Court orders property boundary division based on expert opinion, rejecting fence line argument.
Legislator summary
AI generatedThe court ruled in favor of the co-owners, ordering the property boundary to be established according to the expert surveyor's project rather than the existing fence. The plaintiff argued the boundary should follow the current fence, but the court found the expert's opinion to be the decisive evidence. Consequently, the court decided that the boundary must be determined based on the legal state as defined by the expert's professional assessment.
Legislator headnote
AI generatedUstawa z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne; Kodeks cywilny: When expert opinions are professional and logically derived, they establish the legal boundary, overriding claims based on existing physical structures.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt I Ns 158/23
UZASADNIENIE
Burmistrz Miasta M. pismem z dnia 13 czerwca 2023 roku przekazał do Sądu Rejonowego w Mrągowie sprawę o rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie Z., gmina M., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącej współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) z przyległą nieruchomością stanowiącą działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącą własność R. K. (1), dla której Sąd Rejonowy w M.
IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...). W uzasadnieniu wskazał, że Burmistrz Miasta M. w dniu 25 kwietnia 2023 roku wydał decyzję znak: (...).6830.1.2021 w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, zaś w dniu 23 maja 2023 roku do Urzędu Miasta i Gminy M. wpłynęło pismo R. K. (1), w którym ten zakwestionował na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne wydaną decyzję i wniósł o przekazanie sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w Mrągowie. Wniósł o ustalenie przebiegu granicy między w/w nieruchomościami wzdłuż istniejącego ogrodzenia, które przebiega zgodnie z podziałem nieruchomości z 1991 roku.
Uczestnicy postępowania A. S. i W. S. kwestionowali prawidłowość obecnego przebiegu ogrodzenia oddzielającego nieruchomości będące przedmiotem sporu. W ich ocenie granica pomiędzy nieruchomościami powinna przebiegać w sposób ustalony w toku postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości przez geodetę R. K. (2), co też potwierdza wszelka dokumentacja ewidencyjna dotycząca nieruchomości stron oraz operaty. Wezwany do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania F. J. oświadczył, że popiera stanowisko uczestników postępowania A.
S. i W. S.. Potwierdził konieczność przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Sąd ustalił, co następuje: W. S. i A. S. wpisani są w księdze wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciele nieruchomości stanowiącej działkę gruntu o numerze ewidencyjnym (...), położonej w miejscowości Z., gmina M.. Nieruchomość ta sąsiaduje bezpośrednio z nieruchomością stanowiącą działkę gruntu o numerze ewidencyjnym (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...), stanowiącej własność R.
K. (1). (bezsporne, a nadto dowód: wydruk (...) – k. 355-358, dane elektroniczne z (...) dla KW (...) i (...), a także opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S. – k. 195-219) Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2021 roku znak: (...).6830.1.2021 Burmistrz Miasta M. – na wniosek A. S. i W. S. – wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie Z., gmina M., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącej współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) z przyległą nieruchomością stanowiącą działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), stanowiącą własność R.
K. (1), dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) oraz upoważnił uprawnionego geodetę R. K. (2) do przeprowadzenia czynności związanych z ustaleniem przebiegu granic. (bezsporne, a nadto dowód: wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego – k. 4-9, postanowienie z dnia 9 grudnia 2021r. znak: (...).6830.1.2021 – k. 10, dokumentacja – k. 18 i k.
78) Decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 roku znak: (...).6830.1.2021 Burmistrz Miasta M. rozgraniczył – poprzez ustalenie przebiegu pomiędzy nieruchomością położoną w obrębie Z., gmina M., oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka numer (...), stanowiącą współwłasność A. S. i W. S., dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) a nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka (...) stanowiącą własność R. K. (1), dla której Sąd Rejonowy w M.
IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) – w części dotyczącej wspólnych granic tej nieruchomości, zgodnie z załączonym do decyzji szkicem granicznym będącym integralną częścią dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości wykonanej przez geodetę uprawnionego R. K. (2), według którego granica oznaczona została odcinek między punktami 1953-195. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 28 października 2023 roku przeprowadzono rozprawę graniczną, w której brały udział wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego.
Pełnomocnik A. S. i W. A. S. kwestionował to, by przebieg granicy między nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) i (...) miał przebiegać wzdłuż aktualnego ogrodzenia i utrzymał położenie punktu granicznego po wskazaniu geodety w latach 2000 oraz niedawnym wznowieniu granic oznakowanym na ogrodzeniu kolorem pomarańczowym. R. K. (1) utrzymywał zaś, że granica pomiędzy działkami przebiega wzdłuż ogrodzenia zgodnie z podziałem nieruchomości z 1991 roku. W toku postępowania rozgraniczeniowego – na podstawie dokonanych czynności geodezyjnych – stwierdzono, że przebieg linii granicznej oraz położenie znaków granicznych jest zgodne z materiałem archiwalnym, które stanowią operaty uzupełniające nr 17/050/83, 17/83/88 oraz (...).
Dodatkowo w zasobie geodezyjnym znajduje się również operat techniczny nr P.2810.2022.171 ze wznowienia granic działki gruntu numer (...), lecz nie wykorzystano jego danych, gdyż próba ustalenia granic w trybie zgodnego oświadczenia stron w nim zawarta nie ma skutku prawnego. Zawarty w operacie protokół ustalenia granic nie został bowiem podpisany przez wszystkie strony, czego konsekwencją było wszczęcie procedury rozgraniczeniowej. Na podstawie zebranych danych z operatów technicznych oraz dokumentacji i wywiadu terenowego dokonano wznowienia odcinka granicznego w ten sposób, że w punkcie 1953 odnaleziono kamień graniczny z krzyżem, którego położenie zgodne jest ze stanem ewidencyjnym.
Punkt 1954 wznowiono z miary czołowej z operatu 17/83/88, potwierdzonej również w operacie (...) i oparto go o równolegle przebiegającą krawędź istniejącego ogrodzenia, w odległości 7,55 m od jego początku załamania. Z czynności tej sporządzono protokół graniczny. R. K. (1) nie zaakceptował jednak protokołu i podtrzymał swoje stanowisko w kwestii przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami od załamania krawędzi istniejącego kamiennego muru ogrodzeniowego, a następnie wzdłuż niego do jeziora, powołując się na czynności geodezyjne podziałowe z 1991 roku.
Upoważniony geodeta R. K. (2) wskazał natomiast, że w zasobie (...) Ośrodka (...) nie ma operatu, na który powołuje się R. K. (1). W zasobie znajduje się jedynie wykaz zmian gruntowych, na podstawie którego dokonano zmian w ewidencji gruntów i budynków dotyczących podziału. Z wykazu tego wynika przy tym, że podział ten musiał być zbliżony do danych odzwierciedlonych w poprzednim opracowaniu tj. 17/83/88 i następującym po nim (...), ponieważ powierzchnie działek w nim wskazanych są zbliżone do wartości obecnych przy umiejscowieniu punktu granicznego zgodnie z operatami istniejącymi.
W konsekwencji powyższego uprawniony geodeta R. K. (2) – uwzględniając dokonane czynności geodezyjne oraz zebraną w sprawie dokumentację – ustalił przebieg granicy pomiędzy działkami gruntu (...) i (...) wzdłuż odcinka oznaczonego linią niebieską od punktu 1953 do punktu 1954 – co też odzwierciedlało stanowisko A. S. i W. S. w kwestii przebiegu granic nieruchomości. (dowód: decyzja (...).6830.1.2021 – k. 109-111, protokół graniczny z dnia 28 października 2022r. – k. 93-95, opinia geodety R. K. (2) – k. 75-85, protokół graniczny z dnia 28 października 2022r.
– k. 93-95) W zasobach (...) Ośrodków (...) brak jest operatu (...) z podziału działki gruntu numer (...) na działki numer (...) w obrębie Z., gmina M.. Operat ten został zarejestrowany w dniu 18 września 1991 roku pod numerem (...) w (...) Ośrodka (...) w G.. Jego autorem była najprawdopodobniej geodetka A. B.. W 1991 roku całość dokumentacji geodezyjnej dotyczącej Gminy M. i M. miała być przekazana z Ośrodka (...) w G. do Ośrodka (...) w M.. Z odnalezionej archiwalnej korespondencji prowadzonej przez Ośrodek (...) w G. wynika, że pracownicy z Ośrodka (...) w M. poinformowali Starostwo Powiatowe w G. o brakujących i nieprzekazanych do Ośrodka (...) w M. operatach, w tym operacie numer (...).
Z dokumentacji archiwalnej S. Powiatowego w G. wynika zaś, że operat numer (...) został przekazany do Ośrodka (...) w M.. (dowód: informacja SP w M. – k. 153 i k. 313-314, informacja Starostwa Powiatowego w G. – k. 164-166 i k. 312) W zasobie Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego i Kartograficznego w O. również brak jest operatu (...) z podziału działki gruntu numer (...) na działki numer (...) w obrębie Z., gmina M.. (dowód: informacja (...) w O. – k. 184) Dokumenty pomiarowe i kartograficzne oraz kopie wyrysów z map w aktach wieczystych (...) umożliwiają ustalenie spornej granicy pomiędzy nieruchomością stanowiącą działkę gruntu numer (...) a nieruchomością stanowiącą działkę gruntu numer (...) według stanu prawnego tych nieruchomości. (dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M.
S. – k. 195-219, opinie uzupełniające biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S. – k. 249-254 i k. 287-291)
Sąd zważył, co następuje:
Postępowanie rozgraniczeniowe toczące się przed sądem cywilnym na podstawie art. 153 kc jest konsekwencją niezakończonego pomyślnie postępowania administracyjnego w tym przedmiocie, uregulowanego w przepisach ustawy z dnia 17 maja 1989 roku – Prawo geodezyjne i kartograficzne ( tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1752). W sytuacji bowiem, gdy etap administracyjny ustalenia spornych granic nie został zakończony w sposób satysfakcjonujący dla stron sporu, np. nie zawarto ugody, brak jest decyzji o rozgraniczeniu lub gdy strona nie zgadza się z wydaną decyzją – rozgraniczenia dokonuje Sąd w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego.
W realiach niniejszej sprawy R. K. (1) nie zgadzał się z decyzją o rozgraniczeniu wydaną przez Burmistrza Miasta M., dlatego też sprawa została przekazana do rozpoznania tutejszemu Sądowi. Istota rozgraniczenia polega na wyodrębnieniu nieruchomości z innych otaczających ją gruntów przez ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiadujących. Podstawą rozgraniczenia nieruchomości jest regulacja prawna zawarta w art. 153 kc, który stanowi, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania.
Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między zainteresowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Rozgraniczenie nieruchomości następuje zatem w oparciu o kryteria określone w art. 153 kc, przy czym znajdują one zastosowanie w takiej kolejności, w jakiej wymienione są w przepisie, bowiem wyłączają się wzajemnie ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2019 roku sygn. akt IV CSK 388/18, publ.
LEX nr 2640513). Jeśli możliwe jest rozgraniczenie według stanu prawnego, to wykluczone jest zastosowanie kryterium ostatniego spokojnego stanu posiadania, względnie w oparciu o ostatnie kryterium – wszelkich okoliczności ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 roku sygn. akt I CSK 1625/24, publ. LEX nr 3814260). Ustalenie stanu prawnego następuje natomiast w oparciu o dane wynikające z aktów notarialnych, wypisów lub odpisów orzeczeń, dane z ksiąg wieczystych, z ewidencji gruntów i budynków, map, planów, szkiców i wykazów zmian gruntowych oraz innych dokumentów pomiarowych, obliczeniowych i opisowych pozwalających na ustalenie przebiegu granic.
Stan prawny może również ewentualnie wynikać z innych zdarzeń, jak np. zasiedzenie, czy uwłaszczenie w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1998 roku sygn. akt III CKN 308/97, publ. LEX nr 319233, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 roku sygn. akt I CSK 1625/24, publ. LEX nr 3814260). Innymi słowy, w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości najpierw należy ustalić zatem granicę na podstawie aktualnego na dzień orzekania stanu prawnego – stosownie do tytułów własności przysługujących właścicielom gruntów.
Jeżeli stan prawny daje się ustalić, to granica winna być ustalona zgodnie z przebiegiem linii granicznych wskazanych w dokumentach, które Sąd uzna za miarodajne. Dopiero w przypadku, gdy stanu prawnego nie można ustalić, ustalenie granic powinno nastąpić według spokojnego posiadania, a gdy takie ustalenie jest niemożliwe, to dopuszczalne jest ustalenie granicy z uwzględnieniem wszelkich okoliczności. Zgromadzony w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy pozwolił na ustalenie przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) w oparciu o pierwsze kryterium przewidziane w art. 153 kc, tj. stan prawny nieruchomości.
W tym zakresie szczególnie istotna okazała się opinia niezależnego biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. S., który przeanalizował dokumentację zgromadzoną w (...) Ośrodku (...) w M. dotyczącą spornych nieruchomości, a także operaty techniczne w zakresie tych nieruchomości sporządzone na przestrzeni ostatnich lat oraz dokumentację zawartą w księgach wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości i na tej podstawie ustalił, że obecny przebieg granicy został pierwotnie określony w operacie technicznym sporządzonym w 1991 roku.
Wyjaśnił, że wprawdzie przedmiotowy operat zaginął, to jednak możliwe było odtworzenie zawartych w nim danych na podstawie m.in. wykazu zmian gruntowych dołączonego do operatu numer P.2810.2001.682 oraz kopii mapy ewidencyjnej z działkami gruntu numer (...) oraz wyrysów z map znajdujących się w (...) i ustalenie granicy między nieruchomościami według stanu prawnego w sposób przewidziany na projekcie rozgraniczenia z k. 219 akt sprawy. Opinia biegłego sądowego M. S. była dla Sądu miarodajna, bowiem została przygotowana przez osobę o dużym doświadczeniu w swojej specjalizacji, a nadto w sposób profesjonalny, fachowy i poparty rzeczową argumentacją.
Zawarte w opinii tezy wyrażone w sposób wysoce racjonalny, jasny i zrozumiały, a wnioski w sposób logiczny wyciągnięte z poczynionych ustaleń. Sąd nie miał zatem żadnych wątpliwości przy uznaniu znaczącej mocy dowodowej opinii biegłego jako opinii pełnej i kompleksowej. Jednocześnie biegły w opiniach uzupełniających w sposób wyczerpujący odniósł się do zgłaszanych przez wnioskodawcę zastrzeżeń, w tym tych dotyczących braku podstaw do uznania, by granica między nieruchomościami miała przebiegać w inny niż określony zgodnie ze stanem prawnym w opinii głównej sposób.
Biegły szczegółowo i przekonywująco uzasadnił przy tym, dlaczego twierdzenia wnioskodawcy co do przebiegu granicy między nieruchomościami nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji geodezyjnej oraz materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W kontekście powyższego wskazać również należy, że twierdzeniom wnioskodawcy, jakoby granica między nieruchomościami powinna przebiegać wzdłuż obecnie posadowionego ogrodzenia, przeczyły nie tylko wnioski opinii w/w biegłego sądowego M. S., ale i stanowisko geodety R. K. (2), który sporządzał projekt rozgraniczenia nieruchomości w toku postępowania administracyjnego.
Podkreślić również należy, że choć wnioskodawca faktycznie nie miał możliwości przedłożenia operatu technicznego z 1991 roku, na który się powoływał, gdyż również Sąd, podejmując samodzielnie czynności zmierzające do jego uzyskania, nie zdołał ustalić miejsca jego przechowywania – to jednak brak tego dokumentu, zgodnie z ogólnymi zasadami rozkładu ciężaru dowodu, wynikającymi z art. 6 kc, obciążał jego osobę i skutkował oceną tego braku na jego niekorzyść. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania prawne oraz ustalenia faktyczne Sąd uznał, że w niniejszej sprawie należało orzec o rozgraniczeniu nieruchomości według stanu prawnego, zgodnie z projektem rozgraniczenia nieruchomości autorstwa biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M.
S. z k. 219 akt sprawy, stanowiącej integralny załącznik do postanowienia. Z tego też względu – na podstawie art. 153 kc – orzeczono jak w punkcie I postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z ogólną regułą ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym wyrażoną przez art. 520 § 1 kpc (pkt II postanowienia). W punkcie III postanowienia – na podstawie art. 520 § 1 kpc w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1144) – w ślad za przyjętą regułą orzekania o kosztach postępowania na wnioskodawcę nałożono obowiązek uiszczenia kwoty 1.266,90 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Kwota ta stanowi nieuiszczone dotychczas koszty związane ze sporządzaniem uzupełniających opinii biegłego sądowego, które zostały wygenerowane w związku ze stanowiskiem wnioskodawcy i zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa. /-/ sędzia Krzysztof Połomski