Supreme Court dismisses appeal on costs, ruling poverty alone cannot justify exemption from cost liability in civil proceedings.

Sygn. akt IV CZ 23/10 POSTANOWIENIE Dnia 29 kwietnia 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSA Jan Futro (sprawozdawca) w sprawie z wniosku G. B. z udziałem S. B., B. K. oraz Gminy B. o stwierdzenie zasiedzenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2010 r., zażalenia Gminy B. na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II Ca (…), oddala zażalenie. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w B. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 15 października 2009 r. i oddalił wniosek uczestniczki G.

B. o stwierdzenie zasiedzenia a orzekając o kosztach postępowania odstąpił od obciążania wnioskodawczyni kosztami postępowania za obie instancje. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że o kosztach postępowania orzeczono przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mając na uwadze trudną sytuację materialną wnioskodawczyni. 2 Na postanowienie, w części dotyczącej kosztów postępowania apelacyjnego przed Sądem Okręgowym zażalenie wniosła uczestniczka Gmina B. Zarzucając naruszenie art. 98 § 1 i § 2, art. 102 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. żądała jego zmiany i zasądzenia od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki kwoty 2 225 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kwotę 225 zł tytułem zastępstwa procesowego.

Wniosła również o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniosła, że w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności pozwalające na odstąpienie od obciążania wnioskodawczyni kosztami postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zgodzić się z żalącą, iż na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym wywołanym wniesieniem apelacji, w którym interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone, obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez innego uczestnika a na podstawie art. 98 § 1 i § 3 w zw. z art. 99 i art. 13 § 2 k.p.c. dotyczy to kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego tego uczestnika.

Bez wątpienia też, gdy interesy uczestników są sprzeczne, zastosowanie może znaleźć również norma art. 102 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zgodnie z którą w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zobowiązać uczestnika, którego wnioski zostały oddalone do zwrotu tylko części kosztów albo nie obciążać go w ogóle kosztami. Zastosowanie jej może mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych. Jak zresztą wprost wynika z treści powołanego przepisu w wypadkach „szczególnie uzasadnionych” sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Zastosowanie tego przepisu wymaga w każdym przypadku ustalenia (i wskazania w uzasadnieniu), że istnieje taka szczególna (wyjątkowa) podstawa uzasadniająca odstąpienie od reguły określonej w art. 98 § 1 k.p.c. Nie może zatem taką wyłączną podstawą być trudna sytuacja majątkowa strony zobowiązanej do zwrotu kosztów stronie przeciwnej. Przeciwko takiemu poglądowi przemawia też treść art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 3 167, poz.1398), zgodnie z którym zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

W sprawie niniejszej spór dotyczył wnioskodawczyni, która – uwzględniając jej poprzedników prawnych - od około 70 lat jest w posiadaniu nieruchomości będącej przedmiotem wniosku. Stroną przeciwna jest gmina będąca z mocy prawa wspólnotą jej mieszkańców. Wniosek nie był oczywiście bezzasadny, o czym świadczy fakt, że Sąd I instancji go uwzględnił. Sądy obu instancji uznały też, że w tej sytuacji, dodatkowo uwzględniając sytuację majątkową wnioskodawczyni, nie powinna ona być obciążona kosztami niniejszego postępowania w zakresie wyższym niż już je poniosła.

Z poglądem tym należy się zgodzić. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 39821 k.p.c. oraz art. 397 § 2 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.