Supreme Court quashes private prosecution sentences due to expiration of the five-year statute of limitations period.

WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98 Jeżeli sąd przyjmuje, że popełniono przestępstwo ścigane z oskar- żenia prywatnego, to – niezależnie od rodzaju skargi i wyrażonej w niej prawnej oceny czynu, a także trybu postępowania – stosuje właściwe dla tego rodzaju przestępstwa przepisy o przedawnieniu. Pięcioletni okres przewidziany w art. 102 k.k. (art. 106 d.k.k.) biegnie wówczas od zakoń- czenia okresów przedawnienia wskazanych w art. 101 § 2 k.k. (art. 105 § 2 d.k.k.). Przewodniczący: sędzia SN L. Misiurkiewicz. Sędziowie SN:

J. Skwierawski (sprawozdawca), M. Sokołowski. Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2000 r., sprawy Waldemara R., skazanego za przestępstwo określone w art. 156 § 2 k.k. z 1969 r. i inne, z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 21 października 1997 r., zmienia- jącego wyrok Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 17 grudnia 1996 r., u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 17 grudnia 1996 r. w odniesieniu do Waldemara R. w zakresie przypi- sanych mu czynów z art. 156 § 2 k.k. i art. 171 § 1 k.k. z 1969 r., a – na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k.

– w odniesieniu do Edwar- da W. w całości, i postępowanie karne w tym zakresie umorzył na podsta- wie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w związku z art. 105 § 2 k.k. i art. 106 k.k. z 2 1969 r. oraz art. 15 przepisów wprowadzających kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 554 ze zm.) (…). U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w O. z dnia 17 grudnia 1996 r. Wal- demar R. uznany został za winnego m.in. przestępstwa określonego w art. 156 § 2 k.k. z 1969 r., popełnionego w dniu 16 lipca 1990 r., a także prze- stępstwa określonego w art. 171 § 1 k.k. z 1969 r., popełnionego w dniu 17 lipca 1990 r.

Sąd wymierzył za każde z tych przestępstw kary po 8 miesię- cy pozbawienia wolności, objęte orzeczoną tym wyrokiem karą łączną 4 lat pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem, na podstawie tych samych przepisów, Sąd orzekł – identyczne co do rodzaju i wymiaru – kary wobec Edwarda W., łącząc je w karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności. W wyniku apelacji złożonych przez obrońców obu skazanych, Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z dnia 21 lipca 1997 r. zmienił częściowo za- skarżony wyrok, korygując opisy czynów zakwalifikowanych z art. 156 § 2 k.k. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca Waldemara R., podnosząc w niej zarzut „rażącego naruszenia art. 388 pkt 4 k.p.k. z 1969 r. przez nieu- morzenie postępowania w zakresie czynu z art. 156 § 2 k.k., mimo braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 11 pkt 4 k.p.k. z 1969 r.)” – i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i umorzenie postępowania. Obrońca wskazał, że – wbrew poglądowi wyrażonemu przez Sąd Apela- cyjny – fakt, iż prokurator „zarówno w postępowaniu przed Sądem pierw- szej instancji, jak i przed Sądem Apelacyjnym nie złożył oświadczenia o 3 objęciu ściganiem tego czynu na podstawie art. 50 § 1 k.p.k.”, dostatecznie uzasadnia podniesiony zarzut.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny w W. wniósł o jej oddalenie, twierdząc, że pogląd Sądu Apelacyjnego, uznający stanowisko prokuratora wyrażone na rozprawie apelacyjnej za wyraz woli ścigania czynu określonego w art. 156 § 2 k.k., zasługuje na aprobatę. Prokurator Prokuratury Krajowej, uczestniczący w rozprawie kasacyjnej, złożył wnio- sek o uchylenie obu wyroków w zakresie dotyczącym skazania za prze- stępstwa określone w art. 156 § 2 k.k. i art. 171 § 1 k.k., a więc w stosunku do Waldemara R. w części odpowiadającej skazaniu za te przestępstwa, a w stosunku do Edwarda W.

– na podstawie art. 435 k.p.k. – w całości, i umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezależnie od zasadności zarzutu podniesionego w kasacji, a także kwestii trafności przedmiotowych granic zaskarżenia, nieodzowne jest przede wszystkim rozważenie, czy w niniejszej sprawie nie zachodzi bez- względna przyczyna odwoławcza, określona w art. 388 pkt 4 k.p.k. z 1969 r. jako okoliczność wyłączająca postępowanie na podstawie art. 11 pkt 6 k.p.k. z 1969 r. Wprawdzie autor kasacji również wskazuje na bezwzględ- ną przyczynę odwoławczą, niemniej jednak oczywisty jest wniosek, że w wypadku potwierdzenia istnienia negatywnej przesłanki procesowej w po- staci upływu okresu przedawnienia karalności już w chwili orzekania przez Sąd pierwszej instancji, zarzut podniesiony w kasacji należałoby uznać za bezprzedmiotowy.

Ustalenie, iż Sąd ten miał obowiązek umorzenia postę- powania z powodu przedawnienia, eliminowałby bowiem – uwzględniając sytuację procesową powstałą w tej sprawie – potrzebę rozstrzygania o za- sadności zarzutu podniesionego w kasacji. Przypisanie skazanym przez Sąd wskazanych na wstępie czynów ściganych z oskarżenia prywatnego nastąpiło przecież po przeprowadzeniu postępowania wywołanego skargą 4 uprawnionego oskarżyciela, kwalifikującego w niej te czyny jako ściganie z oskarżenia publicznego. Ocena prawidłowości czynności poprzedzających wydanie wyroku nie prowadzi przy tym z oczywistą konsekwencją do wnio- sku, że oskarżyciel publiczny (czy oskarżyciel prywatny) utraciliby prawo do skargi, skoro pozbawieni zostali możliwości skorzystania z przysługują- cego im uprawnienia do złożenia oświadczenia w przedmiocie objęcia ści- gania (prokurator) lub podtrzymania oskarżenia jako prywatnego (po- krzywdzony).

Jasne jest natomiast, że ewentualne uchybienia Sądu w tym zakresie pozbawione byłyby znaczenia dla niniejszych rozważań, gdyby w chwili orzekania przez Sąd karalność opisanych przestępstw była prawnie niedopuszczalna. Uwzględnienie z urzędu (art. 536 zd. 2 k.p.k.) kwestii przedawnienia karalności, dostrzeżonej również przez Prokuratora Prokuratury Krajowej, pozwala stwierdzić, że wyroki zapadłe w niniejszej sprawie wydane zostały z uchybieniem polegającym na pominięciu okoliczności stanowiącej prze- szkodę procesową. Sąd Wojewódzki skazał Waldemara R. za ścigane z oskarżenia pry- watnego przestępstwa określone w art. 156 § 2 i art. 171 § 1 k.k.z 1969 r. nie akceptując odmiennej prawnej oceny tych czynów, proponowanej w skardze publicznej.

Wymagało to jednak, przed wydaniem wyroku, zbada- nia kwestii przedawnienia karalności, ze względu na możliwość upływu okresu przedawnienia, liczonego według reguł wskazanych w art. 105 § 2 i art. 106 k.k. z 1969 r. Konfrontacja postanowień zawartych w tych przepi- sach z istotnymi dla tej kwestii okolicznościami sprawy przesądza wniosek, iż przedawnienie karalności nastąpiło przed dniem orzekania przez Sąd Wojewódzki. Pokrzywdzeni niezwłocznie po dokonaniu przestępstw po- wiadomili o tym organa ścigania, a postępowanie karne wszczęto przed upływem 3 miesięcy od czasu, gdy pokrzywdzeni dowiedzieli się „o osobie sprawcy przestępstwa” (art. 105 § 2 k.k.).

Trzymiesięczny okres przewi- 5 dziany w tym przepisie upłynął zatem w dniach 16-17 października 1990 r. – a ponieważ w okresie tym wszczęto postępowanie karne, karalność przestępstw ustała „z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu” (art. 106 k.k.), a więc w dniach 16 i 17 października 1995 r., gdy tymczasem wyrok Sądu Wojewódzkiego zapadł w dniu 17 grudnia 1996 r. Należy zatem pod- kreślić, że jeżeli sąd przyjmuje, że popełniono przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, to – niezależnie od rodzaju skargi i wyrażonej w niej prawnej oceny czynu, a także trybu postępowania – stosuje właściwe dla tego rodzaju przestępstwa przepisy o przedawnieniu.

Pięcioletni okres przewidziany w art. 102 k.k. (art. 106 d.k.k.) biegnie wówczas od zakoń- czenia okresów przedawnienia wskazanych w art. 101 § 2 k.k. ( art. 105 § 2 d.k.k.). Uchybienie Sądu pierwszej instancji przeoczone zostało przez strony postępowania, nie ujawnił go Sąd Apelacyjny i nie dostrzegł również obrońca sporządzający kasację wywiedzioną na korzyść Waldemara R. Sąd Najwyższy, wykorzystując uprawnienie określone w art. 536 zd. 2 k.p.k., uwzględnił z urzędu okoliczność stanowiącą bezwzględną przy- czynę odwoławczą – a także fakt, iż te same względy (opisane wyżej) na- tury ściśle prawnej przemawiały za uchyleniem wyroków również na rzecz Edwarda W. (art. 435 k.p.k.).

Należy dodać, że termin przedawnienia karalności czynów będących przedmiotem niniejszych rozważań upłynął przed dniem wejścia w życie k.p.k. z 1997 r., a zatem okres przedawnienia precyzowały w chwili orze- kania przez Sąd Najwyższy przepisy art. 105 § 2 i art. 106 k.k. z 1969 r. (art. 15 przepisów wprowadzających k.k. z 1997 r.). Przedstawione wywody uprawniają do rezygnacji z merytorycznego rozważania zasadności zarzutu podniesionego w kasacji. Uzasadniają też część dyspozytywną wyroku wydanego przez Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.