Supreme Court ruled detention for deportation cannot exceed one year total, ordering release of illegal detention.

POSTANOWIENIE Z DNIA 27 WRZEŚNIA 2007 R. I KZP 36/07 Pobyt w strzeżonym ośrodku lub areszcie w celu wydalenia na pod- stawie jednej decyzji wojewody nie może trwać łącznie dłużej niż rok (art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, Dz. U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694 ze zm.). Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki. Sędziowie SN: P. Hofmański (sprawozdawca), D. Rysińska. Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik. Sąd Najwyższy w sprawie Asima S., na posiedzeniu w dniu 27 wrze- śnia 2007 r. w związku z przedstawieniem Sądowi Najwyższemu do roz- strzygnięcia zagadnienia prawnego zawartego w postanowieniu Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 września 2007 r., na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., p o s t a n o w i ł :

1. na podstawie art. 441 § 5 kpk przejąć sprawę do swego rozpoznania;

2. po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 31 maja 2007 r., postanowienie to zmienić oznaczając czas okresu pobytu Asima S. w areszcie w celu wydalenia do dnia 16 czerwca 2007 r.;

3. na podstawie art. 253 § 1 k.p.k. w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r., Nr 234, poz. 1694 ze zm.) uchylić przedłużony wobec Asima S. postanowieniem Sądu Re- 2 jonowego w W. z dnia 24 sierpnia 2007 r., środek w postaci pobytu cu- dzoziemca w areszcie w celu wydalenia. U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w W., postanowieniem z dnia 31 maja 2007 r., uwzględniając wniosek Komendanta Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej, przedłużył wobec Asima S. okres jego pobytu w areszcie w ce- lu wydalenia na dalszych 90 dni, to jest do dnia 8 września 2007 r.

Posta- nowienie to zostało zaskarżone przez cudzoziemca, który domagał się uchylenia stosowanego wobec niego środka argumentując, że przebywa w areszcie już rok i 8 miesięcy. Rozpoznając to zażalenie Sąd Okręgowy w W. powziął wątpliwość wymagającą w jego ocenie dokonania zasadniczej wykładni ustawy i na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przekazał do rozpozna- nia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne w formie pytania, czy wska- zany w art. 106 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach termin roku jako maksy- malny czasokres pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku lub areszcie w celu wykonania decyzji o wydaleniu, odnosi się do nieprzerwanego okre- su pobytu cudzoziemca w areszcie lub ośrodku, czy też obejmuje łączny czas pobytu cudzoziemca w różnych okresach w ośrodku lub areszcie w celu wykonania tej samej decyzji o wydaleniu.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W sytuacji procesowej, która wystąpiła w niniejszej sprawie, zasadne było skorzystanie z wyjątkowej możliwości przewidzianej w art. 441 § 5 k.p.k. i przejęcie sprawy do swego rozpoznania. Postanowienie w tym za- kresie uzasadnione jest tym, że sposób rozstrzygnięcia przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego całkowicie zdeterminowałby treść orzeczenia Sądu Okręgowego, który wystąpił z inicjatywą w trybie art. 3 441 § 1 k.p.k. Ponadto, co w sprawie jest niewątpliwie najważniejsze, z uwagi na rażące i obecnie kontynuowane naruszenie praw cudzoziemca, konieczne okazało się podjęcie stosownych decyzji procesowych w takim trybie, który pozwoliłby w jak najszybszym czasie przywrócić stan zgodny z prawem.

Rozpoznając zażalenie wniesione przez cudzoziemca, Sąd Najwyż- szy doszedł do przekonania że jest ono w części zasadne. Asim S. został w dniu 11 stycznia 2006 r. przekazany Granicznej Placówce Kontrolnej Straży Granicznej w Zgorzelcu przez niemieckie służby graniczne w drodze readmisji. Od tego dnia nieprzerwanie do dnia 8 lipca 2006 r. pozbawiony był wolności na podstawie decyzji procesowych wydawanych periodycznie na podstawie art. 106 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach. W dniu 8 lipca 2006 r., Asim S. został zwolniony, lecz zatrzymano go ponownie w dniu 13 grudnia 2006 r., podczas kontroli legalności pobytu cudzoziemców na tery- torium Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W., ponownie zastosował wobec cudzoziemca areszt w celu wydalenia, początkowo na okres 90 dni, a okres ten został następnie przedłużony postanowieniem z dnia 2 marca 2007 r., do dnia 10 czerwca 2007 r. Ponownie przedłużono go zaskarżonym postanowieniem tego sa- mego Sądu z dnia 31 maja 2007 r., do dnia 8 września 2007 r. W zażaleniu nie wskazano wprawdzie żadnych argumentów jury- dycznych, niemniej nie może ulegać wątpliwości, że zaskarżone postano- wienie jest wadliwe.

Zgodnie z art. 106 ust. 2 zd. 2 ustawy o cudzoziem- cach, okres pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku oraz w areszcie w celu wydalenia nie może przekroczyć roku. W wypadku gdy cudzoziemiec w ramach postępowania zmierzającego do wykonania tej samej decyzji o wydaleniu pozbawiony jest wolności więcej niż raz, okresy jego detencji podlegają sumowaniu. Wątpliwości Sądu Okręgowego w W. dotyczące tej kwestii są całkowicie nieuzasadnione. Odmienna interpretacja art. 106 ust. 4 2 zd. 2 ustawy o cudzoziemcach tolerowałaby oczywiste nadużycia, albo- wiem pozwalałaby na przerwanie okresu izolacji osoby podlegającej wyda- leniu choćby na kilka godzin, by osobę tę ponownie zatrzymać i rozpocząć liczenie okresu, o którym mowa w art. 106 ust. 2 zd. 2 ustawy o cudzo- ziemcach, od początku.

Oznaczałaby zatem nie tylko osłabienie ale wręcz wyłączenie gwarancyjnej funkcji, jaką ten przepis pełni. W tej sytuacji ni- czego nie może już zmienić spostrzeżenie zawarte w uzasadnieniu posta- nowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 września 2007 r., że zachodzą różnice redakcyjne pomiędzy art. 106 ust. 2 zd. 2 ustawy o cudzoziemcach, a art. 263 § 3 k.p.k., w którym określając maksymalny czas trwania tym- czasowego aresztowania wskazano na łączny czas pozbawienia wolności, podczas gdy w art. 106 ust. 2 zd. 2 ustawy mowa jest jedynie o tym, ze okres pobytu cudzoziemca nie może przekroczyć wskazanego w tym prze- pisie okresu.

Ustalenie powyższe prowadzi do wniosku, że w dniu 31 maja 2006 r. Sąd Rejonowy w W., orzekając w przedmiocie wniosku Komendanta Nad- wiślańskiego Oddziału Straży Granicznej, mógł przedłużyć czas pobytu Asima S. w areszcie w celu wydalenia jedynie do dnia 16 czerwca 2007 r. W tym bowiem dniu łączny okres jego detencji stosowanej w celu wykona- nia decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 13 stycznia 2006 r. osiągnął łączny wymiar roku. Jednocześnie Sąd Najwyższy stwierdza, że w zakresie, w jakim na- stąpiło przedłużenie pobytu cudzoziemca w areszcie w celu wydalenia do dnia 16 czerwca 2007 r. było ono zasadne, albowiem istniały ustawowe przesłanki takiej decyzji, w szczególności w kontekście trudności z ustale- niem tożsamości Asima S. Sąd Najwyższy, uznając, że pomimo zaistniałe- go układu procesowego zażalenie nie podlega pozostawieniu bez rozpo- znania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2007 r., I KZP 37/06, OSNKW 2007, z. 3, poz. 22), dokonał zatem zmiany zaskarżonego 5 postanowienia przesądzając o tym, że w pobyt Asima S. w areszcie po dniu 16 czerwca 2007 r. był bezpodstawny jako przekraczający termin maksymalny określony w art. 106 ust. 2 zd. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Rozstrzygnięcie w kwestii zażalenia złożonego przez Asima S. na postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 31 maja 2007 r., nie zwalnia Sądu Najwyższego od spostrzeżenia, że obecnie cudzoziemiec ów prze- bywa w areszcie w celu wydalenia na podstawie kolejnego już postanowie- nia tego samego Sądu z dnia 24 sierpnia 2007 r., którym przedłużono jego pobyt do dnia 7 grudnia 2007 r. Brak jest potrzeby argumentowania, że skoro już postanowienie z dnia 31 maja 2007 r. było we wskazanej w dys- pozytywnej części niniejszego postanowienia bezpodstawne, to także po- stanowienie z dnia 24 sierpnia 2007 r., z tego samego powodu, i to w peł- nej rozciągłości, nie znajduje podstawy prawnej.

Asim S. jest więc obecnie nielegalnie pozbawiony wolności. Postanowienie z dnia 24 sierpnia 2007 r. nie może być jednak przez Sąd Najwyższy ani uchylone, ani zmienione, albowiem Sąd Najwyższy nie rozpoznaje obecnie zażalenia na to posta- nowienie. Nic jednak nie zwalnia Sądu Najwyższego od potrzeby zastoso- wania w sprawie art. 253 § 1 k.p.k., co następuje w związku z treścią art. 104 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach i uchylenia bezpodstawnie stosowane- go aresztu w celu wydalenia. Zgodnie bowiem z linią orzecznictwa prezen- towaną przez Sąd Najwyższy, stosowanie tego przepisu następuje nie tylko wówczas, gdy sąd orzeka w głównym nurcie postępowania, ale we wszyst- kich sytuacjach, gdy sprawa pozostaje w jego gestii (por. w szczególności postanowienie z dnia 28 lutego 2001 r., IV KO 11/01, OSNKW 2001, nr 5- 6, poz. 46).

Uchylenie aresztu stosowanego z mocy postanowienia Sądu Rejo- nowego w W. z dnia 24 sierpnia 2007 r. następuje, jak wskazano, pomimo tego, że Sąd Najwyższy nie może się odnieść do samego postanowienia. 6 To zadanie pozostawione być musi Sądowi Okręgowemu w W., któremu przyjdzie rozpoznać zażalenie Asima S. na to postanowienie. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w postanowieniu.