Supreme Court allows property security on marital joint assets under Criminal Procedure Code Art. 291 § 1.

POSTANOWIENIE Z DNIA 27 LUTEGO 2008 R. WZ 4/08 Zabezpieczenie majątkowe, o którym mowa w art. 291 § 1 k.p.k., może być dokonane na mieniu objętym wspólnością majątkową małżon- ków. Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Buliński, W. Maciak. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Artymiak. Sąd Najwyższy w sprawie kmdr. rez. Henryka W., oskarżonego o po- pełnienie przestępstw określonych w art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 12 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posie- dzeniu w dniu 27 lutego 2008 r., zażaleń obrońcy oskarżonego na posta- nowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 9 stycznia 2008 r. i z dnia 16 stycznia 2008 r., w przedmiocie zabezpieczenia wykonania orze- czenia na mieniu oskarżonego i jego żony, po wysłuchaniu wniosku proku- ratora u t r z y m a ł w mocy zaskarżone postanowienia.

U Z A S A D N I E N I E Kmdr rez. Henryk W. oskarżony jest o popełnienie przestępstwa określonego w art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz z art. 258 § 3 k.k. i art. 228 § 3 k.k. 2 Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2008 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w P.: I. dokonał zabezpieczenia na mieniu oskarżonego i jego żony grożących mu: kary grzywny, przepadku uzyskanych korzyści majątkowych i obowiąz- ku naprawienia szkody, przez: ustanowienie hipoteki przymusowej 700.000 zł na rzecz Skarbu Państwa – Wojskowego Sądu Okręgowego w P. na nieruchomościach, dla których Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgi wieczyste:

1. KW nr 23675 – nieruchomość położona w G., 2. KW nr 39600 – nieruchomość położona w G., 3. KW Nr 23298 – nieruchomość położona w G., których właścicielami na prawach wspólności ustawowej są Janina i Henryk W.; - ustanowienie zakazu zbycia i obciążenia przedmiotowej nieruchomości, II. ustanowienie hipoteki oraz zakaz zbywania i obciążania polecił ujawnić w księgach wieczystych KW nr 23675, KW nr 39600, KW nr 23298 prowa- dzonych przez Sąd Rejonowy w G. Na to postanowienie obrońca oskarżonego złożył zażalenie, w którym zarzucił „ rażącą niewspółmierność zabezpieczenia w stosunku do grożącej oskarżonemu kary grzywny, przepadku uzyskanych korzyści majątkowych, obowiązku naprawienia szkody oraz przekroczenia granic niezbędności zabezpieczenia, jak również naruszenie zasad współżycia społecznego przez zajęcie majątku wspólnego małżonków W.” i wniósł o uchylenie za- skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna- nia Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że wysokość zabezpieczenia jest nadmierna, albowiem nie został jeszcze ustalony ostatecznie udział kmdr. rez.

Henryka W. w zarzucanym mu przestępstwie. Nie zgadzając się z dokonaniem zabezpieczenia na mieniu wspólnym małżonków obrońca podniósł, że żona oskarżonego nie jest stroną postępowania i jak wynika z 3 dotychczasowego postępowania dowodowego nie „uzyskała korzyści z po- pełnionych czynów zabronionych”, a zatem zakres zabezpieczenia jest nieuzasadniony i przedwczesny. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2008 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w P., z urzędu, zmienił swoje wcześniejsze postanowienie i na nowo okre- ślił sposób i zakres zabezpieczenia majątkowego przez: 1.

„ustanowienie hipoteki przymusowej do kwoty 400.000 zł, na rzecz Skarbu Państwa – Wojskowego Sądu Okręgowego w P. na nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr 23675 – nieruchomość położona w G., 2. ustanowienie hipoteki przymusowej do kwoty 150.000 zł na rzecz Skarbu Państwa – Wojskowego Sądu Okręgowego w P. na nieruchomości dla któ- rych Sąd Rejonowy w G. i V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr 39600, 3. ustanowienie hipoteki przymusowej do kwoty 150.000 zł na rzecz Skar- bu Państwa – Wojskowego Sądu Okręgowego w P. na nieruchomości dla których Sąd Rejonowy w G.

V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr 23298 – nieruchomość położona w G.” Na to postanowienie obrońca złożył identyczne, jak wcześniej, zaża- lenie i tak samo je uzasadnił. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie ze swoim postanowieniem zawartym w protokole z posie- dzenia odbytego w dniu 27 lutego 2008 r. Sąd Najwyższy oba zażalenia obrońcy rozpoznał łącznie. Zabezpieczenie majątkowe jest środkiem przymusu procesowego, którego celem jest zagwarantowanie możliwości wykonania kar i środków karnych o charakterze majątkowym, które mogą być orzeczone w przy- szłym wyroku, lub zasądzonych roszczeń cywilnych.

Zabezpieczenie mie- nia oskarżonego uniemożliwia jego sprzedanie, ukrycie, zniszczenie, czy 4 też pozbycie się go w inny sposób, a to pozwala na właściwą realizację ce- lów, o których była mowa. Ustalając rozmiar owego zabezpieczenia, stosu- jący je powinien brać pod uwagę przede wszystkim potencjalną wysokość grzywny, jaka może być wymierzona sprawcy, zakres obowiązku napra- wienia szkody i przepadku korzyści uzyskanej z popełnienia przestępstwa. Należy też uwzględniać dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe (art. 33 § 3 k.k.).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zarzut zbyt wysokiego zabezpieczenia nie jest uzasadniony, bowiem – jak wynika z aktu oskarżenia – łączna wartość przywłaszczonego przez oskarżonego mienia i przyjęte korzyści majątkowe przewyższają kwotę 700.000 zł. Wbrew zastrzeżeniom obrońcy oskarżonego, zabezpieczenie mająt- kowe, o którym mowa w art. 291 § 1 k.p.k., może być dokonane na mieniu objętym wspólnością majątkową małżonków. Prima facie mogłoby się wydawać, że sytuacja taka nie jest dopusz- czalna, bowiem z treści art. 291 § 1 k.p.k. wynika, iż zabezpieczenie mająt- kowe ma następować „na mieniu oskarżonego”.

Z drugiej jednak strony powołany przepis nie ogranicza przedmiotu zabezpieczenia jedynie do mienia będącego w wyłącznym władaniu oskarżonego. Użycie w nim ogól- nego sformułowania, że zabezpieczenie następuje na mieniu oskarżonego, zezwala więc na zabezpieczenie mienia ,wobec którego prawo własności przysługuje oskarżonemu tylko w części lub łącznie z innymi osobami (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1980 r., IV CR 86/80, OSNCP 1980, z. 12, poz. 236; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Kra- kowie z dnia 28 czerwca 2005 r., II AKz 234/05, Prok. i Pr. 2006, nr 2, poz. 38 oraz P. Hofmańskiego red.:

Kodeks postępowania karnego, Tom I, Warszawa 1999, s. 1062 czy J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, 5 S.M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki: Kodeks postępowania kar- nego, T. I, Warszawa 1998, s. 794). Może to być zatem również mienie objęte ustawową wspólnością ma- jątkową małżonków. Pogląd, że zabezpieczenie jest dopuszczalne na mie- niu wspólnym małżonków, zdaniem Sądu Najwyższego, wspiera też treść art. 7431 § 1 k.p.c., który stanowi, że: „Postanowienie o udzieleniu zabez- pieczenia wydane przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do podjęcia czynności związanych z wykonaniem za- bezpieczenia na mieniu wchodzącym w skład majątku wspólnego”.

Przyj- muje się, że celem wprowadzenia tego przepisu (nowela z dnia 5 lutego 2005 r., Dz. U. Nr 172, poz. 1804) było poszerzenie możliwości wykonania postanowień o zabezpieczeniu wobec osób pozostających w związku mał- żeńskim oraz zapewnienie większej skuteczności udzielanego przez sąd zabezpieczenia (szerzej patrz D. Zawistowski: Komentarz do art. 7431 k.p.c., Oficyna 2007). Należy dodać, że wspomniany przepis przewiduje ochronę małżonka przez możliwość złożenia sprzeciwu (art. 7431 § 2 k.p.c.) albo w drodze powództwa o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji (art. 841 k.p.c.) oraz należy przypomnieć, że wykonanie postanowienia o zabezpie- czeniu nie prowadzi automatycznie do utraty prawa własności mienia, a jedynie ogranicza swobodne nim dysponowanie.