Legislator Case Law & Legislation
III CKN 1302/00 AI generated

Simultaneous property transfer requests are decided by the earlier contract date under Polish registration law.

Case Number III CKN 1302/00
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Supreme Court dismissed Heleny F.'s cassation appeal regarding a dispute over simultaneous property transfer requests for the same real estate. The court held that when two valid sales contracts exist, the order of registration depends solely on which contract was concluded first, applying the principle 'prior tempore potior iure'. The lower court correctly prioritized the earlier contract but erred in its reasoning by incorrectly applying the rule that one cannot transfer a right they do not possess.

Legislator headnote

AI generated

Art. 46 ust. 1 u.k.w.h.; Art. 48 ust. 2 u.k.w.h. – In cases where two valid requests for entry of ownership rights for different buyers of the same property are submitted simultaneously, the order of consideration is determined by the date of conclusion of the respective sales contracts.

Keywords

AI generated
property registration simultaneous contracts prior tempore potior iure public faith of registers cassation appeal ownership transfer real estate dispute

Cited Legislation

AI generated
Art. 46 ust. 1 u.k.w.h.
W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h. spełniały obydwa wnioski.
Art. 48 ust. 2 u.k.w.h.
Nie można też przyjąć, iżby z powodu równoczesności wpłynięcia dwóch kolizyjnych wniosków żaden z nich nie zasługiwał na uwzględnienie, albo, żeby dopuszczalne było wyznaczenie stronom terminu, o którym mowa w art. 48 ust.
Art. 8 ust. 1 u.k.w.h.
W związku z tym zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 u.k.w.h. był z gruntu chybiony.
Art. 393-12 k.p.c.
Z tych przyczyn kasacja została oddalona – art. 393-12 k.p.c.
art. 46 ust. 1 u.k.w.h
W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h.
art. 10 ust. 1 u.k.w.h
Te inne przesłanki mogą być uwzględnione tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.).
art. 390 § 3 k.c
Stosownie do art. 390 § 3 k.c.
art. 17 u.k.w.h
na wypadek nabycia przez osoby trzecie własności nieruchomości po jego ujawnieniu co wyrażało się w tym, że mogliby oni bezpośrednio od osób trzecich dochodzić przeniesienia własności na siebie (art. 17 u.k.w.h.).
art. 44 u.k.w.h
29 i art. 44 u.k.w.h., które regulują kolejność wniosków dla oceny materialnoprawnych skutków wpisu i określenia pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej.
art. 43 u.k.w.h
Nie wydaje się aby o kolejności w tym zakresie mogła przesądzać dowolność Sądu lub przypadkowość wyboru będąca następstwem kolejności oznaczeń niższym i wyższym numerem w dzienniku ksiąg wieczystych (art. 43 u.k.w.h.).

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Postanowienie z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1302/00 W razie złożenia w tym samym dniu dwóch wniosków o wpis prawa własności na rzecz różnych nabywców, na podstawie różnych umów sprzedaży dotyczących tej samej nieruchomości, o kolejności rozpoznania wniosków rozstrzyga chwila zawarcia tych umów. Sędzia SN Maria Grzelka (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Józef Frąckowiak Sędzia SN Kazimierz Zawada Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. przy uczestnictwie Tadeusza F. o wpis, oraz z wniosku Heleny F. przy uczestnictwie Tadeusza F. o wpis, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2003 r. kasacji wnioskodawczyni Heleny F. od postanowienia Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 maja 2000 r. oddalił kasację i zasądził od wnioskodawczyni Heleny F. na rzecz wnioskodawcy Piotra K. kwotę 100 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił apelację wnioskodawczyni Heleny F. od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 11 października 1999 r., mocą którego oddalony został jej wniosek o wpis w księdze wieczystej nr (...) własności nieruchomości położonej w T., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr 14/17, oraz od wpisu z dnia 11 października 1999 r. dotyczącego ujawnienia w księdze wieczystej nr (...) własności Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. w odniesieniu do wymienionej działki.

Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji, gdy wpłynęły równocześnie dwa wnioski o wpis własności na rzecz różnych nabywców, z którymi wpisany właściciel Tadeusz F. zawarł w różnym czasie dwie umowy sprzedaży, to uwzględnieniu podlegał wniosek związany z umową wcześniejszą. Zdaniem Sądu Okręgowego, w ramach badania umów sprzedaży stanowiących podstawę wniosków Sąd wieczystoksięgowy powinien był badać skuteczność materialnoprawną każdej z nich. Skoro wcześniejsza była umowa z wnioskodawcami Piotrem K., Renatą K. i Edwardem S. to należało przyjąć, że właściciel utracił własność i nie mógł następnie dokonać sprzedaży na rzecz Heleny F., co przesądzało o zasadności wniosku o wpis złożonego przez Piotra K., Renatę K. i Edwarda S. i o jednoczesnej bezzasadności wniosku Heleny F..

W kasacji wnioskodawczyni zarzuciła powyższemu postanowieniu naruszenie art. 8 i 46 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez pominięcie wzmianki o jej wniosku co do wpisu ostrzeżenia wynikającego z zawarcia przez nią umowy przedwstępnej sprzedaży przedmiotowej nieruchomości oraz nieuwzględnienia treści tej umowy jako wyłączających dobrą wiarę nabywców Piotra K., Renaty K. i Edwarda S.. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania. Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie był bezsporny.

W dniu 13 sierpnia 1998 r. pomiędzy wnioskodawczynią Heleną F. i wpisanym do księgi wieczystej nr (...) właścicielem Tadeuszem F. zawarta została w formie aktu notarialnego przedwstępna umowa sprzedaży nieruchomości o powierzchni 0.04 ha położonej w T., oznaczonej ewidencyjnie numerem 14/17. Termin umowy przyrzeczonej uzgodniony został na 31 sierpnia 1997 r. Właściciel zobowiązał się do nieobciążania nieruchomości hipoteką, oraz jakimikolwiek ograniczonymi prawami rzeczowymi, nieoddawania w użytkowanie, niewydzierżawiania oraz niezawierania umów przedwstępnych z osobami trzecimi.

W dniu 28 stycznia 1998 r. zawarta została w formie aktu notarialnego przedwstępna umowa sprzedaży tej samej nieruchomości, w której właściciel Tadeusz F. zaciągnął zobowiązanie wobec kupujących Piotra K., Renaty K. i Edwarda S., zaś termin umowy przyrzeczonej uzgodniony został na okres do dnia 28 marca 1998 r. W § 9 strony wniosły o ujawnienie w księdze wieczystej roszczeń wynikających z umowy. W następstwie tego, w dniu 3 listopada 1998 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu dokonał w dziale III księgi wieczystej (...) wpisu o treści:

„Roszczenie zobowiązujące do sprzedaży Tadeusza F. nieruchomości położonej w T. gm. Ł.D. obejmującej działkę nr 14/17 o pow. 0.04 ha Edwardowi S., Renacie K., Piotrowi K.”. W dniu 22 maja 1998 r. wnioskodawczyni Helena F. złożyła w Sądzie Rejonowym w Nowym Sączu wniosek o wpis ostrzeżenia w związku z umową przedwstępną z jej udziałem z dnia 13 sierpnia 1996 r. i załączyła wypis tej umowy. Sąd dokonał w dniu 26 maja 1998 r. wpisu wzmianki o wniosku. Dnia 6 stycznia 1999 roku zawarta została umowa sprzedaży pomiędzy sprzedającym Tadeuszem F. i kupującymi Piotrem K., Renatą K. i Edwardem S., w której Tadeusz F. działający przez pełnomocnika Renatę K. powołał się na wpisane do księgi wieczystej roszczenie kupujących wynikające z umowy przedwstępnej z dnia 28 stycznia 1998 r. oraz stwierdził, że w dniu 22 maja 1998 r. wpłynął wniosek Heleny F. o ujawnienie roszczeń z umowy przedwstępnej przez nią zawartej, który nie został dotąd wykonany.

Dnia 15 stycznia 1998 roku zawarta została umowa sprzedaży pomiędzy sprzedającym Tadeuszem F. i kupującą Heleną F.. Kupująca oświadczyła, że znana jest jej treść księgi wieczystej nr (...) oraz, że wyraża zgodę na dokonanie powyższej czynności prawnej bez aktualnego odpisu z jej księgi wieczystej. Każdy z aktów notarialnych obejmujących wymienione umowy sprzedaży zawierał wniosek stron o wpis na rzecz nabywcy prawa własności księdze wieczystej nr (...) w miejsce Tadeusza F. Obydwa akty notarialne wpłynęły do Sądu Rejonowego w Nowym Sączu w dniu 20 stycznia 1999 r. i zostały zarejestrowane odpowiednio; wypis umowy z dnia 15 stycznia 1999 r. pod l.dz.

Kw 478/(...), wypis umowy z dnia 6 stycznia 1999 r. pod l.dz. Kw 479/(...). Postanowieniem z dnia 11 października 1999 r. Sąd Rejonowy połączył do wspólnego rozpoznania pod sygnaturą Dz. Kw 36(...) wnioski w sprawach 478/(...) i 479/(...) oraz 36(...); ten ostatni dotyczył żądania Heleny F. wpisania w dziale III księgi wieczystej (...) jej roszczenia o zobowiązanie Tadeusza F. do sprzedaży nieruchomości. Orzeczenie Sądu Okręgowego co do tego żądania nie jest przedmiotem kasacji. W świetle powyższego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 46 ust. 1 w związku z art. 34 zd. drugie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm., jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 – dalej: "u.k.w.h.")Sąd Rejonowy władny był badać jedynie treść każdego z wniosków i treść oraz formę umów sprzedaży, a także treść księgi wieczystej nr (...) pod kątem ustalenia, czy prawo, którego dotyczył każdy z wniosków wywodziło się z prawa poprzednika. Kognicji Sądu Rejonowego nie podlegało badanie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości wynikającego z działania zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych lub z zastosowania reguły nemo plus iuris transferre potest quam ipse habet, ponieważ w postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być rozstrzygane jakiekolwiek spory, w których racje stron wynikają z innych przesłanek aniżeli wymienione w art. 46 ust. 1 u.k.w.h.

Te inne przesłanki mogą być uwzględnione tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.). Nie stanowią przeszkody w postępowaniu wieczystoksięgowym choćby dokonanie wpisu miało doprowadzić do ujawnienia stanu prawnego niezgodnego ze stanem prawnym rzeczywistym. W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h. spełniały obydwa wnioski. Umowa sprzedaży z dnia 6 stycznia 1999 r. została zawarta przez Piotra K., Renatę K. i Edwarda S. z Tadeuszem F. jako właścicielem nieruchomości wpisanym do księgi wieczystej.

Świadomość nabywców co do umowy przedwstępnej zawartej wcześniej przez Tadeusza F. z Heleną F. i co do wniosku o wpis roszczenia przysługującego Helenie F. nie była przeszkodą do stwierdzenia w postępowaniu wieczystoksięgowym następstwa prawnego na ich rzecz. Bez wpływu na skuteczność przeniesienia własności pozostawała też okoliczność, (nie podniesiona w kasacji), że umowa zawierana była po upływie terminu zastrzeżonego w umowie przedwstępnej z dnia 28 stycznia 1998 r. dla zawarcia umowy przyrzeczonej (tj. 28 marca 1998 r.).

Stosownie do art. 390 § 3 k.c. z upływem tego terminu powstało dla każdej ze stron roszczenie o zawarcie umowy ostatecznej. Zaspokojenie tego roszczenia mogło nastąpić w drodze zachowań dobrowolnych. Poza tym, umowa przenosząca własność mogła być skutecznie zawarta również bez istnienia związania stron uprzednią umową przedwstępną. Umowa sprzedaży z dnia 15 stycznia 1999 r. została zawarta przez wnioskodawczynię Helenę F. również z wpisanym do księgi wieczystej właścicielem Tadeuszem F.. Dla skuteczności wykazania przez nią w postępowaniu wieczystoksięgowym nabycia prawa własności również nie miała znaczenia okoliczność, że w dziale III księgi wieczystej nr (...) figurował wpis dotyczący roszczenia Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. o sprzedaż nieruchomości.

Wpis ten miał tylko takie znaczenie, że zabezpieczał prawo kupujących Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. z umowy przedwstępnej z dnia 28 stycznia 1998 r. na wypadek nabycia przez osoby trzecie własności nieruchomości po jego ujawnieniu co wyrażało się w tym, że mogliby oni bezpośrednio od osób trzecich dochodzić przeniesienia własności na siebie (art. 17 u.k.w.h.). W sytuacji gdy wnioski o wpis własności z powyższych umów wpłynęły do Sądu Rejonowego równocześnie (art. 44 in fine u.k.w.h.) i zostały też połączone formalnie w jedną sprawę wieczystoksięgową powstała kwestia kolejności ich rozpoznania.

Miała ona istotne znaczenie ze względu na kolizyjność wniosków skutkującą niemożnością uwzględnienia wniosku rozpoznanego później, w wyniku czego ta strona, której odmówiono by wpisu postawiona by została wobec ewentualności wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece ani kodeks postępowania cywilnego ani też rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U.

Nr 38, poz. 218) nie normuje kolejności rozpoznawania kolejności rozpoznawania wniosków o wpis. W tym zakresie nie mogły też być pomocne przepisy art. 29 i art. 44 u.k.w.h., które regulują kolejność wniosków dla oceny materialnoprawnych skutków wpisu i określenia pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej. W rozpoznawanej sprawie chodziło o formalną kolejność rozpoznawania w sensie techniki załatwienia wniosków, tj. przedsięwzięcia czynności wyboru jednego spośród dwóch pism, które wpłynęły tego samego dnia, w celu poddania go jako pierwszego procesowi decyzyjnemu Sądu.

Nie wydaje się aby o kolejności w tym zakresie mogła przesądzać dowolność Sądu lub przypadkowość wyboru będąca następstwem kolejności oznaczeń niższym i wyższym numerem w dzienniku ksiąg wieczystych (art. 43 u.k.w.h.). Nie można też przyjąć, iżby z powodu równoczesności wpłynięcia dwóch kolizyjnych wniosków żaden z nich nie zasługiwał na uwzględnienie, albo, żeby dopuszczalne było wyznaczenie stronom terminu, o którym mowa w art. 48 ust. 2 u.k.w.h. Odmowa wpisu mogłaby mieć miejsce wówczas, gdyby z treści wniosków, lub z treści i formy dołączonych dokumentów albo z treści księgi wieczystej względnie z okoliczności znanych sądowi z urzędu wynikało, że nie zachodzi następstwo prawne po stronie wnioskujących w stosunku do wpisanego właściciela nieruchomości.

Wyznaczenie zaś stronom terminu do usunięcia przeszkody do wpisu musiałoby w istocie oznaczać odesłanie stron na drogę postępowania procesowego przewidzianego w art. 10 u.k.w.h., bo w zaistniałej sytuacji jedynym dowodem, który usuwałby wszelkie wątpliwości byłby prawomocny wyrok w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Żadna z powyższych ewentualności nie znajduje usprawiedliwienia w art. 46 i 48 u.k.w.h.; przeciwnie – w świetle wymienionych przepisów jeden z wniosków powinien być uwzględniony, a problem polegał tylko na tym – który z nich, przy czym o uwzględnieniu wniosku przesądzało już samo rozpoznanie go jako pierwszego.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w razie równoczesnego wpłynięcia dwóch, zasługujących na uwzględnienie w świetle art. 46 ust. 1 u.k.w.h., wniosków o wpis prawa własności na rzecz różnych nabywców z dwóch, dotyczących tej samej nieruchomości, umów sprzedaży o kolejności rozpoznania wniosków powinna rozstrzygać kolejność zawarcia umów. Skoro bowiem źródłem prawa podlegającego ujawnieniu były umowy sprzedaży to wobec braku innych kryteriów, w sytuacji kolizyjnej, należy sięgnąć do reguły wyrażonej w paremii „prior tempore potior iure”, i pierwszeństwo w ujawnieniu prawa przyznać temu kto jako pierwszy prawo to uzyskał.

W rozpoznawanej sprawie „pierwszymi w czasie” byli wnioskodawcy Piotr K., Renata K. i Edward S. w związku z czym ich wniosek o wpis własności podlegał rozpoznaniu jako pierwszy. Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo zaakceptował dokonanie wpisu na rzecz wnioskodawców Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. oraz odmowę wpisu na rzecz Heleny F., aczkolwiek błędnie uzasadnił swoje stanowisko przy pomocy argumentu wywiedzionego z zasady nemo plus iuris transferre potest quam ipse habet. Zasada ta służy rozstrzyganiu sporów na tle nabycia nie osłanianego rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych a nie badaniu w postępowaniu wieczystoksięgowym materialnoprawnej skuteczności umowy sprzedaży stanowiącej podstawę wniosku o wpis.

Nie wyłączało to jednak oceny, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Kasacja nie była zasadna. Jak to wyżej wskazano, w postępowaniu o wpis zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w ogóle nie ma zastosowania. W związku z tym zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 u.k.w.h. był z gruntu chybiony. Co do art. 46 ust. 1 u.k.w.h. zaś, to również ten przepis nie doznał naruszenia w zaskarżonym postanowieniu. Wbrew stanowisku skarżącej, jego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie nie polegało na badaniu księgi wieczystej nr (...) pod kątem poszukiwania ewentualnych okoliczności wyłączających rękojmię lecz na sprawdzeniu tożsamości nieruchomości i osoby wpisanego właściciela.

Z tych przyczyn kasacja została oddalona – art. 393-12 k.p.c.