Supreme Court allows cassation appeal by ruling prior judicial fee exemption applies to appellate proceedings. The court decided the appeal was valid because the defendant filed it before a new binding precedent clarified the scope of fee exemptions. This resolves conflicting interpretations regarding whether lower court fee waivers extend to cassation stages. The decision establishes that parties are not penalized for relying on the dominant judicial view at the time of filing. The ruling prevents unfair consequences arising from temporary inconsistencies in Supreme Court jurisprudence. It confirms the exemption applies retroactively only to cases filed before the new rule took effect.

Sygn. akt I CZ 74/08 POSTANOWIENIE Dnia 15 października 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Gerard Bieniek (przewodniczący) SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z powództwa Banku (…) S.A. z siedzibą w W. przeciwko J. S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2008 r., zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008 r.

Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną pozwanego J. S. z powodu nieuiszczenia opłaty stosunkowej obliczonej od wskazanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia. Zdaniem Sądu całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, które pozwany uzyskał w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Zatem ograniczenie opłaty od skargi kasacyjnej do uiszczenia jedynie opłaty podstawowej, w sytuacji w której skarżący nie zawarł w skardze wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, oznacza, że skarga kasacyjna nie została należycie opłacona i podlega odrzuceniu bez wzywania do uiszczenia opłaty (art. 1302 § 3 k.p.c.). 2 W zażaleniu pełnomocnik pozwanego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Zarzucił, że zarysowane w orzecznictwie Sąd Najwyższego rozbieżności dotyczące kwestii, czy udzielone w postępowaniu przed sądem powszechnym zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także postępowanie kasacyjne, zostały rozstrzygnięta – w sposób niekorzystny dla skarżącego – dopiero w podjętej po wniesieniu skargi kasacyjnej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/08 (niepubl.). Powód, powołując się na przytoczoną uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, wniósł o oddalenie zażalenia pozwanego i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawami z dnia 2 lipca i 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 i Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.

98) pojawiła się w orzecznictwie rozbieżność dotycząca kwestii, czy udzielone stronie w postępowaniu przed sądem powszechnym zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także postępowanie kasacyjne. W judykaturze Sądu Najwyższego dominował kierunek wykładni rozstrzygający wspomnianą kwestię pozytywnie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2006 r., I CZ 23/06, z dnia 26 lipca 2006 r., IV CZ 59/06, z dnia 20 października 2006 r., IV CZ 77/06, z dnia 9 listopada 2006 r., IV CZ 85/06, z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07, z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 49/07, niepubl.).

Pojawiły się jednak także orzeczenia, w których Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje postępowania kasacyjnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07 i z dnia 14 marca 2007 r. I CZ 5/07, niepubl.). Ujawnioną rozbieżność w orzecznictwie przesądził Sąd Najwyższy podjętą – na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (Biul.

SN 2008, nr 6, poz. 7), w której przyjął, że zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Uchwale nadano moc zasady prawnej. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na dążenie do umocnienia oddziaływania podjętej uchwały i ujednolicenia praktyki, a także do uniknięcia komplikacji, które mogłyby nastąpić na skutek stosowania uchwały jako 3 argumentu przy wnoszeniu skarg o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniami opartymi na wykładni odmiennej niż w niej zastosowana, rozważył także zakres jej związania – jako zasady prawnej – w czasie.

Podstawę do tych rozważań dał głoszony w literaturze oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego pogląd, że w sytuacji, w której występowały rozbieżności interpretacyjne w praktyce funkcjonowania prawa – w zachowaniu podmiotów zobowiązanych do przestrzegania norm prawnych oraz w działaniach organów powołanych do ich stosowania – istnieje możliwość ograniczenia wstecznego stosowania ustalonej interpretacji przepisu (por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., W 9/94, OTK Zb. Urz. 1995, nr 1, poz. 20).

Do rozważań tych skłaniała także – jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały – wnikliwa, zasługująca w pełni na akceptację analiza zdań odrębnych Sędziów Sądu Najwyższego do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r., BSA I-4110-5/07 (OSNC 2008, nr 4, poz. 42). W konsekwencji, Sąd Najwyższy stwierdził, że dokonana w uchwale wykładnia ma zastosowanie na przyszłość, od dnia jej podjęcia. To oznacza, że nie ma podstaw, mimo podjęcia uchwały III CZP 142/08, do odrzucenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, skoro skarga została wniesiona kilka miesięcy przed podjęciem przytoczonej uchwały, a skarżący zastosował się do dominującego wówczas odmiennego poglądu wyrażanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Przyjęte rozstrzygnięcie pozwala także uniknąć sytuacji, w której strona ponosiłaby niekorzystne dla niej konsekwencje rozbieżności w orzecznictwie, istniejącej w okresie oczekiwania na jej autorytatywne rozstrzygnięcie przez skład powiększony Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2008 r. IV CZ 52/08, niepubl.). Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia (art. 39815 § 1 w związku z art. 3981 § 3 k.p.c.).