Supreme Court dismisses appeal for unpaid legal aid costs in retrial proceedings, ruling relief is temporary.

Sygn. akt V CZ 15/09 POSTANOWIENIE Dnia 8 kwietnia 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa A. P. przeciwko Gminie W. i Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 kwietnia 2009 r., zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego […] z dnia 4 lutego 2009 r., oddala zażalenie i przyznaje adw. M. B.-M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką od Skarbu Państwa kwotę 3600 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; nie obciąża powódki kosztami postępowania zażaleniowego. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 4.02.2009 r.

Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie powódki wniesione na postanowienie tego Sądu z dnia 17.12.2008 r., w którym odrzucono skargę powódki o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, że zażalenie wniósł pełnomocnik powódki ustanowiony z urzędu, który - z mocy art. 91 pkt 1 k.p.c. - był uprawniony do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania. Zażalenie nie zostało jednak opłacone, jak też nie złożono wniosku o zwolnienie powódki od kosztów sądowych w postępowaniu o wznowienie.

Zgodnie zaś z uchwałą 7 sędziów SN z dnia 5.06.2008 r. III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 112) zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w postępowaniu rozpoznawczym, nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. Powódka we wniesionym zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotnie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 5.06.2008 r. III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) sformułował tezę, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie, przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Uzasadniając to stanowisko Sąd Najwyższy wskazał m.in. że przepisy ustawy o kosztach sądowych pośrednio zakreślają ramy czasowe zwolnienia od kosztów, które można ustalić także uwzględniając cel i charakter instytucji zwolnienia od kosztów. Z przepisów tych wynika, że zwolnienie od kosztów przyznawane jest na potrzeby konkretnej sprawy i ma charakter tymczasowy.

Kwestia kosztów sądowych, których strona nie miała obowiązku uiścić, zostaje ostatecznie załatwiona w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji przez ich rozliczenie. Orzeczenie merytoryczne kończące postępowanie w sprawie koncentruje w sobie wyniki całego poprzedzającego je postępowania, stanowiąc wypadkową wszystkich czynności procesowych. Należy do nich zaliczyć także przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, które 3 pochłonięte zostaje przez uprawomocnienie się orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy. Wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, co jest równoznaczne z jej zakończeniem, odpada cel przyznania zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Innymi słowy, rozstrzygnięcie o kosztach w wyroku powoduje bezprzedmiotowość udzielonego zwolnienia, chyba że z przepisu szczególnego, mającego charakter wyjątkowy, wynika, że zwolnienie to – ze względów, które ustawodawca uznaje za uzasadnione – działa także w innych samodzielnych fazach postępowania. Takim przepisem jest art. 771 k.p.c. który stanowi, że zwolnienie od kosztów sądowych przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym lub z którego strona korzystała z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowania egzekucyjne.

Przepis ten, jako szczególny potwierdza regułę, iż zwolnienie od kosztów sądowych udzielono stronie w postępowaniu rozpoznawczym jest skuteczne do chwili uprawomocnienia się orzeczenia, a zawarte w art. 771 k.p.c. rozwiązanie usprawiedliwione jest istotą i celem postępowania egzekucyjnego. Takiego przepisu szczególnego brak w odniesieniu do postępowania, które jest wywołane wniesieniem skargi o wznowienie postępowania. Sąd Apelacyjny trafnie przy tym zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 91 pkt 1 k.p.c. pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem.

Jest to więc przepis szczególny dotyczący pełnomocnictwa procesowego, natomiast brak jest takiego przepisu w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, iż zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych udzielonych w postępowaniu rozpoznawczym obejmowało również wniesienie skargi o wznowienie postępowania oraz postępowanie wywołane wniesieniem skargi. Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.