Social Security appeal dismissed; appealant's bankruptcy and family hardship exempted from legal costs.
Legislator summary
AI generatedThe Court of Appeal dismissed the appellant's appeal against the Social Security Agency's decision to transfer liability for unpaid social insurance contributions. The appellant argued that the agency failed to declare its claims during her bankruptcy proceedings, while the agency contended that her personal liability only arose after the final decision on her role as a company president. The court rejected the appeal as unfounded but exempted the appellant from paying legal costs due to her severe financial hardship and bankruptcy status.
Legislator headnote
AI generatedArt. 477 § 14 k.p.c.; Art. 102 k.p.c.: An appeal is dismissed if the appealant's claim is unfounded, but the court may exempt the appellant from legal costs if their financial situation, such as bankruptcy or family dependency, makes payment of costs disproportionately burdensome.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt VI U 1552/23
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia Maciej Flinik Protokolant – starszy sekretarz sądowy Marta Walińska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2024 r. w B. na rozprawie odwołania: M. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 31 lipca 2023 r., nr (...) w sprawie: M. B. przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z udziałemJ. B. o przeniesienie odpowiedzialności 1/ oddala odwołanie, 2/ nie obciąża odwołującej kosztami zastępstwa prawnego strony przeciwnej. Sędzia Maciej Flinik Sygn. akt VI U 1552/23
UZASADNIENIE
Odwołująca się M. B. wniosła odwołanie od decyzji (...) w B. z dnia 31 lipca 2023 r. , którą przeniesiono na nią odpowiedzialność za zobowiązania płatnika (...) spółka z o.o. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne , ubezpieczenie zdrowotne oraz FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 2270, 65 zł . W uzasadnieniu wskazała, iż w trakcie procedury oddłużenia zainicjowanej przed Sądem Rejonowym w B. zgłosiła wszystkie znane jej wierzytelności pozwanego , uznając jednocześnie pełną wartość zobowiązania to jest 16 000 zł.
Wskazała te zobowiązania w pełnej kwocie , bazując na dostępnych w systemie organu rentowego na dzień zgłoszenia wniosku o upadłość , w tym te dochodzone przez ZUS. Podnosiła, iż ZUS nie zgłosił swoich wierzytelności w trakcie procedury upadłościowej, sugerując, że te wierzytelności wówczas nie istniały . Mimo, że były dostępne jako należne w systemie elektronicznym Zakładu. W trakcie procedury posiedzenia w sprawie ustalenia planu spłaty zwracała się wielokrotnie do sądu z pytaniem, czy niezgłoszenie się ZUS do postępowania może skutkować przyszłymi roszczeniami i została poinformowana, że prawomocne ustalenia planu spłaty wierzytelności zamyka sprawę.
W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od odwołującej się na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu argumentował, iż w momencie ogłoszenia upadłości konsumenckiej M. B. oraz w toku postępowania upadłościowego wierzytelność ZUS jeszcze nie istniała wobec w/w- nej – nie została wydana decyzja o zakresie jej odpowiedzialności za zobowiązania (...) spółka z o.o. . Dopiero prawomocna decyzja o zakresie odpowiedzialności powódki kształtuje zobowiązanie osobiste wobec ZUS ( wskazała tu na uchwałę SN z 16 maja 2012 r. sygn. akt III UZP 1/12 ) .
W związku z tym odwołująca się została poinformowana , że wierzytelność ZUS powstanie dopiero z momentem uprawomocnienia się decyzji o jej odpowiedzialności jako prezesa spółki, a więc po zakończeniu postępowania upadłościowego. Odnosząc się do meritum sprawy , czyli kwestii zaistnienia przesłanek do przeniesienia odpowiedzialności pozwany wskazał, iż wniosek o ogłoszenie upadłości (...) spółka z o.o. nie został zgłoszony we właściwym czasie – Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2019 r. sygn. akt (...) oddalił wniosek spółki na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe .
Powódka pełniła funkcje prezesa zarządu spółki od 21 sierpnia 2015 r. , zaistniały zatem przesłanki do przeniesienia na nią odpowiedzialności za zobowiązania (...) spółka z o.o., gdyż egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna . W/w- na pełniła tą funkcję w okresie, kiedy powstało wskazane w decyzji zadłużenie, nie wykazała, aby złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, a spółka zaprzestała spłaty swoich zobowiązań od października 2017 r. , powódka zaś nie wykazała mienia , z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązań w znacznej części.
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje : Odwołująca się M. B. prezesem zarządu spółki (...) spółka z o.o. w B.pozostaje od 21 sierpnia 2015 r. / bezsporne / Opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych spółki (...) spółka z o.o. w B. przekroczyło 3 miesiące - w stosunku do pierwszego nieuregulowanego w terminie zobowiązania pieniężnego – w dniu 28 grudnia 2015 r. . Kolejne nieuregulowane zobowiązania pieniężne powstały w sierpniu 2017 r. Spółka trwale utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań w sierpniu 2017 r. / dowód : opinia biegłego z zakresu rachunkowości, księgowości i finansów publicznych -k. 91- 96 akt sprawy / Postanowieniem z dnia 11 lutego 2022r.
Sąd Rejonowy w B. XV Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość konsumencką M. B. jako osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej. W toku tego postępowania pozwany nie zgłosił żadnych wierzytelności. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2022r. Sąd Rejonowy w B. XV Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość konsumencką M. B., a postanowieniem z dnia 23 lutego 2023r ustalił plan spłaty wierzycieli , ustalił również, iż upadła istotnie zwiększyła stopień swojej niewypłacalności wskutek rażącego niedbalstwa / bezsporne - postanowienie k. 1 , 201- 202 akt sprawy (...) / Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego wobec spółki (...) wpłynął do sądu 2 kwietnia 2019 r.
Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2019 r. sygn. akt (...)Sąd Rejonowy w B.oddalił wniosek spółki (...) spółka z o.o. o ogłoszenie upadłości , z uwagi na to, iż majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania ( postanowienie stało się prawomocne od dnia 25 października 2019 r. ) / bezsporne - k. 3, 141 i 168 akt sprawy (...)/ Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2023r. Dyrektor Oddziału ZUS w B.umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie szeregu tytułów wykonawczych skierowanych przeciwko spółce (...) z uwagi na nieustalenie rzeczy oraz praw majątkowych , do których można by było skierować egzekucję.
Pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. powiadomiono M. i J. B.o zaległościach z tytułu składek spółki (...) spółka z o.o. i o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przeniesienia na M. B.jako prezesa zarządu odpowiedzialności za wskazane wyżej zobowiązania spółki. / dowód : postanowienie z 21 czerwca 2028 r. oraz pismo z 28 czerwca 2023 r. – w aktach ZUS / Decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. (...) Oddział w B. przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki (...) na odwołującą się . / bezsporne/ Powyższy stan faktyczny w dużej części pozostawał bezsporny.
W zakresie dotyczącym momentu, w którym spółka (...) stała się niewypłacalna w rozumieniu prawa upadłościowego sąd oparł się na opinii biegłego z zakresu księgowości i rachunkowości , którą uznał za w pełni miarodajną dla oceny zaistniałego stanu rzeczy. Została wydana po dokonanej przez biegłego analizie akt postepowania upadłościowego w oparciu o wiedzę specjalistyczną posiadaną przez biegłego i spełnia wymogi określone w art. 285 k.p.c. Żadna ze stron nie wniosła do niej umotywowanych zastrzeżeń, co pozwala wnioskować , iż strony nie kwestionują ustaleń biegłego.
W tej części sąd nie dał wiary twierdzeniom stron - dłużniczki i jej małżonka o zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w terminie, albowiem przeczy im nie tylko wskazana wyżej opinia biegłego, ale również pośrednio stanowisko syndyka wyrażone w sprawie o upadłość konsumencką odwołującej się, wyrażone w piśmie z dnia 27 września 2022r.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje :
Odwołanie podlegało oddaleniu jako bezzasadne. W myśl art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa / znajdującego z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zastosowanie do zaległości z tytułu składek/ za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Art. 10 ustawy Prawo upadłościowe ( w brzmieniu obowiązującym w analizowanym - objętym sporem okresie ) stanowił, iż upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika , który stal się niewypłacalny. W myśl art. 11 dłużnik jest niewypłacalny , jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych ( ust.1 ) , przy czym domniemywa się, iż dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych , jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące ( ust. 1 a ) .
Zgodnie z treścią ust. 2 dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne spółki przekraczają wartość jego majątku ( zgodnie z bilansem jej zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekroczyły wartość jej aktywów, a stan ten utrzymywał się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące - ust 5 ). Stosownie zaś do treści art. 21 ust. 1 ustawy dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie 30 dni od dnia , w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości .
Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna obowiązek, o którym mowa w ust. 1 , spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawa do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. Mając powyższe na uwadze należy w pierwszym rzędzie zauważyć, iż w istocie , przynajmniej początkowo cała argumentacja strony powodowej opierała się na niedopuszczalności przypisania jej kolejnych zobowiązań w stosunku do ZUS , w sytuacji , w której organ rentowy nie zgłosił swoich wierzytelności w postepowaniu dotyczącym upadłości konsumenckiej powódki.
Zdaniem zainteresowanej pomimo istnienia zaległości składkowych po stronie spółki , wiedzy ZUS w tym zakresie oraz informowania przez nią sądu upadłościowego o potencjalnym istnieniu takich zaległości . W tym zakresie sąd w całości podziela jednak stanowisko pozwanego, zgodnie z którym nie mógł on zgłosić swoich wierzytelności w stosunku do odwołującej na etapie prowadzonego w stosunku do niej postepowania o upadłość konsumencką, albowiem te w dacie ogłoszenia tej upadłości i prowadzonego postępowania jeszcze nie istniały .
Jak słusznie wskazał pozwany, dopiero prawomocna decyzja o zakresie odpowiedzialności powódki kształtuje jej zobowiązanie osobiste wobec ZUS. Decyzja będąca przedmiotem zaskarżenia oraz poprzedzające ją postepowanie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na odwołującą się jako prezesa zarządu miały miejsce po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej w/w- nej . W zakresie zaistnienia przesłanek przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania składkowe spółki na odwołującą się , nie ulega wątpliwości , iż powódka nie zgłosiła wniosku u ogłoszenie upadłości (...) spółka z o.o. w terminie .
W dacie , w jakiej złożyła wniosek w tym przedmiocie , spółka już trwale zaprzestała regulowania wymagalnych zobowiązań. Po raz pierwszy sytuacja taka wystąpiła już w 2015 r. , ale trwale spółka zaprzestała realizowania wymagalnych zobowiązań w październiku 2017 r. W tym czasie, w którym należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości oraz w okresie , którego dotyczą zaległości składkowe odwołująca się pozostawała prezesem zarządu spółki . Tymczasem wniosek o ogłoszenie upadłości spółki wpłynął dopiero w kwietniu 2019 r.
Z wnioskami biegłego sądowego koresponduje treść pisma syndyka z 27 września 2022r. w sprawie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej ( k. 20 – 20 v akt sprawy (...) ) , w którym wskazywał on między innymi : „ … całokształt opisanych okoliczności w ocenie syndyka wskazuje , ze wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony w ustawowym terminie. Złożenie wniosku nastąpił w momencie , kiedy spółka utraciła już całkowicie zdolności operacyjne, toczyła się wobec niej egzekucja, miała zablokowany rachunek bankowy … „ itd.
Okoliczność oddalenia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z uwagi na to, iż majątek niewypłacalnego dłużnika ( tejże spółki ) nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postepowania jest równoznaczna z bezskutecznością egzekucji. Odwołująca się nie wykazała przy tym istnienia innego mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązania w znacznej części. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznając odwołanie za niezasadne , oddalił je na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd odstąpił ( na podstawie art. 102 k.p.c. ) od obciążania odwołującej się kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej z tych samych powodów, dla jakich ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu to jest ze względu na jej sytuację majątkowo -rodzinną .
Zgodnie z powyższym przepisem w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Zastosowanie powyższego przepisu wymaga dokonania oceny ostatecznego wyniku sprawy, jak również podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej. Ustalenie, czy takie szczególne wypadki zachodzą, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie sądu. Jak wskazano w wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - I Wydział Cywilny z 2015-10-29, I ACa 496/ 15 kwestia zastosowania art. 102 KPC pozostawiona jest orzekającemu sądowi z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości.
Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji w zasadzie jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa. Do okoliczności uzasadniających zastosowanie przedmiotowej regulacji należą w szczególności charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, czy lojalność i racjonalność strony w zakresie podejmowanych czynności procesowych, do drugich – sytuacja życiowa i majątkowa strony (wyrok SA w Warszawie z dnia 08.01.2013r., I ACa 697/12, LEX nr 1281107).
Wracając na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że odwołująca się znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji ekonomicznej - została ogłoszona jej upadłość konsumencka , co ni mniej ni więcej oznacza , iż stała się ona osobą niewypłacalną. Kondycję majątkową ( w kontekście stanu rodzinnego ) odwołującej się potwierdza złożone przez nią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku , dochodach o źródłach utrzymania, z którego wynika, iż ma troje dzieci na utrzymaniu, oprócz zwykłych kosztów utrzymania płaci również ratę w wysokości 500 zł w ramach upadłości konsumenckiej , ugodzone raty spłacane przez jej męża to 2200 zł itd. , przy dochodzie samej zainteresowanej w wysokości 868 zł, jej męża 6650 zł i otrzymywanym świadczeniu 500 + w kwocie 1500 zł na dzieci ) .
Powyższe okoliczności stanowiły podstawę ustanowienia dla w/w- nej pełnomocnika z urzędu . Konkludując, w tym stanie rzeczy wydaje się oczywistym, iż uiszczenie kosztów zastępstwa procesowego strony przeciwnej stanowiłoby dla odwołującej się w tych okolicznościach poważny , trudny do udźwignięcia uszczerbek w budżecie rodzinnym. Jedynie na marginesie należy dodać do tego głębokie , subiektywne ( acz wadliwe ) przekonanie ubezpieczonej o spóźnionym przeniesieniu na nią przez pozwanego odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki.
Z tych powodów orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2024r. Sędzia Maciej Flinik