Supreme Court dismisses annulment appeal, ruling mental disability exceptions apply only in consent proceedings, not annulment. The court found the lower court erred by applying consent rules to an annulment case.

Sygn. akt I CKN 202/98 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 1999 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - St. Dąbrowski Sędziowie: SN - F. Barczewska SN - Z. Świeboda (spraw.) Protokolant: A. Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 1999 r. na rozprawie sprawy z powództwa Teresy K. przeciwko Władysławowi K. o unieważnienie małżeństwa na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 listopada 1997 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądu Apelacyjnego do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 21 listopada 1997 r.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G., którym tenże Sąd oddalił powództwo o unieważnienie małżeństwa. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu I instancji, a mianowicie że strony zawarły związek małżeński w dniu 5 listopada 1994 r. Pozwany od marca 1994 r. do połowy 1996 r. leczył się w Poradni Psychiatrycznej w W. z powodu encefalopatii, umiarkowanego upośledzenia umysłowego oraz zespołu depresyjnego z zaburzeniami charakterologicznymi. Zaburzenia te utrudniają pozwanemu wykonywanie roli męża i ojca, ale nie wykluczają takiej możliwości.

W czasie wspólnego pożycia dochodziło do konfliktów między stronami oraz między pozwanym a rodzicami powódki, u których strony mieszkały. Do konfliktów między stronami dochodziło przeważnie na skutek odmowy powódki współżycia z pozwanym. Niski stopień inteligencji pozwanego wynika głównie z uwarunkowań społeczno-wychowawczych, a nie fizjologicznych, czy anatomicznych, a stan zdrowia pozwanego pozwalał na zawarcie małżeństwa bez zezwolenia Sądu. Brak jest podstaw do unieważnienia małżeństwa, skoro pozwany był świadomy swoich czynów, działał logicznie i racjonalnie, wykazywał się znacznym poczuciem odpowiedzialności za rodzinę, pracował, nie lekceważył swoich obowiązków i rozumiał społeczną funkcję rodziny.

W kasacji wniesionej przez pełnomocnika powódki – adwokata skarżący domaga się zmiany zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie go i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Kasacja oparta została na podstawie wymienionej w art. 3931 pkt 1 kpc.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

3 W kasacji skarżący wskazał, iż Sąd II instancji naruszył art. 12 § 1 kro oraz art. 82 k.c. Trafny jest jedynie zarzut naruszenia art. 12 k.r.o., a więc przepis prawa materialnego, który wyznacza kierunek postępowania. Przepis ten stanowi: „Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa”.

Sąd niewadliwie ustalił, że pozwany już przed zawarciem małżeństwa leczył się w Poradni Psychiatrycznej z powodu encefalopatii, umiarkowanego upośledzenia umysłowego oraz zespołu depresyjnego z zaburzeniami charakterologicznymi; zaburzenia te utrudniają pozwanemu wykonywanie roli męża i ojca. Biegły psychiatra lek. med. A. G. natomiast w swojej opinii sądowo-psychiatrycznej stwierdził u pozwanego lekkie upośledzenie umysłowe z zaburzeniami charakteru, co skutkuje ograniczoną zdolność kierowania jego postępowaniem. Oznacza to, że pozwany dotknięty jest niedorozwojem umysłowym, czyli zachodzi podstawa do unieważnienia małżeństwa z § 1 zd. pierwsze art. 12 k.r.o.

Nie każdy jednak niedorozwój umysłowy może prowadzić do unieważnienia małżeństwa. Sąd w tej kwestii nie dość wszechstronnie rozważył pozostające w związku z niedorozwojem umysłowym zaburzenia powodujące utrudnienie pozwanemu w wykonywaniu roli męża i ojca. Sąd też nie rozważył zawartego w opinii sądowo- psychiatrycznej stwierdzenia, że pozwany ma ograniczoną zdolność kierowania swoim postępowaniem. Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany – mimo niedorozwoju umysłowego – mógł uzyskać zezwolenie na zawarcie małżeństwa. gdyby z takim wnioskiem zwrócił się do sądu przed zawarciem małżeństwa.

W tej materii Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela wyrażony już w orzecznictwie Sądu najwyższego pogląd, że okoliczności wymienione w art. 12 § 1 zd. drugie k.r.o. mogą być rozważane jedynie w postępowaniu toczącym się w trybie art. 561 § 2 kpc, na skutek wniosku osoby dotkniętej chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym 4 o udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa, a nie w postępowaniu o unieważnienie małżeństwa zawartego przez taką osobę mimo braku zezwolenia sądu (wyrok SN z 25 października 1965 r., II CR 293/65 – OSNCP 1966, nr 9, poz. 148).

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 39313 § 1 kpc). er