Supreme Court remands case for retrial due to failure to apply social insurance law correctly regarding multiple employment contracts.

Sygn. akt II UK 75/09

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Katarzyna Gonera SSN Roman Kuczyński w sprawie z wniosku M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2009 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 10 września 2008 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 U z a s a d n i e n i e M.

K. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 czerwca 2007 r., na podstawie której organ rentowy stwierdził, że nie została ona objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnymi, rentowym oraz dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym jako osoba wykonująca pracę na pod- stawie umowy zlecenia na rzecz Firmy „S." R. M. Wyrokiem z 20 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołująca się od 1 stycznia 2007 r. wykonywała umowę zlecenia na rzecz firmy „Agencja " N. K.

Z tego tytułu została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Od 1 lutego 2007 r. podjęła ona także wykonywanie umowy zlecenia w firmie „S.", która również zgłosiła ją do obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W związku z powyższym 1 lutego 2007 r. odwołująca się posiadała dwa tytuły ubezpieczenia z racji wykonywania umów zlecenia. W tym stanie faktycznym organ rentowy 20 czerwca 2007 r. wydał zaskarżoną decyzję.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji wskazał, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z kilku tytułów jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. W sytuacji odwołującej się najwcześniej istniał tytuł ubezpieczenia z tytułu umowy zlecenia z Firmie .Agencja” i z tego tytułu ZUS słusznie objął ją obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.

Cytowany przepis przewiduje, obok obowiązkowego, możliwość dobrowolnego, na wniosek zleceniobiorcy, objęcia ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, również z pozostałych tytułów. Jednakże, nawet gdyby powódka złożyła taki wniosek, to i tak z tych innych tytułów nie mogłaby zostać objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Wynika to z art. 11 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy, który stanowi, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi.

Skoro zatem z dalszych 3 tytułów odwołująca się nie mogła zostać objęta obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, to nie może również zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. To dobrowolne ubezpieczenie chorobowe musi być powiązane z obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła odwołująca się. Sąd Apelacyjny, uznając że apelacja ta zasługuje na uwzględnienie, wyrokiem z 10 września 2008 r., zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2007 r. w ten sposób, że objął odwołującą się ubezpieczeniami emerytalnym, rentowym i chorobowym z tytułu umowy zlecenia wykonywanej na rzecz firmy „S." począwszy od 1 lutego 2007 r.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Apelacyjny stwierdził, że z art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że co do zasady osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Nie jest to jednak zasada bezwzględna, bowiem osoba taka może na swój wniosek zostać objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń.

Sąd podkreślił, że z tytułu umowy zlecenia z Firmą „S.” były odprowadzane składki. W tej sytuacji należało przyjąć, że odwołująca się M. K. została objęta ubezpieczeniem społecznym nie tylko z tytułu który powstał najwcześniej, czyli na podstawie umowy zlecenia z firmą „Agencja ", lecz również z tytułu umowy zlecenia podpisanej z Firmą „S." W skardze kasacyjnej organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie apelacji oraz zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie prawa materialnego przez:

1) błędne zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który dotyczy warunków objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi, także do ubezpieczenia chorobowego uregulowanego przez art. 11 ust. 1 i 2 ustawy;

2) pominięcie art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, określającego przesłanki objęcia osoby wykonującej pracę na podstawie umowy zlecenia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skoro odwołująca się w myśl art. 9 ust. 2 i art. 11 ust. 2 ustawy o 4 systemie ubezpieczeń społecznych nie mogła być objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i chorobowymi z tytułu pracy na podstawie umowy zlecenia w firmie „S.", to nie mogła również zgłosić się skutecznie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem prawny istotny w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy osoba (taka jak odwołująca się) wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia i objęta z tego względu obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), która na swój wniosek została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (art. 11 ust. 2 tej ustawy), może zostać objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w związku z podjęciem pracy na podstawie kolejnej (i trwającej jednocześnie z pierwszą umową) umowy zlecenia z innym zleceniodawcą.

Sąd Apelacyjny, uznając, na podstawie bardzo lakonicznego wywodu prawnego, że w przedstawionej powyżej sytuacji odwołująca się mogła w związku z kolejną umową zlecenia podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, nie odniósł się w ogóle do art. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który bezpośrednio reguluje zakres podmiotowy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. W ocenie Sąd Najwyższego oznacza to nierozpoznanie istoty sprawy. W tej sytuacji rozstrzyganie przez Sąd Najwyższy wskazanego na wstępie problemu prawnego pozbawiłoby strony prawa do drugiej instancji.

Wobec tego sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c.