Supreme Court reversed lower courts for dismissing a notarial request to register a perpetual use term due to a formal defect.

Sygn. akt IV CSK 68/09 POSTANOWIENIE Dnia 17 czerwca 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z wniosku B.A., L.A., J.A. i M.Ś. przy uczestnictwie Gminy Miasta G. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2009 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...] , uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w G., z dnia 15 stycznia 2008 r. i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie 2 Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej i obciążył wnioskodawców kosztami postępowania. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że dnia 20 grudnia 2007 r. została zawarta między wnioskodawcami i uczestnikiem postępowania – w formie notarialnej – umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży oraz oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. We wniosku zawartym w wymienionym akcie notarialnym wnioskodawcy wnieśli o wyodrębnienie z księgi wieczystej Kw. nr [...]/5, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. dla stanowiącej własność Gminy Miasta G. zabudowanej nieruchomości położonej w G. przy ul.

T. 9 c, nabytego lokalu mieszkalnego nr 2, założenie dla niego nowej księgi wieczystej i wpisanie w niej „w dziale II - jako współwłaścicieli: B. i L. małż. A. na prawach wspólności ustawowej w udziale wynoszącym 50/100 części, J.A. w udziale wynoszącym 25/100 i M.Ś. w udziale wynoszącym 25/100 części oraz w dziale I-Sp wynoszącego 15/100 części udziału właścicieli we współwłasności części wspólnych budynku i prawie wieczystego użytkowania gruntu, objętych księgą wieczystą Kw. nr [...]/5, z której lokal wyodrębniono”.

Na podstawie księgi wieczystej Kw. nr [...]/5, Sąd Rejonowy stwierdził, że z nieruchomości wyodrębniono 6 lokali mieszkalnych, oddano ich nabywcom prawo użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu i ustalono różne terminy trwania prawa użytkowania wieczystego (28 maja 2078 r., 25 września 2090 r. i 31 grudnia 2090 r.). Dla wyodrębnionych lokali zostały założone księgi wieczyste. W chwili złożenia wniosku zawartego w wymienionym akcie notarialnym w księdze wieczystej Kw. nr [...]/5 nie było wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego.

Powołując się na art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. oraz § 37 ust. 5 i § 49 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122, ze zm.), Sąd Rejonowy uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku, przeszkodę stanowi brak wpisu w prowadzonej dla gruntu księdze wieczystej terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego, i wniosku o dokonanie takiego wpisu. Jedynie na marginesie Sąd podniósł, że złożenie wspomnianego 3 wniosku, bez ustalenia jednego terminu trwania prawa użytkowania wieczystego, nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ wpisanie czasu trwania użytkowania wieczystego uzyskanego przez wnioskodawców (31 grudnia 2090 r.) oznaczałoby ujawnienie w księdze wieczystej – z naruszeniem art. 3a ust. 1 pkt 3 ustawy o własności lokali – różnych terminów trwania prawa użytkowania wieczystego.

Ponadto uwzględnienie wniosku bez wpisania terminu trwania prawa użytkowania wieczystego prowadziłoby do naruszenia art. 1 ust. u.k.w.h., gdyż księga wieczysta nie odzwierciedlałaby rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości. Apelację od tego orzeczenia, wniesioną przez uczestnika postępowania, Sąd Okręgowy w G. oddalił zaskarżonym postanowieniem. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik uczestnika postępowania zarzucił błędną wykładnię art. 1 ust. 1 u.k.w.h. w związku z § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów oraz art. 3a ust. 1 i 2 ustawy o własności lokali.

Powołując się na tę podstawę wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie Sądy obu instancji stwierdziły, że z § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.; dalej rozporządzenie z 2001 r.) wynika obowiązek wpisania w dziale I-Sp księgi wieczystej prowadzonej dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Termin ten nie podlega natomiast ujawnieniu – zgodnie z § 37 ust. 3 rozporządzenia z 2001 r. – w dziale I- Sp księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości lokalowej.

Rację też mają Sądy, że wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego – z powodu niezłożenia w sprawie stosownego wniosku – nie można dokonać z urzędu, ponieważ nie ma przepisu szczególnego przewidującego dokonanie tego wpisu bez wniosku uprawnionego (art. 6268 § 1 in fine k.p.c.). Nie można natomiast podzielić wyrażonego przez Sądy stanowiska, że w tej 4 sytuacji zachodzi w sprawie w rozumieniu art. 6269 k.p.c. przeszkoda materialnoprawna uzasadniająca oddalenie wniosku. W dokumencie, który stanowi podstawę dokonania wpisu terminu, do kiedy zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego, sporządzonym w postaci aktu notarialnego, wspomniany termin został bowiem określony, nie ma jedynie wniosku o wpisanie go w księdze wieczystej prowadzonej dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste.

Ten niewątpliwy brak należało potraktować jako przeszkodę w znaczeniu formalnoprawnym i wezwać do jej usunięcia w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu złożonego w sprawie wniosku, a po bezskutecznym upływie tego terminu zarządzić jego zwrot (art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). Od przeszkody w znaczeniu materialnoprawnym – w rozumieniu art. 6269 k.p.c. – należy bowiem odróżnić przeszkodę w znaczeniu formalnoprawnym, która jest równoznaczna z brakiem formalnym wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., II CSK 9/09, niepubl.).

Zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 1 u.k.w.h. w związku z § 37 ust. 5 rozporządzenia z 2001 r. należało zatem uznać za uzasadniony. Nie ma natomiast potrzeby rozważania zarzutu naruszenia art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm.; dalej – u.w.l.), ponieważ przytoczony przepis – co przyznano także w skardze kasacyjnej – nie stanowił podstawy oddalenia wniosku. Nie mogło zatem w ogóle dojść do jego naruszenia, mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Rozważania dotyczące przepisu art. 3a ust. 1 pkt. 3 u.w.l. miały – co podkreśliły Sądy obu instancji – jedynie charakter uboczny. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia (art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.).