Appeal court voids shareholder resolution for violating contract and harming minority shareholder interests under Polish law.

Sygn. akt V ACa 760/12

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Irma Kul Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Katarzyna Przybylska (spr.) Protokolant: stażystaJoanna Trociewicz po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w T. o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie uchwał na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2010 r. sygn. akt VI GC 150/10 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II (drugim) o tyle tylko, że uchyla uchwałę numer 7 z dnia 6 października 2010 roku Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) spółki z ograniczona odpowiedzialnością w likwidacji w T.. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 760/12

UZASADNIENIE

Powódka (...) sp. z o.o. w T. wniosła pozew przeciwko pozwanej (...) sp. z o.o. w T. ostatecznie domagając się stwierdzenianieważności ewentualnie uchylenia uchwal nr 3, 6 i 7 Nadzwyczajnego ZgromadzeniaWspólników (dalej NZW) z dnia 6 października 2010r. cofając powództwo w zakresiedotyczącym uchwal nr 4 i 5, na co pozwana wyraziła zgodę. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie od powódki zwrotukosztów procesu podnosząc, że kurator wyznaczony przez sąd podjął działania zgodne zprawem, a wszystkie zaskarżone uchwały zostały podjęte silą głosów 2.138 przeciwko 102głosom.

Pozwana zakwestionowała także istnienie przesłanek uzasadniającychpowództwo ewentualne. Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 22 grudnia 201 Or. umorzyłpostępowanie w części dotyczącej uchwal nr 4 i 5, oddalił powództwo w pozostałej częścioraz orzekł o kosztach postępowania. Powyższy wyrok Sad I instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: Powódka jest właścicielem 102 udziałów(...) sp. zo.o. w T. o łącznej wartości nominalnej 51.000zl. Właścicielem pozostałej częściudziałów w liczbie 2.138 o łącznej wartości nominalnej 1.069.000zl jest Skarb Państwa.

W dniu 22 grudnia 2000r. została zawarta w formie aktu notarialnego pomiędzySkarbem Państwa a powódką umowa o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnegokorzystania. Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy Skarb Państwa oddal powódce zespól składnikówmaterialnych i niematerialnych (tj. przedsiębiorstwo w rozumieniu art.55 ( 1) k.c.), należącywcześniej do przedsiębiorstwa państwowego (...)wToruniu do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków. Wśród tych składnikówznalazły się m.in. udziały w spółce (...) sp. z o.o. w T.. Stosownie do postanowienia § 15 lit. a i g umowy z dnia 22 grudnia 2000r.

Skarb Państwamial prawo wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, gdyby przejmującaspółka zalegała z opłatą dwóch kolejnych rat kwartalnych oraz w przypadku, gdybyspółka ta nie uiszcza świadczeń publicznych związanych z przedmiotem umowy,podatków, opłat do Urzędu Skarbowego, urzędów administracji rządowej isamorządowej. Umowa została zawarta na czas oznaczony do dnia 31 grudnia 2010r. (§ 2). W czasie wykonywania umowy powódka popadła w zaległości płatnicze. W piśmiez dnia 4 października 2006r. nie występujący w procesie Skarb Państwa wezwał powódkędo dobrowolnego spełnienia świadczenia z tytułu zaległych rat kapitałowych i opłatdodatkowych.

W piśmie z dnia 18 października 2006r. Minister Skarbu Państwastwierdził, że brak zapłaty należności do dnia 31 października 2006r. spowodujerozwiązanie umowy zgodnie § 15 umowy. W dniu 21 marca 2007r. umowa została ze skutkiem natychmiastowymwypowiedziana przez Skarb Państwa w formie aktu notarialnego w związku z zaleganiemprzez powódkę ze spłatą dwóch kolejnych kwartalnych rat leasingowych orazzaległościami w opłatach publicznoprawnych. Do czasu wypowiedzenia umowy powódka wykonywała prawa majątkowe ikorporacyjne w pozwanej spółce oraz w innych spółkach, których udziały wchodziły wskład oddanego jej do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwa.

Powódka odmówiłaprzyjęcia do wiadomości faktu wypowiedzenia umowy, a także zwrotu przedmiotuumowy twierdząc, że na podstawie umowy z dnia 22 grudnia 2000r. w dalszym ciąguprzysługuje jej prawo do wykonywania praw korporacyjnych i majątkowych z 2.138udziałów, których właścicielem jest Skarb Państwa - Minister Skarbu Państwa. W wyroku z dnia 10 czerwca 2009r. Sąd Okręgowy w Toruniu (sygn. VI GC119/08) ustalił, że powodowi Skarbowi Państwa — Ministrowi Skarbu Państwaprzysługuje prawo do wykonywania uprawnień majątkowych i korporacyjnych z 940udziałów spółki (...) sp. z o.o. w T. o łącznej wartości nominalnej470.000zł.

Apelacja powódki została oddalona. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy ustanowił dla pozwanejkuratora do podjęcia czynności zmierzających do powołania organów, a w razie potrzebydo jej likwidacji. Kurator pozwanej zwołał Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników (NZW) nadzień 15 marca 2010r. ujmując w porządku obrad uchwalę o rozwiązaniu i likwidacjispółki. Na zgromadzeniu przedstawiciel powódki sprzeciwił się udziałowi w nimprzedstawiciela Skarbu Państwa i wykonywania prawa głosu oraz zakwestionowałmożliwość podjęcia uchwały o rozwiązaniu pozwanej spółki podnosząc, że kurator niepodjął próby powołania organów spółki.

Mimo tego NZW podjęło uchwałę nr 3 orozwiązaniu spółki. Przedstawiciel powódki oświadczył, że glosował przeciw uchwale izgłosił sprzeciw co do jej powzięcia. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 201 Or. w sprawie akt VI GC 73/09 Sąd Okręgowyoddalił powództwo powódki przeciwko pozwanej przy udziale interwenienta ubocznegopo stronie pozwanej Skarbu Państwa Ministra Skarbu Państwa o stwierdzenie nieważnościuchwal podjętych na zgromadzeniu wspólników pozwanej spółki w dniu 28 maja 2008 r.Sąd ten uznał, że powódka rzeczywiście była uprawniona do wykonywania prawa głosu zespornych 2.138 udziałów, lecz jedynie do czasu skutecznego wypowiedzenia umowyprywatyzacyjnej.

Wyrokiem z dnia 26 października 2010r. (sygn. akt VI GC 38/10) Sąd Okręgowyoddalił żądanie powódki o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie uchwałyzgromadzenia wspólników z dnia 15 marca 201 Or. w przedmiocie rozwiązania i likwidacjispółki. Na NZW zwołanym na dzień 22 września 2010 r., które zostało przerwane dodnia 6 października 2010r., zapadły uchwały: nr 3 o nieodwolaniu likwidatora(...), nr 6 o wyborze (...) Usługowej Spółdzielni (...) dosegregacji, opracowania, przejęcia i przechowywania akt i dokumentów likwidowanejspółki za cenę netto 35.000-38.OOOzl oraz nr 7 o odmowie udzielenia powódce informacjina temat sytuacji finansowej spółki.

Przedstawiciel powódki glosował przeciw uchwałom,a po ich podjęciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu. Sąd I instancji wskazał, że powyższych ustaleń dokonał w oparciu o dołączone doakt dokumenty oraz że uwzględnił fakty znane temu Sądowi z urzędu, a wynikające zpowołanych akt spraw, w tym zapadłych wyroków. Sąd Okręgowy zważył, że Skarb Państwa był uprawniony do wykonywania praw zudziałów w pozwanej spółce wchodzących w skład oddanego powódce do opłatnegokorzystania przedsiębiorstwa, albowiem skutecznie wypowiedział zawartą w tym względzie umowę.

Sąd I instancji uznał także, że w sytuacji, w której kurator dokonującoceny sytuacji osoby prawnej uznaje za bezcelowe podejmowanie działań prowadzącychdo powołania organów, zwołanie zgromadzenia z porządkiem obrad przewidującymrozwiązanie spółki jest dopuszczalne. W konsekwencji stwierdził Sąd meriti, że żądaniestwierdzenia nieważności uchwały nr 3, 6 i 7 było bezzasadne, gdyż powód nie wykazał,aby sama uchwała bądź procedura jej podjęcia była sprzeczna z ustawą, co w świede art.252 § 1 zd. 1 ksh stanowi przesłankę uwzględnienia takiego powództwa.

Analogicznie Sąd I instancji ocenił zasadność powództwa o uchylenie spornychuchwal, ponieważ powódka poza opisaniem własnej oceny rzekomych skutków podjętychuchwal nie przedstawiła miarodajnych dowodów na wskazane okoliczności. Nadto, wocenie Sądu Okręgowego, uchwala nr 7 przesądzająca, że nie zostanie ujawnionypowódce obecny stan finansowy spółki niewątpliwie narusza prawo kontroli wspólnika doinformacji o spółce, stanowiące uprawnienie udziałowe każdego wspólnika (art. 212 § 1ksh), jednak art. 212 § 4 ksh przewiduje, że wspólnik, któremu odmówiono wyjaśnień lubwglądu do dokumentów bądź ksiąg spółki może złożyć stosowny wniosek do sądurejestrowego.

Zdaniem Sądu meriti, ta droga, a nie skarżenie uchwały o odmowieudzielenia informacji, jest właściwa do wykonania prawa kontroli. Sąd I instancji zwróciłnadto uwagę, że powódka przyznała zresztą, że nie doszło do podjęcia uchwały nr 7(uzasadnienie pozwu, k. 5), a więc można było uznać, że jest to tzw. uchwała negatywna,co wykluczało stwierdzenie jej nieważności albo uchylenie. Od powyższego wyroku apelację wniosła powódka zaskarżając go w częścioddalającej powództwo oraz domagając się jego zmiany poprzez stwierdzenie nieważnościw/w uchwal lub ich uchylenie, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Iinstancji do ponownego rozpoznania.

Nadto powódka wniosła o zasądzenie na jej rzeczod pozwanej zwrotu kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 kwietnia 201 lr., sygn. akt I ACa326/11, oddalił apelację powódki wskazując w pisemnych motywach rozstrzygnięcia, żepodziela ustalenia oraz ocenę prawną Sądu I instancji, o ile nie uzna odmiennie. W ocenieSądu odwoławczego, nie stanowiło nadużycia praw (art.5 kc) rozwiązanie umowy przezSkarb Państwa po uprzednim podniesieniu opłat legalizujących i braku woli ugodowego zakończenia sporu. Sąd Apelacyjny wyraził także podgląd, że zarzut błędnej wykładniprawa i zarzut jego niewłaściwego zastosowanie wzajemnie się wykluczają i nie mogąstanowić koniunkcji w odniesieniu do tego samego przepisu.

Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną wniosła powódka. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżącą zarzuciła błędną wykładnie iniewłaściwe zastosowanie przepisów art. 58 § 1 kc, art. 65 kc, art. 89 kc, art. 703 kc orazart. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji, a nadto art. 5 kc, atakże zakwestionowała możliwość skutecznego odstąpienia od rygorów z art. 703 kc przyrozwiązaniu ze skutkiem natychmiastowym z przyczyn objętych dyspozycją art. 703 kc. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 233 §lkpc, art. 316 § 1 kpc i art. 378 § 2 kpc wskutek nieodniesienia się przez Sąd Apelacyjnydo zasadności zarzutu apelacji kwestionującego oddalenie powództwa ewentualnego wżądanym zakresie.

Na skutek skargi kasacyjnej powódki Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 maja2012r., sygn. akt IV CSK 567/11, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego wGdańsku w części oddalającej apelację od wyroku Sądu I instancji oddalającegopowództwo o uchylenie uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólnikówstrony pozwanej z dnia 6 października 2010r. i w tym zakresie przekazał sprawę SądowiApelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztachpostępowania kasacyjnego, zaś w pozostałym zakresie skargę kasacyjną powódki oddalił.

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że zarzuty powódki okazały sięniezasadne, za wyjątkiem zarzutu naruszenie art. 212 ksh, art. 249 ksh i art. 252 ksh. Wtym kontekście Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że możliwości wystąpienia do sądurejestrowego przez wspólnika z wnioskiem opartym na art. 212 § 4 kc nie wyłącząmożliwości wytoczenia powództwa o uchylenie albo o stwierdzenie nieważności uchwały,a zatem Sąd Apelacyjny dokonując błędnej wykładni art. 212 § 4 ksh, art. 249 § 1 ksh i art.252 § 1 ksh nie odniósł się do ponoszonych w apelacji zarzutów dotyczących ocenyistnienia przesłanek uchylenia lub stwierdzenia nieważności uchwały nr 7Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Wspólników pozwanej spółki z dnia 6października 2010r.

Sąd Apelacyjny zważył, następuje: Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 maja2012r., sygn. akt IV CSI< 567/11, uchylił wyrok Sąd Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20kwietnia 201 lr., sygn. akt I ACa 326/11, tylko w części rozstrzygającej o apelacji powódkiw zakresie roszczenia o uchylenie uchwały nr 7, w konsekwencji czego analizie w tokuponownego rozpoznania podlegała zasadność wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu zdnia 22 grudnia 201 Or., sygn. akt VI GC 150/10, jedynie w części oddalającej powództwoo uchylenie tej uchwały.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów apelacji powódki dotyczącychuchylenia uchwały nr 7 z 6 października 2010r. wyjaśnić trzeba, że uchwała ta dotyczyłaujawnienia powódce - wspólnikowi mniejszościowemu - informacji w sprawie obecnegostanu finansów pozwanej spółki (k.135). Stosownie zaś do brzmienia art. 249 § 1 ksh zaskarżeniu w drodze powództwa ouchylenie uchwały podlega uchwała "sprzeczna z umową bądź dobrymi obyczajamigodząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika". Przepis tenbudzi wątpliwości co do wzajemnego stosunku wymienionych w nim elementów jednakw ocenie Sądu Apelacyjnego przyjąć należy, że w każdym przypadku przesłanki z obydwugrup muszą być spełnione kumulatywnie, a więc także uchwala sprzeczna z umową spółkimoże być zaskarżona, jeżeli jednocześnie godzi w interesy spółki lub ma na celupokrzywdzenie wspólnika.

Powódka upatrywała przesłanek uchylenia w/w uchwały w pozbawieniu jejpodstawowego prawa wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wwykorzystaniu dominującej pozycji wspólnika większościowego, a także akcentowała, żenie przedstawiono przyczyn podjęcia takiej uchwały oraz że takie postępowanie godzi winteres spółki, gdyż uniemożliwia powódce rzetelne podejmowanie decyzji w ramachglosowania nad kluczowymi dla spółki uchwałami na zgromadzeniu. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku spornej uchwały przedstawione powyżejprzez powódkę okoliczności zachodziły na gruncie niniejszej sprawy, zwłaszcza żepozwana nie wykazała w żaden przekonujący sposób, by skarżąca zamierzała wykorzystać informację o stanie finansów spółki w celach sprzecznych z interesem spółki w skutekczego istniałaby możliwość wyrządzenia spółce znacznej szkody, ponieważ na poparcieswych twierdzeń w tym względzie nie przedstawiła żadnych dowodów.

W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że sporna uchwała jest sprzeczna z dobrymiobyczajami, gdyż pozbawia wspólnika mniejszościowego możliwości pozyskaniainformacji o stanie finansowym spółki bez uzasadnionej przyczyny, a nadto godzi winteresy spółki, ponieważ uniemożliwia merytoryczną dyskusję między wspólnikami natemat funkcjonowania i przyszłości spółki. A zatem zostały skutecznie wykazaneprzesłanki wynikające z treści art.249 § 1 ksh uzasadniające uchylenie przedmiotowejuchwały, wobec czego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc orzekł jak wsentencji wyroku.