowiem, że w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, ZUS może wymierzyć płatnikowi dodatkową opłatę do wysoko- ści 100% nieopłaconych składek. Pomijając wątpliwości co do konstytucyj- ności tej instytucji (por. K. Ślebzak: Glosa do wyroku Sąd Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2004 r., III AUa 1422/03, OSP 2005, z. 7-8, poz. 89), stanowi ona surowy karno – administracyjny instrument umożli- wiający dodatkową reakcję na zaniechanie stanowiące istotę wykroczenia z art. 98 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. Do rozważenia pozostaje zasygnalizowana przez Sąd Okręgowy w P. kwestia możliwości uznania wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. za wykroczenia ciągłe. Konstrukcja wykroczenia ciągłego powstała w praktyce i omawiana była w piśmiennictwie jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 maja 1971 r.

– Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 756 ze 21 zm.). W ujęciu przedmiotowym przyjęcie ciągłości czynu było uzasadnione wówczas, gdy zachowanie sprawcy stanowiło wykroczenie tego samego typu (opisane w tym samym przepisie), a nadto gdy między jego poszcze- gólnymi działaniami istniała bliskość czasowa, bliskość miejscowa, bliskość w sposobie działania i bliskość w spowodowanych rezultatach. Według teo- rii przedmiotowo – podmiotowej, do powyższych wymagań dodawano żą- danie ustalenia jednolitości zamiaru (por.

A. Gubiński: Wykroczenia ciągłe i wykroczenia trwałe…, s. 36 – 37). Konstrukcji tej nie określał żaden przepis prawa. Również w Kodeksie wykroczeń nie znalazła ona swojego norma- tywnego odzwierciedlenia. W literaturze wskazywano jednak na możliwość odpowiedniego stosowania instytucji przestępstwa ciągłego istniejącej na gruncie prawa karnego (por. M. Marciniak: Wykroczenia niepłacenia skła- dek w terminie …, s. 166 i wskazana tam literatura; A. Gubiński: Prawo wy- kroczeń …, s. 151 – 154). Problem ten skomplikował się jednak znacznie po wejściu w życie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

– Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 533 ze zm.) oraz ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 765 ze zm.). W obu tych ak- tach prawnych pojawiły się bowiem normatywne konstrukcje czynu ciągłe- go i ciągu przestępstw. Czyn ciągły, w rozumieniu art. 12 k.k., to dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. Z kolei, według art. 6 § 2 k.k.s., odnoszącego się do przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, za jeden czyn zabro- niony uważa się dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej sa- mej sposobności.

Mimo tych regulacji oraz wielokrotnych nowelizacji Ko- deksu wykroczeń, brak w nim nadal normatywnego zakotwiczenia dla insty- tucji czynu ciągłego, ciągu wykroczeń bądź wykroczenia ciągłego – w tym ostatnim przypadku w rozumieniu konstrukcji przestępstwa ciągłego z art. 58 k.k. z 1969 r. W związku z tym, w literaturze pojawiły się przeciwstawne 22 stanowiska odnoszące się do możliwości przyjęcia na gruncie prawa wy- kroczeń instytucji wykroczenia ciągłego. Z jednej strony twierdzi się, że brak zmian w Kodeksie wykroczeń przesądza o funkcjonowaniu konstrukcji wykroczenia ciągłego w dotychczasowym rozumieniu – stosunkowo bliska czasowo powtarzalność zachowania sprawcy, godzenie w to samo dobro, działanie w ten sam sposób, przy ustaleniu, że popełnione ono zostało w wyniku trwale nadarzającej się sposobności bądź sytuacji (por.

M. Bojarski, W. Radecki, op. cit., s. 127 – 129; J. Wojciechowski, op. cit., s. 19). Z dru- giej natomiast utrzymuje się, że brak jest w polskim ustawodawstwie kar- nym podstaw do konstruowania wykroczenia ciągłego, a odmienny punkt widzenia opiera się na niedopuszczalnym przecież stosowaniu analogii na niekorzyść sprawcy – zawarte w Kodeksie wykroczeń przepisy stanowią całościową regulację tej sfery odpowiedzialności i brak wśród nich przepi- su, który zezwalałby, w sytuacji braku regulacji zawartej w tym akcie, sto- sować co do zasad odpowiedzialności przepisy części ogólnej Kodeksu karnego (por.

P. Kardas: Przestępstwo ciągłe w prawie karnym material- nym, Kraków 1999, s. 155 – 157). Opowiedzenie się za jedną z przedstawionych koncepcji nie ma zna- czenia dla rozstrzygnięcia rozważanej sprawy. Po pierwsze dlatego, że z wywodów Sądu Okręgowego w P. wynika, iż jest on przekonany o braku podstaw do zastosowania konstrukcji wykroczenia ciągłego w odniesieniu do zarzuconych obwinionej wykroczeń z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 u.s.u.s. Po drugie dlatego, że w opisie czynu zarzuconego brak jest wymienionych wy- żej materialnych elementów wykroczenia ciągłego, uzasadniających przy- jęcie takiej konstrukcji, a podniesione przez skarżącego zarzuty (uchybie- nia), w zestawieniu z art. 434 § 1 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.s.w., uniemożliwiają wydanie orzeczenia na niekorzyść obwinionej w tym zakre- sie. 23 Zachowanie polegające na wielokrotnym niewykonaniu w ustawowym terminie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, czy też złożenia wymaganej przepisami dokumentacji, musi być oceniane jako po- pełnienie wielu powtarzających się wykroczeń.

Objęcie ich jednym postę- powaniem skutkować musi zastosowaniem instytucji z art. 9 § 2 k.w., a więc możliwością wymierzenia łącznie kary w granicach zagrożenia okre- ślonego w przepisie przewidującym najsurowszą karę. Próba zastosowania do takiej sytuacji instytucji ciągłości czynu (wykroczenia ciągłego), w oczy- wisty sposób rodziłaby negatywne następstwa dla obwinionej, szczególnie w zakresie przedawnienia takiego wykroczenia. Wydaje się, że mogłoby to nastąpić wyłącznie w drodze zastosowania analogii do przepisów prawa karnego.

W doktrynie zaś powszechnie przyjmuje się zakaz stosowania analogii w prawie karnym, o ile miałoby to być związane z niekorzystnymi skutkami dla oskarżonego (por. m.in.: J. Nowacki: Analogia legis, Warsza- wa 1966, s. 77, 213; L. Gardocki: Prawo karne, Warszawa 2006, s. 16 – 18; R. A. Stefański: Prawo karne materialne. Część ogólna, Warszawa 2008, s. 53). Stanowisko takie było również wyrażane w orzecznictwie Try- bunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego (por. m.in.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 stycznia 2005 r., P 15/02, OTK – A 2005, nr 1, poz. 4; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2000 r., II KKN 335/99, Prok. i Pr.

– wkł. 2000, nr 9, poz. 1). W następstwie poczynionych rozważań należy stwierdzić, że wykro- czenia opisane w art. 98 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) nie są wykroczeniami trwałymi. Za czas popełnienia tych wykro- czeń należy przyjąć moment początkowy sytuacji, w której płatnik składek nie może już wykonać nałożonego na niego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub przesłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych – w przewidzianym przepisami terminie. 24 Kierując się powyższym orzeczono jak w części dyspozytywnej po- stanowienia.