Social Security Court grants compensation for special working conditions after finding 15 years of qualifying work. The insured's job duties met the legal definition despite the formal job title mismatch. The court ruled in favor of the insured based on the actual nature of the work performed.

Sygn. akt VI U 475/25

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2026 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. w F. na rozprawie odwołania: A. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. z dnia 28 stycznia 2025 r., znak: (...) w sprawie: A. J. przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w F. o prawo do rekompensaty 1. Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu A. J. prawo do rekompensaty 2. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. na rzecz ubezpieczonego A. J. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty. Sędzia Karolina Chudzinska Sygn. akt VI U 475/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 stycznia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił A. J. prawa do rekompensaty z uwagi na to, że ubezpieczony nie udokumentował wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy zaliczył do warunków szczególnych okresy zatrudnienia: od 20.06.1977 r. do 02.04.1982 r., od 15.04.1982 r. do 30.09.1984 r. oraz od 14.04.1988 r. do 08.05.1989 r. Zakład nie uwzględnił natomiast okresów: od 03.10.1991 r. do 30.04.2002 r., od 01.12.2003 r. do 31.03.2004 r. oraz od 01.12.2004 r. do 31.03.2005 r. na podstawie świadectw pracy w warunkach szczególnych z komunalnego Przedsiębiorstwa (...) w F., gdyż zajmowane przez ubezpieczonego stanowiska pracy nie zgadzają się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiące załączniki do zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r.

Ubezpieczony złożył odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty. Wskazał, iż pracował w warunkach szczególnych. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Organ rentowy dodał, że do pracy w szczególnych warunkach zakład uwzględnił okresy w łącznym wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 24 dni. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: A. J. (ur. (...)), z zawodu mechanik aparatury kontrolno-pomiarowej, od dnia 7 września 2024 r. uprawniony jest do emerytury z urzędu.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych łączny okres w wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 24 dni. bezsporne, nadto akta ZUS Ubezpieczony A. J. w okresie od 3 października 1991 r. do 30 kwietnia 2002 r. zatrudniony był w wymiarze pełnego etatu w (...) Przedsiębiorstwie (...) w F. na stanowisku pomocnika operatora kotłów ciepłowni. Ubezpieczony nie korzystał z urlopów bezpłatnych ani nie przebywał na dłuższych zwolnieniach lekarskich. W trakcie zatrudnienia otrzymywał dodatek za pracę w warunkach szkodliwych oraz posiłki regeneracyjne.

Wykonywał obowiązki przy obsłudze urządzeń służących do produkcji ciepłej wody, w tym kotłów przemysłowych typu (...) i (...) opalanych miałem węglowym. Do jego zadań należało m.in. nadzorowanie procesu nawęglania kotłów, w tym kontrola pracy taśmociągów oraz zsypów, a także ręczne rozdrabnianie zbyt dużych brył węgla. Zajmował się również czyszczeniem instalacji po nawęglaniu, co w okresie zimowym mogło trwać do kilku godzin. W ramach obowiązków wykonywał także prace przy odpopielaniu i odżużlaniu, obejmujące usuwanie popiołu i żużla, udrażnianie zsypów oraz transport odpadów na plac szlakowy.

Praca odbywała się w warunkach narażenia na czynniki szkodliwe, takie jak pył, wysoka temperatura, gorąca woda i opary, a także znaczny hałas. Ubezpieczony wykonywał również doraźne naprawy urządzeń, w szczególności przy ruszcie i odżużlaczu. Pracował w systemie ciągłym, w zespole składającym się z operatora kotłów, palacza oraz pomocników, pod nadzorem operatora. Zakład był elektrociepłownią dostarczającą ciepłą wodę dla ludności i przedsiębiorstw, a proces produkcyjny był zmechanizowany, lecz nie w pełni zautomatyzowany. dowód: zeznania ubezpieczonego A.

J. oraz świadków V. M. i K. O. przesłuchanych na rozprawie w dniu 19.03.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 43 akt sprawy, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 17.12.2024 r. -k. 39 akt sprawy, świadectwo pracy z dnia 30.04.2002 r. – k. 5 akt ZUS oraz w aktach osobowych Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym również w aktach ZUS, aktach osobowych jak i na podstawie dowodu z przesłuchania ubezpieczonego A. J. oraz świadków V. M. i K. O.. Zeznaniom tym Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne oraz pozostające w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania.

Zgromadzony materiał dowodowy, oceniony w sposób kompleksowy, okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wynika z niego jednoznacznie, że ubezpieczony spełnia warunek posiadania wymaganego co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W spornym okresie ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace określone w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – tj.

Prace nie zautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego oraz pracę określoną w Wykazie A, Dziale II tj. Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt.

5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty.

Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406). W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołujący legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonego pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do ustalenia prawidłowego okresu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że ubezpieczony posiada co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, pomimo iż, jak wskazał organ rentowy, zajmowane przez ubezpieczonego stanowiska pracy nie zgadzają się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiące załączniki do zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r.

W celu zweryfikowania wiarygodności informacji zawartych w przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentach – świadectwie pracy wykonywania pracy w szczególnych warunkach i aktach osobowych z (...) Przedsiębiorstwa (...)sp. z.o.o. w F., Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego zasięgnął zeznań ubezpieczonego, świadków oraz dokonał analizy akt osobowych ubezpieczonego obejmujących okres sporny, w tym ze znajdującego się tam świadectwa pracy. Wskazać należy, iż środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Regulacja § 2, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym nawet zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r., III UZP 5/85, Lex 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, Lex 14625; wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2000 r.

II UKN 446/99, Lex 48778). Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97, Lex 34199). Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 13.07.2017 r., VIII U 2665/16, LEX nr 2419909. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, iż w okresie objętym postępowaniem ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych, odpowiadającą pracom wymienionym zarówno w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1, jak i w Dziale II rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

Odnosząc się do zarzutu, iż zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko pracy nie zgadza się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiącym załączniki do zarządzenia resortowego nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r., przywołać należy orzecznictwo, w myśl którego zarządzenie resortowe jest jedynie pomocne w identyfikacji danego stanowiska pracy i może stanowić potwierdzenie zajmowanego stanowiska. Taki wykaz ma charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający i ma znaczenie jedynie w sferze dowodowej.

Wyrok SN z 19.09.2018 r., I UK 214/17, LEX nr 2558658. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową. (Wyrok SA w Gdańsku z 8.09.2015 r., III AUa 489/15, LEX nr 1820435.) Natomiast to ustawa emerytalna i rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. stanowią źródło prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym i nie są nim zarządzenia resortowe. (Wyrok SN z 19.09.2018 r., I UK 214/17, LEX nr 2558658.).

Zaznaczyć należy, iż ubezpieczony w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uczestniczył w procesie wytwarzania energii cieplnej, wykonując prace przy obsłudze urządzeń służących do produkcji ciepłej wody, w tym kotłów przemysłowych typu (...) i (...) opalanych miałem węglowym. Charakter tych urządzeń oraz miejsce ich eksploatacji – ciepłownia dostarczająca energię cieplną dla ludności i przedsiębiorstw – jednoznacznie wskazują, iż były to kotły wodne typu przemysłowego. Zakres czynności ubezpieczonego obejmował bezpośrednią obsługę procesu spalania paliwa, w tym nadzorowanie procesu nawęglania kotłów poprzez kontrolę pracy taśmociągów i zsypów, jak również ręczne rozdrabnianie brył węgla uniemożliwiających prawidłowy przebieg procesu technologicznego.

Ponadto wykonywał on prace związane z czyszczeniem instalacji po nawęglaniu, co stanowiło integralny element utrzymania ciągłości pracy urządzeń cieplnych. Opisane czynności miały charakter prac eksploatacyjnych przy niezautomatyzowanych w pełni kotłach przemysłowych i odpowiadają pracom palaczy kotłów, o których mowa w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1 rozporządzenia, niezależnie od formalnej nazwy zajmowanego stanowiska. Jednocześnie praca ta polegała na bezpośrednim udziale w procesie wytwarzania i przesyłania energii cieplnej oraz eksploatacji urządzeń cieplnych, co pozwala zakwalifikować ją również jako pracę wymienioną w Wykazie A, Dziale II powołanego rozporządzenia.

Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy czynności, które należy zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a staż tej pracy, wynosi łącznie ponad 15 lat. Ponieważ ubezpieczony ostatecznie udokumentował co najmniej 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje mu prawo do rekompensaty.

Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym). Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał A. J. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w pkt. 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Sędzia Karolina Chudzinska