Supreme Court vacates land registry decision for missing heirs and invalidates court order control rule.

Sygn. akt III CSK 382/07 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z wniosku S. W. przy uczestnictwie: H. P., Z. M., J. W., F. W., C. Ś., A. W., W. F. i A. C. oraz J. F., D. K. i K. T. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 maja 2008 r., skargi kasacyjnej uczestnika W. F. od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt II Ca (…), uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie Wnioskodawca S. W. wniósł o ujawnienie siebie i uczestników postępowania H. P., Z. M., J. W., F. W., C. Ś. i A. W. jako współwłaścicieli położonej w K. nieruchomości, składającej się z działek nr (…), dla której Sąd Rejonowy w W. prowadzi księgę wieczystą KW nr K.(…). Dnia 5 października 2006 r. referendarz sądowy dokonał wpisu zgodnie z żądaniem wniosku. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W. – po rozpoznaniu skargi W. F. i A. C. na orzeczenie referendarza sądowego – utrzymał w mocy zaskarżony wpis. 2 Apelację od tego postanowienia wnieśli W.

F. i A. C. Skarżący zarzucili, że wnioskodawca nie nabył udziału we współwłasności nieruchomości na podstawie dziedziczenia po rodzicach. Sporna nieruchomość nie należała bowiem do spadku, ponieważ postanowienie o uwłaszczeniu rodziców S. W. zostało wydanie po ich śmierci. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że postanowieniem z dnia 22 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy w W., w sprawie prowadzonej pod sygnaturą I Ns (…) [I Ns (…)], stwierdził, że A. W. i A.

W. nabyli z dniem 4 listopada 1971 r., na prawach współwłasności ustawowej małżeńskiej, nieodpłatnie w drodze uwłaszczenia własność położonej w K. nieruchomości, składającej się z działek nr (…), objętych księgą wieczystą KW (…). Z przytoczonego postanowienia i treści wpisu w księdze wieczystej wynika, że nieruchomość miała charakter rolny. Spadek po A. W. w zakresie gospodarstwa rolnego nabyli żona A. W. w ¼ części oraz dzieci H. P., Z. M., C. Ś., J. W., F. W. i S. W. po 3 /24 części. Spadek po A. W. w zakresie gospodarstwa rolnego nabyli natomiast H.

P., Z. M., C. Ś., J. W., F. W. i S. W. po 1 /6 części. Udział przypadający J. W. nabyli A. W. i J. W. po ½ części. Nabycie przytoczonych udziałów we współwłasności nieruchomości wynika z postanowień o stwierdzeniu nabyciu spadku. W księdze wieczystej podlegają zatem ujawnieniu jako współwłaściciele spornej nieruchomości H. P., Z. M., C. Ś. i F. W. po 1 /6 części oraz A. W. i J. W. po 1 /12 części. Zaskarżony wpis odpowiada temu stanowi prawnemu. Apelacja podlega więc oddaleniu jako bezzasadna. Zarzut apelujących, że postanowienia dołączone do wniosku o wpis prawa własności zostały wydane z naruszenie prawa nie podważa zaskarżonego wpisu.

Sąd wieczystoksięgowy nie jest bowiem uprawniony do kontroli prawomocnych orzeczeniem (art. 365 § 1 k.p.c.). Dla oceny zasadności zaskarżonego wpisu nie ma znaczenia okoliczność, że A. i A. W. nie żyli w chwili wydania postanowienia z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt I Ns (…) [I Ns (…)]. Przytoczone postanowienie ma bowiem charakter deklaratoryjny i stwierdza stan prawny z dnia 4 listopada 1971 r. W skardze kasacyjnej, opartej na drugiej podstawie, pełnomocnik uczestnika postępowania W. F. zarzucił naruszenie art. 510 w związku z art. 6261 § 2 i 3 k.p.c., art. 316, art. 325 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 6268 § 2 k.p.c. Powołując się na tę podstawę, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3 Krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego określa art. 6261 § 2 k.p.c. W związku z tym unormowaniem pojawiły się wątpliwości, czy uczestnikami postępowania – mimo wyraźnego określenia ich kręgu przez ustawodawcę – mogą być także inne osoby zainteresowane. W doktrynie pojawiły się głosy dopuszczające taką możliwość. Jednakże Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2004 r., I CZ 48/04 (OSNC 2005, nr 6, poz. 108) stwierdził, że art. 6261 § 2 k.p.c., jako przepis szczególny w stosunku do art. 510 k.p.c., reguluje wyczerpująco krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsza skargę kasacyjna podziela to stanowisko. Zgodnie z art. 6261 § 2 k.p.c. uczestnikami postępowania – oprócz wnioskodawcy, osób, których prawa zostały obciążone bądź na rzecz których wpis ma nastąpić – są także osoby, których prawa zostały wykreślone. Tymczasem z postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 grudnia 2005 r. wynika, że żadna z osób, których prawa zostały wykreślone nie była uczestnikiem postępowania. Również w postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia 23 maja 2007 r. (w jego pierwotniej wersji) nie wszystkie te osoby zostały wskazane jako uczestnicy postępowania.

Śmierć wnioskodawcy lub innego uczestnika postępowania po złożeniu wniosku – w myśl art. 6261 § 3 k.p.c. – nie stanowi przeszkody do dokonania wpisu i zwalania sąd od obowiązku poszukiwania spadkobierców i ustalania przedstawiciela osoby ubezwłasnowolnionej. Hipoteza tego przepisu nie dotyczy natomiast sytuacji, w której – jak trafnie zarzucił skarżący – opisane w niej zdarzenia nastąpiły przed złożeniem wniosku o dokonania wpisu. Przyjmując, że taka sytuacja zaistniała w sprawie, Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. wezwał do udziału w sprawie J.

F., D. K. i K. T. jako następców prawnych J. F. Nie wiadomo jednak, na jakiej podstawie Sąd ustalił, że J. F. zmarł przed złożeniem wniosku o dokonanie wpisu oraz że jego spadkobiercami są wymienione wyżej osoby. Zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenie skarżącego, że J. F. zmarł w maju 2006 r. nie stanowi dowodu na tę okoliczność. W świetle informacji zawartych w skardze kasacyjnej budzi też wątpliwości ustalony przez Sąd krąg spadkobierców J. F. Skarżący wymienia bowiem jako spadkobierczynię J. F. jego córkę J. D.

Ponadto z uzasadnienia skargi wynika, że zmarła też J. F., a jej śmierć nastąpiła jeszcze przed wydaniem przez Sąd Rejonowy w W. postanowienia w sprawie I Ns (…). Z przedstawionych powodów zarzut naruszenia art. 6261 § 2 i 3 k.p.c. należało uznać za uzasadniony. 4 Nieuzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy trafnie uznał bowiem – wbrew zarzutowi skarżącego – że stanowiące podstawę wpisu prawomocne postanowienia sądu nie podlegają kontroli sądu wieczystoksięgowego. Taka zasada wynika nie tylko z utrwalonego orzecznictwa (por. uchwałę Sąd Najwyższego z dnia 28 sierpnia 1991 r., III CZP 71/91, OSNC 1992, nr 3, poz. 47), ale przede wszystkim z art. 365 k.p.c. stanowiącego, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).