Supreme Court dismisses appeal regarding improper representation of State Treasury in land registry proceedings. State must be represented by specific local official, not Minister. State cannot be both plaintiff and party. Appeal dismissed.

Sygn. akt I CZ 138/06 POSTANOWIENIE Dnia 21 lutego 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca) SSN Marek Sychowicz w sprawie z wniosku I. K., R. T. i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta W. przy uczestnictwie Przedsiębiorstwa Budownictwa Elektroenergetycznego "E. " Spółki z o.o. i Skarbu Państwa- Ministra Skarbu Państwa o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 lutego 2007 r., zażalenia Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 10 sierpnia 2006 r., oddala zażalenie.

Uzasadnienie 2 I. K. i R. T. wnieśli o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. przy Al. K., stanowiącej działkę gruntu o pow. 1498 m2 , dla której prowadzona była księga hipoteczna „Willa W.” działka nr 5. Wskazali siebie jako spadkobierców po poprzednich właścicielach P. i A. T. Postanowieniem z dnia 22.08.2001 r. Sąd Rejonowy odmówił wpisu prawa własności co do części nieruchomości o powierzchni 100 m2 , natomiast założył księgę wieczystą nr […] dla działki nr 5/1 z obrębu 2-04-13 o pow. 1398 m2 , położonej w W. przy Al. K. […], wpisując w dziale II jako współwłaścicieli I.

K. i R. T. Pismem z dnia 20.01.1994 r. Skarb Państwa – Urząd Rejonowy w W. wniósł o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. przy Al. K. […] o pow. 4.914 m2 , obejmującej m.in. działkę będącą przedmiotem wniosku I. K. i R. T., domagając się ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela oraz prawa użytkowania wieczystego na rzecz przedsiębiorstwa „E”. Postanowieniem z dnia 1.02.1995 r. Sąd Rejonowy oddalił ten wniosek. W tej sytuacji Skarb Państwa wniósł ponowny wniosek z dnia 4.09.2001 r., natomiast przedsiębiorstwo „E.” wniosło apelację od postanowienia z dnia 22.08.2001 r. o założeniu księgi wieczystej nr 310542 dla działki 5/1, w której jako właścicieli wpisano I.

K. i R. T. Sąd Okręgowy uwzględnił tę apelację, uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 22.08.2001 r. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu nakazując łączne rozpoznanie wniosków I. K. i R. T. oraz Skarbu Państwa. Sąd Rejonowy po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 5.01.2005 r. oddalił wniosek Skarbu Państwa w części dotyczącej założenia księgi wieczystej dla działki nr 5/1 z obrębu 2-04-03 o powierzchni 1.398 m2 i wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie Sąd Rejonowy wydał postanowienie o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. przy Al. K. […], oznaczonej jako działka 5/2 o powierzchni 1.383 m2 i działka nr 5/3 o powierzchni 2.133 m2 , wpisując jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa – Prezydent W. oraz o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej jako działka 5/1 o powierzchni 1.398 m2 , wpisując jako współwłaścicieli I.

K. i A. T. po ½ części. Odpisy tego postanowienia doręczono: miastu W., Urzędowi Dzielnicy […], przedsiębiorstwu „E.” oraz pełnomocnikowi I. K. i R. T. Apelację od tego postanowienia wniosło Przedsiębiorstwu „E.” spółka z o.o. w części, w której 3 oddalono wniosek Skarbu Państwa o wpis prawa własności co do działki 5/1. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28.12.2005 r. odmówił „E.” spółce z o.o. udziału w sprawie jako uczestnika postępowania i odrzucił tę apelację. Sąd ten wskazał, że „E.” spółka z o.o. nie jest – w świetle art. 6261 § 2 k.p.c. uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego.

Spółka ta nigdy nie złożyła we własnym imieniu wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego. Takie żądanie było zawarte jedynie w pierwotnym wniosku Skarbu Państwa, który został prawomocnie oddalony, zaś żądania takiego nie zawierał już kolejny wniosek Skarbu Państwa z dnia 4.09.2001 r. który został rozpoznany zaskarżonym postanowieniem. Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem „E.” spółka z o.o., zaś Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9.05.2006 r. zażalenie to odrzucił. To postanowienie o odrzuceniu zażalenia zaskarżył „E.” spółka z o.o. powołując się na to, że na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Ministra Skarbu Państwa działa w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.

Postanowieniem z dnia 7.06.2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił to zażalenie podnosząc, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał umocowania do działania w imieniu Skarbu Państwa. W następstwie tego pełnomocnik skarżącej wniósł wniosek o przywrócenie terminu do złożenia pełnomocnictwa. Sąd wezwał pełnomocnika do uzupełnienia tego wniosku przez dokonanie czynności, której wniosek dotyczy w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku oraz uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku.

Wobec nie wykonania tych czynności wniosek zwrócono zarządzeniem z dnia 12.07.2006 r. Spółka „E.” powołując się na upoważnienie do działania w imieniu Skarbu Państwa wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 28.12.2005 r. i zarządzenie z dnia 12.07.2006 r. o zwrocie wniosku o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia 10.08.2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił to zażalenie wskazując, że jest ono spóźnione. Postanowienie to zaskarżono zażaleniem, w którym jako wnioskodawców wskazano: Skarb Państwa – Prezydent W., I.

K. i R. T., zaś jako uczestnika postępowania – Skarb Państwa – Ministra Skarbu Państwa. Zażalenie wniósł 4 uczestnik postępowania domagając się uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 10.08.2006 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione z następujących względów: Po pierwsze, jest poza sporem, że Skarb Państwa jest jedną osobą prawną, reprezentowaną w postępowaniu cywilnym przez państwową jednostkę organizacyjną bez osobowości prawnej, z której działalnością wiąże się dochodzenie roszczenia (art. 67 § 2 k.p.c.). Ta zasada obowiązuje także w postępowaniu nieprocesowym z tym, że konieczne jest uwzględnienie przepisów szczególnych. Takimi przepisami są art. 4 pkt 9, 11 ust. 1 i 23 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W świetle tych przepisów właściwym wyłącznie organem do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami skarbowymi jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Dotyczy to w szczególności podejmowania czynności w postępowaniu sądowym m.in. o wpis w księdze wieczystej, co wynika jednoznacznie z art. 23 ust. 1 pkt 8 tej ustawy. Zgodnie z tym pierwszy wniosek wieczystoksięgowy z 1994 r. wniósł ówczesny kierownik Urzędu Rejonowego, zaś następny wniosek z dnia 4.09.2001 r. ówczesny starosta warszawski – jako wyłącznie legitymowany.

Jego kompetencje przejął następnie Prezydent W. i tylko ten organ był wyłącznie legitymowany do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu wieczystoksięgowym, także gdy chodzi o nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste, a więc nie wchodzące do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Wynika to z art. 11a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tak też prawidłowo postąpił Sąd Rejonowy wydając postanowienie z dnia 5.01.2005 r., doręczając zawiadomienie o wpisie wnioskodawcy jako działającemu w imieniu właściciela. Doręczenie zawiadomienia Ministrowi Skarbu Państwa było nie tylko zbędne, ale co ważniejsze, sprzeczne ze wskazanymi przepisami.

Po drugie, krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego jest taksatywnie wyliczony w art. 6262 § 5 k.p.c. Jest to przepis szczególny do art. 510 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16.06.2004 r. I CZ 48/04, 5 OSNC 2005, nr 6, poz. 108). Wśród nich wymienia się użytkownika wieczystego, wszakże jego legitymacja dotyczy tylko wpisów dotyczących użytkowania wieczystego, a nie własności. Nieprawidłowo więc sąd wieczystoksięgowy doręczył zawiadomienie o wpisie dokonanym w dniu 5.01.2005 r. spółce „E.”, jednak przez to spółka ta nie stała się uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego.

Zasadnie więc Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28.12.2005 r. odrzucił apelację wniesioną przez tę Spółkę. Po trzecie, podejmowane przez spółkę „E.” dalszych czynności procesowych w postaci wnoszonych zażaleń nie mogły być skuteczne z tej przyczyny, że z jednej strony spółka ta nie była uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, zaś z drugiej strony powoływanie się na umocowanie udzielone przez Ministra Skarbu Państwa jest o tyle niezasadne, że legitymację do reprezentowania Skarbu Państwa miał w tej sprawie Prezydent W.

Po czwarte, Skarb Państwa może być reprezentowany przez więcej stationes fisci z tym, że sąd obowiązany jest ustalić jedną, właściwą statio fisci, a w każdym razie niedopuszczalne jest, aby Skarb Państwa występował w tej samej sprawie jako wnioskodawca i uczestnik postępowania, a tak oznaczono strony w zażaleniu. Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. jc